ପ୍ରାରମ୍ଭିକ-

ଭାରତ ବକ୍ଷରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର,

ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନେ ଭରିଯାଏ ନେତ୍ର,

ପ୍ରଷ୍ପୁଟିତ ହୁଏ ଧାର୍ମିକ କମଳ,

ପୁଣ୍ୟଭୂମି ମୋର ପଵିତ୍ର ଉତ୍କଳ।

ଦର୍ଶନ ଆଦର୍ଶ ମହାନ ଏହାର,

ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣନା ର ଅସୀମ ଭଣ୍ଡାର,

କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଯାର ଚମତ୍କାର,

ଉତ୍କଳୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର।

ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶର ରାଜଧାନୀ ଶୂଳପତି ପଶୁପତି ଦେବ ଦେବ ମହାଦେବ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ବର ଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ହୋଇଅଛି।୧୯୪୮ ରେ କଟକ ରୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଭୁବନେଶ୍ୱର କୁ ଓଡିଶାର ରାଜଧାନୀ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା। ଏହି ସହର ର ଆୟୂଷ ପ୍ରାୟତଃ ୩୦୦୦ ବର୍ଷ। ଏହି ସହର କେବଳ ଓଡିଶାରେ ନୁହେଁ,ସମଗ୍ର ଭାରତ ବର୍ଷରେ ନିଜ ର ଐତିହ୍ୟ ପାଇଁ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛି। ଏହା ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ସହର ଭାବରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇପାରିଛି।ଏହି ସହରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ବହୁ ପୁରାତନ ଯୁଗର ମନ୍ଦିର,ଯାହା ର ସଂଖ୍ୟା ୬୦୦ ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ହେବ।ଏହା ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ରହିଅଛି। ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ପୁରୀ , କୋଣାର୍କ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଇତିହାସ ରେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଅଛି ଯେପରି କି ତୋଷାଳୀ, ଏକାମ୍ର କାନନ, ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ନଗରୀ। ଏହି ସହର କୁ ପୁରାତନ ଯୁଗର ଛେଦି ବଂଶ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କେତେକ ଐତିହାସିକ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଏହି ସହରର ଶୈଳୀ ଜର୍ମାନୀର ଓଟୋ କୋନିସବର୍ଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ କରାଯାଇଅଛି ଯିଏ କି ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ସହର ଜାମସେଦପୁର ଓ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ସହରର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ପୁରାଣ ଯୁଗରୁ ଶିକ୍ଷା ,ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଭାରତରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଆସିଛି। ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ଏକାମ୍ର ପୁରାଣ, ଶିବ ପୁରାଣ, କପିଳ ସଂହିତା, ଶିବ ସଂହିତା, ପ୍ରାଚୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଅଛି।ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ ଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଭୁବନେଶ୍ଵର କୁ ୧୯୪୮ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ କୁ ଓଡିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ଆଧୁନିକ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ନଗରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ର ବେଶ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା। ଏଠାକାର ଜନସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଶିଳ୍ପ , ବାଣିଜ୍ୟ‌ ଓ କର୍ମମୟ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଏ ନଗରୀ ଆଶିର୍ବାଦ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି। ଅଧୁନା ଓଡିଶାର ୫ ଗୋଟି ମହାନଗର ନିଗମ ମଧ୍ୟରୁ ଭୁବନେଶ୍ବର ଅନ୍ୟତମ ଅଟେ।

ଭୁବନେଶ୍ବରର ହେଉଛି ଚାରୁ ହାସମୟୀ ଚାରୁ ଭାଷମୟୀ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ର ଶୋଭାମୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ ସନ୍ତାନ।ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ବହୁ ବର୍ଷ ତଳର ମନ୍ଦିର ଓ ଐତିହ୍ୟ। ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉତ୍କଳ ର ସ୍ବର୍ଗ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେପରି କି -

୧) ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି-

ପରମେଶ୍ବର ଙ୍କ ଆଶିଷ ରେ ଗଢା ଖଣ୍ଡଗିରି,

କେତେ ଯୁଗ ଧରି ହୋଇଅଛି ଠିଆ ଖଣ୍ଡଗିରି,

ସମୟ ଆଘାତେ ହୋଇକି ଆହତ,

କରିଛି ଗଠନ ସୁନାର ଅତୀତ ।

ଲିଭି ଯାଇଛି ତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରକାଶ,

କରୁଛି ତଥାପି ଗରବ ବିକାଶ।

ଓଡିଆ ହସ୍ତରେ ଗଢା ହୋଇଅଛି ଖଣ୍ଡଗିରି,

ଐର ଖାରବେଳ କୀରତି ଧରିଛି ଖଣ୍ଡଗିରି।

ଗାଏ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗରବ ସଙ୍ଗୀତ,

ଗରବେ ଚାଲଇ ଉତ୍କଳ ର ସୁତ।

ସାକ୍ଷୀ ଦିନମଣି ସାକ୍ଷୀ ନିଶାମଣି,

ଉଡ୍ର ଇତିହାସ ପ୍ରତିଟି କାହାଣୀ।

ଉତ୍କଳ ଇତିହାସ ର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ ହେଉଛି ଏ ଖଣ୍ଡଗିରି। ଖାରବେଳ ସମୟର ସ୍ବର୍ଣ୍ଣିମ ଯୁଗର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ ଏ ଖଣ୍ଡଗିରି । ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଅହିଂସା ପ୍ରଚାର ର ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ଏ ଖଣ୍ଡଗିରି। ସାଧୁ ସନ୍ଥ ମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ସାଜିଥିଲା ଏ ଖଣ୍ଡଗିରି। ଏହି ଖଣ୍ଡଗିରି ଫେରାଇପାରିଛି ଉତ୍କଳ ଗୌରଵ ଓ ଓଡିଆ ର ହୃଦୟରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଗର୍ବର ଝଙ୍କାର।

୨) ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର-

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯଯାତି କେଶରୀ ଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଏ ମନ୍ଦିର। ଓଡିଶାର ବହୁ ପୁରାତନ ମନ୍ଦିର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ। ଏକ ମହାନ ଶୈବ ପୀଠ ଭାବରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ଵରର ସବୁଠାରୁ ବଡ ମନ୍ଦିର ଅଟେ। ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ମାନଙ୍କର ରାଜା ଲିଙ୍ଗରାଜ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ବର ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଉଅଛନ୍ତି।

୩) ନନ୍ଦନକାନନ ଜୀବ ଉଦ୍ୟାନ -

ଏହା ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାର ବଡ ବିରଳ ଧଳାବାଘ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଗୌରବାନ୍ବିତ କରାଇ ଆସୁଛି। ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ଙ୍କର ମହାନ୍ ପଦକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ବରଦାନ ଭାବରେ ନନ୍ଦନକାନନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ନନ୍ଦନକାନନ ର ଅର୍ଥ ସ୍ବର୍ଗର ବଗିଚା। ବାସ୍ତବିକ୍ ଭାବେ ଏହି ଉକ୍ତି ଗ୍ରହଣ ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

୪) ମୁକ୍ତେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର-

ଓଡ଼ିଶାର ମହାନ ନିଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟତମ। ଭୁବନେଶ୍ବର ରେ ସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଛି। ଏହା ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ପରେ ପରେ ଏକ ମହାନ ଶୈବ ପୀଠ ଭାବରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ରେ ସୋମବଂଶୀ ଶାସନ ସମୟରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ।

୫) ଧଉଳିଗିରି ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ-

ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦୟା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର ସାକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ। ଅଶୋକ ଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଆଜିବି ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଅଛି।ଚଣ୍ଡାଶୋକ ରୁ ଧର୍ମାଶୋକ ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ପରେ ଅଶୋକ ଙ୍କ ମହାନୀୟତା ଏହି ଶିଳାଲେଖ ରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ୧୯୭୦ରେ ଜାପାନ ବୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଘ ଓ କଳିଙ୍ଗ ବୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଘର ମିଳିତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ ତୋଳାଯାଇଥିଲା।

ଭୁବନେଶ୍ବର ରେ ମୋର ଅନୁଭୂତି(My experience in Bhubaneswar)--

ମୋର ଜନ୍ମ ଗ୍ରାମରେ। ଗ୍ରାମର ମାଟି ,ପାଣି, ପବନର ସ୍ପର୍ଶରେ ବିକଶିତ ହୋଇଅଛି ମୋ ଶରୀର। ଶିକ୍ଷା ର ଅଗ୍ରଗତି ରେ ଗ୍ରାମ ସହ ମୋର ପୂର୍ବ ସଂପର୍କ କ୍ରମଶଃ କମିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ପାଦ ପଡିଲା ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ମୋର ଆଖି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଖୋଲିଗଲା ପରି ମନେହେଲା। ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରହି ପାରିଲେ ବି, ଯେତେ ଦିନ ବି ସେ ନଗରୀରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛି, ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହ ମୋର ସମ୍ପର୍କ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇଉଠିଛି। ମନର ସ୍ମୃତି ପୁସ୍ତକରେ ସାଇତା ହୋଇ ରହିଅଛି ଅନେକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି। ପ୍ରଥମ ଥର ଯେତେବେଳେ ଏ ନଗରୀରେ କୋଳାଗ୍ରତ ହେଲି, ଆଖି ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଗାଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନ ଥିଲା, ବିଲ ,ନଈ ,ଆମ୍ବ ତୋଟା, ବଣ ,ବଗିଚା ନଥିଲା। ଥିଲା ବଡ ବଡ କୋଠା ଘର, ଯାନବାହାନର ଅବିରତ ଚଳ ପ୍ରଚଳ, ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନ।ଅସହ୍ୟ ମନେ ହେଉଥିଲା।ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିଚଳିତ ହୋଇ ଉଠିଥିଲା।ଗ୍ରାମ ରେ ରାତ୍ରି ସମୟର ନିସ୍ତେଜତା ମନେ ପଡିଯାଉଥିଲା । ମନେ ମନେ ଦୋହରାଉଥିଲି କେଉଁ କାରଣ ପାଇଁ ଏ ନଗର ଏତେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡିଛି। ଏଠି କଣ ସେ ନିଆରା ଭାଇଚାରା ମିଳିବନି ? ମିଳିବନି କଣ ,ପରିବାର ବିନା ପାରିବାରିକ ସଂପର୍କ ଓ ପ୍ରେମ? ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ସହ ମୋର ପୁଣି ଥରେ ଆଳାପ ବିଳାପ ହେବ ମୋର ଆଶା ଓ ବିଶ୍ୱାସ।

ପ୍ରସ୍ତୁତି - ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

Bhubaneswar|Odisha Tourism|ଐତିହ୍ୟମୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର

ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ବର ଙ୍କ ଭୁବନେଶ୍ୱର |Pride of Odisha -Bhubaneswar