ଭାଷା ବିଲୁପ୍ତ ହେବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ । ଭାଷାକିପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ସକ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାରରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ଶେଷରେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ ସେ ବିଷୟରେ ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକପାତ କରିବା।

୧. ଦୁର୍ବଳତା: ଏହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପିଲାମାନେ କେବଳ ଘରେ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସହ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ ଏକ ଭାଷାକୁ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଅର୍ଥାତ ବିଦ୍ଯାଳୟ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ଏକତ୍ରୀକରଣରେ ଭାଷାର ପ୍ରୟୋଗ ନକରିବା

୨. ବିପଦ: ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସେତେବେଳେ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ପିଲାମାନେ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ହିଁ ନାହିଁ ।

୩. ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ବିପଦ : ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ଏକ ଭାଷାକୁ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ବିପନ୍ନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେତେବେଳେ ସର୍ବକନିଷ୍ଠ ବକ୍ତାମାନେ, କେବଳ ପ୍ରୌଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତିଗଣ ରହିଥାନ୍ତି ।

୪. ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ କ୍ଷୟ: ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଷା ଉଭା ହେବା ସହିତ, ପୁରୁଣା ଭାଷା ସମୟ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ଦେଇ ଗତି କରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଏହାର ସକ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

୫. ଧୀରେ ଧୀରେ ଭାଷା ମୃତ୍ୟୁ: ଏହା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଉପାୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବକ୍ତାମାନେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନଜନକ ଭାଷାରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱିଭାଷିକତା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କୌଣସି ଦେଶୀ ଭାଷାଭାଷୀ ନ ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷତା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।

୬. ନିମ୍ନରୁ ମୃତ୍ଯ: ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭାଷା କେବଳ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଯୋଗାଯୋଗରେ ନୁହେଁ ।

୭. ଉର୍ଦ୍ଧରୁ ମୃତ୍ଯ : ସରକାରୀ ଭଳି ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ପରିବେଶରେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ , କିନ୍ତୁ ତଥାପି ସାମୟିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଜାରି ରହେ।

୮. ଅକସ୍ମାତ ମୃତ୍ଯୁ: ଧମକ, ଚାପ କିମ୍ବା ନିର୍ଯାତନା କାରଣରୁ କୌଣସି ଭାଷାର ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟତାକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସମସ୍ତ ବକ୍ତା ଭାଷା ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି ।

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବକ୍ଷୟ ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଲୋପକୁ ଦର୍ଶାଉଛି, ଯାହା ଭାଷାଗତ ବିବିଧତାର ବିଲୋପରେ ଯୋଗଦାନ କରୁଥିବା ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକର ଜଟିଳ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲୋକପାତ କରେ ।

ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା କେଉଁ ପର୍ଯ୍ଯାୟରେ ଅଛି?

ଭାଷା ମୃତ୍ଯୁ

ଭାଷା ମୃତ୍ଯୁର ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମ