ପକ୍ଷୀ ଟିଏ ପରି ନୀଳ ଆକାଶରେ ଦୂର ବହୁଦୂର ଉଡି ଆସିବାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା । ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ି ତ ପାରିବ ନାହିଁ ସେ ହେଲେ ଦୂର ବହୁଦୂର ଯାଇ ତ ପାରିବ । ହେଲେ କଣ ହେବ ତା ପାଖରେ ସମୟ ଥିଲେ ତ । ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନ ଭିତରେ ପେଶି ହେଇଗଲାଣି ସେ । ସତେକି ଆଉ ଅଦୃଶ୍ୟ ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ କଏଦ୍ ସେ ।

ବହୁ ଦିନ ହେଲାଣି ପୁରା ପରିବାର ସାଙ୍ଗ ହେଇ କୁଆଡେ ଗୋଟେ ବୁଲିବାକୁ ଯାଇନାହିଁ । ନିଜ କାମରେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟସ୍ତ । ସେଦିନ ରାତିରେ ମା ' ବାପା ଙ୍କୁ କହିଲେ, ଘର କାମ କରି କରି ବିରକ୍ତ ଲାଗିଲାଣି ଚାଲୁନ କୁଆଡେ ଗୋଟେ ବୁଲି ଆସନ୍ତେ । ବୋଧେ ବାପାଙ୍କର ବି ଇଚ୍ଛା କୁଆଡୁ ଗୋଟେ ବୁଲି ଆସିବାକୁ ଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ ସେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମାଙ୍କ କଥାରେ ରାଜି ହୋଇଗଲେ । ବୁଲି ଯିବାର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଥାଏ । ବହୁ ଭାବିଭାବି ବାପା କହିଲେ ରାଜ୍ୟ ଭିତରେ ତ ଆମେ ବହୁ ଜାଗା ବୁଲି ଆସିଲୁଣି । ଏଥର ଟିକେ ରାଜ୍ୟ ବାହାରକୁ ଗଲେ ଭଲ ହୁଅନ୍ତା । ବାପାଙ୍କ କଥା ରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସହମତି ଭରିଲୁ । ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା ଦିଲ୍ଲୀ ହେଇ ଆଗ୍ରା ଯାଇ ତାଜମହଲ ଦେଖିବାର । ଆସନ୍ତା ୧୧ ତାରିଖ ଯିବା ପାଇଁ କହିଲେ ବାପା ।

ଯିବାର ଆଗ ଦିନ ମା ଆମକୁ ଜଲଦି ଖାଇ ଶୋଇ ପଡ଼ିବାକୁ କହିଲେ ଏବଂ ସେ ଆମ ମାନଙ୍କର ଜରୁରୀ ଜିନିଷ କୁ ବ୍ୟାଗ୍ ରେ ପୁରେଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ହେଲେ ସେଦିନ ରାତିରେ ମୋତେ ଜମା ନିଦ ନଥାଏ । ବୁଲି ଯିବାର ଉତ୍କଣ୍ଠା ବଢ଼ି ଚାଲିଥାଏ । ପୁଣି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ବାହାରକୁ ତଥା ଦେଶର ରାଜଧାନୀ କୁ ବୁଲି ଯିବାର ଅଛି ଉତ୍କଣ୍ଠା ତ ରହିବ ସ୍ଵାଭାବିକ ।

ଏଗାର ତାରିଖରେ ଆମେ ଦିନ ବାର ଟା ତିରିଶି ରୁ ବାହାରିଲୁ । ବାପା ଟ୍ୟାକ୍ସି ଡାକି ଥିଲେ । ଦିନ ଦୁଇଟା ପାଞ୍ଚ ରେ ଫ୍ଲାଇଟ ଥିଲା । ଅତିକମରେ ଘଣ୍ଟା ଆଗରୁ ରିପୋର୍ଟିଂ କରିବାକୁ ପଡେ । ଚେକ୍ ଇନ୍ ସରିବା ପରେ ଆମେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲୁ ଉତ୍ସୁକତାର ସହ କେତେବେଳେ ଫ୍ଲାଇଟ ଛାଡ଼ିବ ବୋଲି ।ଶେଷରେ ଫ୍ଲାଇଟ ଛାଡିବା ସମୟ ହେଲା। ଆମେ ପ୍ଲେନ ଭିତରେ ଯାଇ ବସିଲୁ । ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସିଟ୍ ବେଲ୍ଟ ବାନ୍ଧିଲୁ । ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଉପରକୁ ଉଠିଲା ପରେ ୱିଣ୍ଡ ବାହାରକୁ ଅନାଇ ମୁଁ ଭସା ବାଦଲ କୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲି । ଦିନ ୪.୧୦ ରେ ଆମେ ଦିଲ୍ଲୀ ରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ । ଟ୍ୟାକ୍ସି ନେଇ ବୁକିଂ ହେଇଥିବା ହୋଟେଲ ରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ । ଏଠାରେ ରାତିରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ସକାଳୁ ଆଗ୍ରା ଯିବାର ଥିଲା ।

ସକାଳ ୯ଟାରେ ଟ୍ୟାକ୍ସି ଆସିଗଲା । ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଯାଇଥିଲା ଯିବାପାଇଁ । ବାଟସାରା ଡ଼୍ରାଇଭର ଆମକୁ ମଜା କଥା କହି ହସାଉ ଥିଲେ । ସେ ହିନ୍ଦୀ ରେ କଥା ବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ । ଦିଲ୍ଲୀ ରୁ ଆଗ୍ରା ହେଉଛି ୨୨୧ କି.ମି. । ଟ୍ୟାକ୍ସି ରେ ପ୍ରାୟ ୪ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ।

ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି (City of Victory):-

ପ୍ରଥମେ ଆମେ ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି ଦେଖିବାକୁ ଗଲୁ । ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି, 1571 ମସିହାରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ସହର । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଆଗ୍ରା ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ବୋର୍ଡ । ଏହା ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ଭାରତ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । 1571 ରୁ 1585 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକବରଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଏହା ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା, ତାପରେ ଜଳ ଅଭାବ ହେତୁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ସିକାର୍ ରାଜପୁତ ରାଜାଙ୍କର ରାଜକୁମାର ରାଜ୍ୟ ଯିଏକି ପରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଖେରଗଡ ଏବଂ ମୋରେନା ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା । ମୁସଲିମ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଦାହରଣ ।

ବୁଲନ୍ଦ ଦରୱାଜା:-

'ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି' ସକାଳ ୬ ଟାରୁ ରାତି ୭ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲା ରୁହେ । ଟିକେଟ କାଉଣ୍ଟର ରେ ଟିକେଟ କାଟି 'ବୁଲନ୍ଦ ଦରୱାଜା'

ଦେଇ ଆମେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ । ବୁଲନ୍ଦ ଦରୱାଜା ( High Gate') କିମ୍ବା "ବିଜୟର ଦ୍ୱାର" 1575 ମସିହାରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଭାରତର ଆଗ୍ରା ଠାରୁ 43 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଫତେହପୁର ସିକ୍ରିରେ ଜାମା ମସଜିଦର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ପଥ ଅଟେ । ବୁଲନ୍ଦ ଦରୱାଜା ଦୁନିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗେଟୱେ ଏବଂ ମୋଗଲ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଉଦାହରଣ | ଏହା ଆକବର ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକତା ଏବଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ । ଏହା 'ଜମା ମସଜିଦ' କୁ ଯିବାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ଅଟେ । 'ଜମା ମସଜିଦ' ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ରେ ପରିପୂର୍ଣ । ତାପରେ 'ସଲିମ୍ ଚିସ୍ତି' ସ୍ତମ୍ବ । ଲାଲ ସ୍ୱା ଏବଂ ମାର୍ବଲ ପଥରରେ ଏହି ସ୍ତମ୍ବ ଚାରିପାଖେ ଜାଲମୟ କାନ୍ଥ ଥିଲା । ସେଇ କାନ୍ଥ ରେ ସୂତା ବାନ୍ଧି ମାନସିକ ରଖିଲେ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ମୁଁ ବି କିଛି ମାନସିକ କରି ସୂତା ଟେ ବନ୍ଧୁଦେଲି । ଚାଦର ସବୁ ବିକ୍ରି ହେଉଥିଲା , ଆମେ ଚାଦର କିଣି ସ୍ତମ୍ବ ଉପରେ ଘୋଡାଇ ପ୍ରାଥନା କରି ବାହାରକୁ ଆସିଲୁ ।

ଦିୱାନ-ଇ-ଆମ:-

ତା ପରେ ଆମେ ' ଦିୱାନ-ଇ-ଆମ ' ନିକଟକୁ ଆସିଲୁ । ଦିୱାନ୍-ଇ-ଆମ୍, କିମ୍ବା ହଲ୍ ଅଫ୍ ଅଡିଏନ୍ସ, ଦିଲ୍ଲୀର ରେଡ୍ ଦୁର୍ଗର ଏକ କୋଠରୀ ଯେଉଁଠାରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଶାହାଜାହାନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣିଥିଲେ ।

ଭିତର ମୁଖ୍ୟ ଅଦାଲତ ଯେଉଁ ନାକର୍ଖାନା ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ 540 ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ, 420 ଫୁଟ ଗଭୀର ଏବଂ ଆର୍କେଡ୍ ଗ୍ୟାଲେରୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଡ୍ୟୁଟିରେ ଥିବା ମୁଖିଆ (ଉମରସ୍) ପୋଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦିୱାନ୍-ଇ-ଆମ୍ ଅଛି ।

ଦିୱାନ-ଇ-ଖାସ୍:-

ତା ପରେ ଆମେ ଦିୱାନ-ଇ-ଖାସ୍ ନିକଟରେ ଆସି ପହଁଚିଲୁ । ଦିୱାନ-ଇ-ଖାସ୍ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦର୍ଶକଙ୍କ ହଲ୍ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା, ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଏବଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ତଥା ରାଜ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା । 1635 ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ, ଏହାର ଦୁଇଟି ହଲ୍ ଥିଲା ଏବଂ ଭିତର ହଲ୍ ତାମ୍ବି ଖାନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା । ଦିୱାନ୍-ଇ-ଖାସ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ପାଇଁ ବନା ଯାଇଥିବା ସୁନା ଓ ରୂପା ପତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏକ ସମତଳ କାଠ ଛାତ ଥିଲା । ଶାହା ଜାହାନଙ୍କ ସମୟର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉଦାହରଣ ପରି, ପାରାପେଟ ଉପରେ ଏହାର କୌଣସି ଛତ୍ର ନଥିଲା ।

ଯୋଧବାଇ ମହଲ:-

ଯୋଧା ବାଇ ମହଲ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ ଭାବରେ 'ଯୋଧ ବାଇ ମହଲ' ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଫତେହପୁର ସିକ୍ରିର ସବୁଠାରୁ ବଡ ପ୍ରାସାଦ ଅଟେ ଯାହାକି ୧୫୬୯ ମସିହାରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ' ମରିୟମ-ଉଜ-ଜମାନି ' ନିର୍ମିତ କରିଥିଲେ । ସାଧାରଣତ ରାଣୀ '' ଯୋଧା ବାଇ 'ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ଏହି ମହଲ ହେଉଛି ଜେନାନାର ସବୁଠାରୁ ବଡ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ (ରାଜ ପରିବାରର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦ) । ନାଲି ବାଲୁକା ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ମିଶ୍ରଣର ଏହା ଏକ ମାଷ୍ଟରପିସ୍ ।

ପଞ୍ଚ ମହଲ:-

ପଞ୍ଚ ମହଲ ଅର୍ଥାତ୍ 'ପାଞ୍ଚ ସ୍ତରୀୟ ପ୍ୟାଲେସ୍' ଆକବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଜେନାନା କ୍ୱାର୍ଟର୍ସ (ହରେମ) ନିକଟରେ ଛିଡା ହୋଇଛି । ଯାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ଏହା ମନୋରଞ୍ଜନ ଏବଂ ଆରାମ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ଫତେହପୁର ସିକ୍ରିର ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟ୍ଟାଳିକା ।

ବୁଲାବୁଲି ସାରି ଆମେ ବାହାରି ଆସିଲୁ । ଏଠାରେ ' ପେଠା ' ନାମକ ଏକ ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ । ଯାହାକି ପାଣିକଖାରୁ ରୁ ତିଆରି ହେଇଥାଏ । ଆମେ ଖାଇଲୁ, ଭଲ ଲାଗିଲା । ଏଠାରେ ଲୋକ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି । ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଆମେ ଥକି ବି ପଡିଥିଲୁ ତେଣୁ ବିକିଂ ହେଇଥିବା ହୋଟେଲ କୁ ଫେରିଆସିଲୁ । ବାଟରେ ଆଗ୍ରା ର ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫୁଡ୍‌ ଖାଇବାର ଲାଳସା ଯୋଗୁଁ ଗଡି ଅଟକାଇ ମୋଗ୍ଲାଇ ପରଠା ଏବଂ ଜଲେବି ଖାଇଲୁ । ' ବେଡାଇ ' ବି ଏଠିକାର ଏକ ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ । ଅଳ୍ପ କିଛି ରାତ୍ରି ଭୋଜନ ପରେ ଆମେ ଆସି ହୋଟେଲ ରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଲୁ ।

ତାଜମହଲ(୩୮ ହେକ୍ଟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ):-

ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଜଲଦି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରି ତାଜମହଲ ଦେଖିବାକୁ ବାହାରି ଗଲୁ । ଆଗ୍ରା ସହରର ଯମୁନା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳ ରେ 'ତାଜମହଲ ' ଅବସ୍ଥିତ । ନିକଟରେ ପହଂଚି ଏହାର ସୋନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବିମୋହିତ ହେଇଗଲୁ । ଏହା ଶାଶ୍ଵତ ଭଲ ପାଇବା ର ଜଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ପୃଥିବୀ ର ସପ୍ତମ ସପ୍ତସର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅନ୍ୟତମ । ୱାଲ୍ଡ ହେରିଟେଜ ସାଇଟ୍ ରେ ବି ଏହା ସ୍ଥାନ ପାଇ ସାରିଛି । ଏହାର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ ଚାତୁରୀ ଏବେଯାଏଁ ଏହାକୁ ଭାରତର ଅମର ଭବନର ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛି । ମୋଗଲ କାରିଗରୀର ମୁଖ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ ହେଉଛି ତାଜ ମହଲ ଯାହା ପର୍ସିୟାନ, ତୁର୍କୀ ଓ ଭାରତୀୟ କାରିଗରୀର ସମାହାର ।

ତାଜମହଲ ପାଖାପାଖି ୨୨୧ ହେକ୍ଟର (୫୫୨ ଏକର) ପରିମିତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହା ଭିତରେ କେବଳ ତାଜ ମହଲ ହେଉଛି ୩୮ ହେକ୍ଟରର ଓ ୧୩୮ ହେକ୍ଟର ହେଉଛି ତାଜ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ଇଲାକା । ଏହାର ନିର୍ମାତା ଆଡ଼ମ୍ବରପ୍ରିୟ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଶାହଜାହାନ। ସେ ନିଜ ତୃତୀୟ ପତ୍ନୀ ମମତାଜଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ମୁସଲିମ କଳାର ଶିରୋମଣି ଭାବେ ଭାରତରେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାଏ ତଥା ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ନମୁନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରଖ୍ୟାତ । ତାଜ ନିର୍ମାଣରେ ଲୋହିତ ପଥର ଛଡ଼ା ଶଙ୍ଖମଲମଲ ପଥର ସମେତ କୋଡ଼ିଏଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଉପଯୋଗ କରା ଯାଇଛି । କୁହାଯାଏ ଫତେପୁର ସିକ୍ରିରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଚଉଦ ହଜାର ଶଗଡ଼ରେ ଲୋହିତ ପଥର ଏଠାକୁ ଅଣା ଯାଇଥିଲା। ତଦାନୀନ୍ତନ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧସ୍ତନ ରାଜାମାନେ ଉପଢୌକନ ସଦୃଶ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ତାଜ ନିର୍ମାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରେରଣ କରିଥିଲେ। ଏପରିକି ପ୍ରଜାମାନେ ବାର୍ଷିକ କର ବଦଳରେ ଶିଳା ଦାନ କରି ସମ୍ରାଟଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାଜନ ହେଉଥିଲେ ।

ତାଜର ଚାରିପାଖରେ ଲୋହିତ ଶିଳା ନିର୍ମିତ ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରାଚୀର ରହିଛି। ଏହି ପ୍ରାଚୀର ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ୧୨୪୦ ହାତ ଲମ୍ବା ଓ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣରେ ୬୬୭ ହାତ ଓସାର। ପ୍ରାଚୀରର ପାଦ ଦେଶରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପ୍ରବହମାନା। ଏହି ସୁବିଶାଳ ପ୍ରାଚୀରର ଚାରି କୋଣରେ ଚାରିଟି ଟରେଟ ବା ଚୂଡ଼ା ଓ ତିନି ପାଖରେ ତିନିଟି ଉଚ୍ଚ ତୋରଣ ବିଦ୍ୟମାନ। ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ତୋରଣଟି ହେଉଛି ତାଜମହଲକୁ ପ୍ରବେଶର ପ୍ରଧାନ ମାର୍ଗ। ତୋରଣର ଉପରିଭାଗରେ ମନୋହର ସ୍ତମ୍ଭଗୃହ, ତା’ ଉପରେ ୨୬ଟି ସୁନା କଳସ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ସଜା ହୋଇ ରହିଛି। ପ୍ରାଚୀର ଅତିକ୍ରମ କରି ତୋରଣ ପଥ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ତରୁଲତା ଗୁଳ୍ମରାଜି ଶୋଭିତ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ପୁଷ୍ପ ମଣ୍ଡିତ, ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହା ତାଜମହଲର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଥାଏ ।

ତାଜମହଲରେ ଥିବା ମୟୁର ସିଂହାସନକୁ ଅବିକଳ ଜୀବନ୍ତ ମୟୁର ସଦୃଶ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବାଲାଗି ସେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରଙ୍ଗର ପଥର ଦରକାର ତାକୁ ଖଞ୍ଜାଇ ଥିଲେ। ତାଜମହଲରେ ଖଚିତ ଫୁଲ ଫଳ ଆଦି ଚିତ୍ରକୁ ସଜୀବ କରିବାଲାଗି ସେ ହୀରା, ନୀଳା, ମାଣିକ୍ୟ ଆଦି ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚିଜକୁ କାମରେ ଲଗାଇଥିଲେ। ତାଜର ଭିତ୍ତି, ବୃତ୍ତି, ଯବନିକା, ଛାତ ଆଦି ଏତେ ନିପୁଣତାର ସହିତ ନିର୍ମିତ ଯେ, ଏବେବି ତାକୁ ଦେଖିଲେ ଲାଗେ ସତେ ଯେମିତି ଏଇ କିଛି କାଳ ଆଗରୁ ନିର୍ମାଣ କରା ଯାଇଅଛି। ପତ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶିରା, ଫୁଲର କେଶର, ବୃନ୍ତାଦି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅତି ବିଚକ୍ଷଣତାର ସହିତ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ପଥରଖଣ୍ଡକୁ ଏତେ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଦିଆ ଯାଇଛି ଯେ, ଏହାର ଯୋଡ଼େଇକୁ ଧରିବା କାଠିକର ପାଠ ।

ଆମକୁ ଆଗ୍ରା ଫୋର୍ଟ ବୁଲିବାର ଥିଲା । ତେଣୁ କିଛି ଫଟୋ ଉଠେଇ ସରିଲା ପରେ ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବାପାଇଁ ବାହାରିଲୁ ।

ଆଗ୍ରା ଫୋର୍ଟ:-

ଟାଙ୍ଗାରେ (ଘୋଡ଼ା ଚାଲିତ ଗାଡ଼ି) ବସି ଆମେ ଆଗ୍ରା ଫୋର୍ଟ ଆସିଲୁ । ଆଗ୍ରା ଫୋର୍ଟ (କିଲା ଆଗ୍ରା) ଆଗ୍ରା ସହରର ଏକ ଐତିହାସିକ ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଏହା ଆଗ୍ରା ରେଡ୍ ଫୋର୍ଟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା । 1530 ମସିହାରେ ଏହି ଦୁର୍ଗରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ହୁମାୟୁନ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ଏହା ପରେ 1565 ରୁ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂରଚନା 1573 ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ଏହା 1638 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଗଲ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନଙ୍କ ମୂଖ୍ୟ ବାସସ୍ଥାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ରାଜଧାନୀ ଆଗ୍ରା ଠାରୁ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି | ଏହା "ଲାଲ-କିଲା" ବା "କିଲା-ଇ-ଆକବରୀ" ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।

ଜାହାଙ୍ଗୀର ମହଲ:-

ଜାହାଙ୍ଗିରି ମହଲ ଭାରତର ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଗ ଭିତରେ ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ [ମୟୂର ଗଦ୍ୟ] ଭବ୍ୟ ମହଲ । ମହଲ ମୁଖ୍ୟ ଜେନାନା (ରାଜ ପରିବାରର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦ) ଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଆକବର ରାଜପୁତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଏହା ଇସଲାମିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ରୂପ ।

ଖାସ୍ ମହଲ:-

ଖାସ ମହଲ ଦିଲ୍ଲୀରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବାସସ୍ଥାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ଏହି ଗଠନଟି ରେଡ୍ ଫୋର୍ଟ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାକି ସହର ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ବୃହତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ସରକାରୀ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ।

ଶିଶ ମହଲ:-

ଶିଶ ମହଲ ("ଦର୍ପଣର ମହଲ") ଲାଲଫର୍ଟ ଦୁର୍ଗର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ ଥିବା ଶାହା ବୁର୍ଜ ବ୍ଲକ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାସାଦ । ଏହା 1631–32 ମସିହାରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଶାହାଜାହନଙ୍କ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ଶିଖ ମହାରାଜା ରଣଜିତ ସିଂଙ୍କ ଅଧୀନରେ କିଛି ଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଅଳଙ୍କାର ଧଳା ମାର୍ବଲ ପ୍ୟାଭିଲିୟନ ପିଟ୍ରା ଡୁରା ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁଣର ଜଟିଳ ଦର୍ପଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଆଚ୍ଛାଦିତ । ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିବାର ଏବଂ ଘନିଷ୍ଠ ସହାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହି ହଲ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ଥିଲା । ମହଲ ଭିତରେ ଜଳ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍‌, ଜଳ ଉତ୍ସ ସବୁ କରାଯାଇଛି । ଯେଉଁଥିପାଇଁ କୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହା ଭିତରେ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଛାତ ଏବଂ କାନ୍ଥ ରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଦର୍ପଣ ସବୁ ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥିବାରୁ ଏହା ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଦେଖା ଯାଉଥିଲା ।

ମୋତି ମସଜିଦ:-

ମୋତି ମସଜିଦ, ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଦିଲ୍ଲୀର ଅବରୋଧ ସମୟରେ ଏହା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଦ୍ଵାରା ପୁନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ। ମୋତି ମସଜିଦ ଏହାର ଧଳା ମାର୍ବଲ ପାଇଁ ନାମିତ । ମସଜିଦରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ପୁଷ୍ପ ଖୋଦନ ରହିଛି । ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଏହା ମୋଗଲ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ ।

ସନ୍ଧ୍ୟା ୬ ଟା ହେଇଯାଇଥିଲା । ଆମକୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଫେରିବାର ଥିଲା । ତେଣୁ ଆମେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ କିଛି ସ୍ନାକ୍ସ ଓ ଚା' ପିଇ ଟ୍ୟାକ୍ସି ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ଫେରିଲୁ । ରାତି ୧୦.୩୦ ରେ ଆସି ହୋଟେଲ ରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ । ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଫୋନ୍ ରେ ହୋଟେଲ କୁ ଜଣେଇ ଦେଇଥିଲୁ । ତେଣୁ ସେ ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିଥିଲା । ରାତ୍ରି ଭୋଜନ ସାରି ବିଶ୍ରାମ ନେଲୁ । ତା ପରେ ଗୋଟେ ଦିଲ୍ଲୀ ରେ ବୁଲା ବୁଲି କରି ଆମେ ଫେରି ଆସିଲୁ ।

ବହୁତ ଭଲ ଭଲରେ ଭ୍ରମଣ ସରିଗଲା । ବହୁତ୍ ଖୁସି ଲାଗୁଥାଏ । କେତେ ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲୁ । କେତେ ନୂଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲୁ । କେତେ ନୂଆ ଭାଷା ଶୁଣିଲୁ । ଆଉ ସର୍ବ ପରି ବହୁତ୍ ଗୁଡ଼ିଏ ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ଶିଖିବାକୁ ପାଇଲୁ । ଥରେ ଘରୁ ବାହାରି ଦେଖିଲେ ଜାଣିହେବ ଯେ ଦୁନିଆ ଟା କେତେ ବଡ଼ ଆଉ କେତେ ସୁନ୍ଦର । ମୋର ସ୍ମୃତିରେ ଆଉ ଫର୍ଦ୍ଦେ ଯୋଡି ହେଇଗଲା । ସ୍ମୃତି ଜୀବନର ଏକ ସଂଯୋଗ ସଦୃଶ ଯାହା ଯୋଡି ହେଇ ଚାଲିଥାଏ ।

ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ - Tajmahal

କିଛି ସ୍ମୃତି, କିଛି ଅନୁଭୂତି