ପରିଚୟ:

ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ କରିବା ପାଇଁ ଗଠିତ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ କିଛି ଅସୁବିଧା ପାଇଁ ତାହା ୨୪ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୭୨ମସିହାରେ ରାଜଧାନୀ ହେଲା । ଏହି ନଗର, ଯାହାକି ଏକ ଗାଁ ଥିଲା, ପାଖାପାଖି ତିନିହଜାର ବର୍ଷ ପୁରୁଣା । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ବିଭିନ୍ନ କାଳର ପ୍ରାୟ ୬୦୦ ମନ୍ଦିର ଅଛି| ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ନଗର ବି କୁହାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର, ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଦେଉଳ ଆଦି ଦେଶ ବିଦେଶରେ ପରିଚିତ ।ମନ୍ଦିରଗୁଡିକ କଳିଙ୍ଗ ଗଠନଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ପୁରୀ, କୋଣାର୍କ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଆଦୃତ ହୋଇଅଛି ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର ନାମଟି ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟନାମ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ନାମରୁ ଆସିଅଛି । ଭୁବନେଶ୍ୱର ୩୦୦୦ ବର୍ଷ ଆଗରୁ ମହାମେଘ ବାହନ ଚେଦି ବଂଶଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ବର୍ତ୍ତମାନର ଭୁବନେଶ୍ୱର ପାଖ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ରେ ଥିଲା । ଭୁବନେଶ୍ୱର ତୋଷାଳୀ, ଏକାମ୍ର କାନନ, ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ନଗରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବାର ୨୫ବର୍ଷ ପରେ, ୧୯୭୨ରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ କଟକରୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା । ୯୦' ଦଶକରେ ତାହା ରାଜ୍ଯବାସୀଙ୍କ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଥିଲା, କାହିଁକିନା ତା' ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭୟରୁ କଟକସହର ମୁଖ୍ଯ ଥିଲା । ଆଧୁନିକ ସହରର ଶୈଳୀ ଜର୍ମାନୀର ଓଟୋ କୋନିସବର୍ଗରଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ । ସେ ଜାମସେଦପୁର ଓ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ସହରର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ କଟକ ଏକାସାଙ୍ଗେ ଓଡ଼ିଶାର ଯମଜ ନଗର ବା ଦୈତ ସ‌ହ‌ର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା । ଏହି ସହର ୨୦୧୧ ଅନୁସାରେ ମୋଟ ୧୦.୪୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସମ୍ପାଦନା:

୧୯୪୬ ମସିହାରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ଏକ ମନୋହର ନଗରୀରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାର ନକ୍ସା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ଜର୍ମାନୀର ସ୍ଥପତି ଓ ପ୍ଲାନର "ଅଟୋ କଏନ୍ସବର୍ଗର" (Otto Konigsberger)। ୧୯୪୮ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ୧୩ତାରିଖ ଦିନ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ନୂଆ ରାଜଧାନୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଫଳକ ତତ୍କାଳିନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ କରକମଳରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଫଳକଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଧାନ ସଭା ସନ୍ନିକଟ ପାଚେରୀ ନିକଟରେ ଲାଗିଛି । ୧୯୪୮ରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅପ୍ରେଲ ୧୩ତାରିଖ ଦିନ, "ଭୁବନେଶ୍ୱର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିବସ" ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ସେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ନକ୍ସା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମ ଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଜନସଂଖ୍ୟା ପନ୍ଦର ହଜାରରୁ ବଢ଼ି ଚାଳିଶ ହଜାର ଓ ସହରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଶହେ ବତିଶ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଛଅଟି ୟୁନିଟ ଓ ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ହେବା ମଧ୍ୟ ସେହି ନକ୍ସାରେ ଥିଲା । ଏହି ଯୋଜନାକୁ "ଓଡ଼ିଶା ସହର ଯୋଜନା ଆଇନ" ୧୯୫୬ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରି କରାଗଲା । ଭୁବନେଶ୍ୱର ପାଇଁ ଜଣେ "ବିଶେଷ ଯୋଜନା ଅଧିକାରୀ"ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା । ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସହ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ମୁନିସିପାଲିଟି ଗଠନ କରାଗଲା । ପରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ମୁନିସିପାଲିଟି ସହ ଖୋର୍ଦ୍ଦା, ଜଟଣୀ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ "ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଞ୍ଚଳିକ ଉନ୍ନୟନ ସଂସ୍ଥା(ବ୍ରିଟ)" ଗଠନ କରାଗଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ମୁନିସିପାଲ କର୍ପୋରେସନ ଓ ସନ୍ନିକଟ ଗାଁଗୁଡିକୁ ନେଇ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉନ୍ନୟନ ସଂସ୍ଥା (ବିଡିଏ) ଗଠନ କରାଗଲା । ତା ପରେ ୧୯୭୨ରେ କଟକରୁ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଗଲା

ଇତିହାସ ସମ୍ପାଦନା:

ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହରର ଉଭୟ ପୁରାତନ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଇତିହାସ ରହିଛି । ପୁରାତନ ଇତିହାସ ୩ ହଜାର ବର୍ଷ ତଳର ଏବଂ ଆଧୁନିକ ସହର ୧୯୪୮ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଛି । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୦୦ରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହାକି ପରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଧଉଳି ଶାନ୍ତିସ୍ତୁପ ନିକଟରେ ହୋଇଥିଲା । ଖାରବେଳଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ହୋଇଥିବା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଜୈନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କଳିଙ୍ଗ ରାଜୁତି କାଳରେ ଏହା ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

ହଜାର ବର୍ଷର ଐତିହାସକ ନଗର କଟକର କଳ୍ପିତ କଳେବର ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ ନ ହେବାରୁ ତତ୍ ସନ୍ନିକଟ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ନୂତନ ରାଜଧାନୀ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖାଯାଇ ୧୯୪୮ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ ତାରିଖ ଦିନ ଶିଳାନ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା । ସେହିଦିନଠାରୁ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହ ନୂଆ ରାଜଧାନୀର କଳେବର ଆଶାତୀତ ଭାବେ ବଢ଼ି ବଢ଼ି ଚାଲିଛି । ପୁରାଣ ଯୁଗରୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭବ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ବଜାୟ ରଖି ଆସିଛି । ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ଏକାମ୍ର ପୁରାଣ, ଶିବ ପୁରାଣ, କପିଳ ସଂହିତା, ଶିବ ସଂହିତା, ପ୍ରାଚୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଭୁବନେଶ୍ୱର କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସନ, ପ୍ରଶାସନ, ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା । କପିଳେଶ୍ୱର ଶିଳାଲିପିରୁ ଏହା ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଶାକ୍ୟ ମୁନି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳୀ, କର୍ମସ୍ଥଳୀ, ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତିର ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଚାର, ପ୍ରସାରର ସ୍ଥଳୀ କଳିଙ୍ଗ ହିଁ ଥିଲା । କଳିଙ୍ଗର ସାଧବ ଭଲ୍ଲିକ ଓ ତପଷୁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ସର୍ବପ୍ରଥମ ଶିଷ୍ୟର ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲ । କଳିଙ୍ଗର ବୀରତ୍ୱ, ବୈଭବ, ପାଟଳୀପୁତ୍ର (ବର୍ତ୍ତମାନର ବିହାର ) ନରେଶ ଅଶୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱବିଦିତ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର ବିଭୀଷିକା ରଚନା କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇ ଥିଲା । ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, କପିଳେଶ୍ୱର ଆଦି ମୁଖ୍ୟସ୍ଥାନ ସମୂହ ଲୁମ୍ବାଇ ପ୍ରଗଣା ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଅଶୋକ ଏହା ଜ୍ଞାତ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମୋତ୍ସବ ଏଠାରେ ପାଳନ ପୂର୍ବକ ଏକ ଶିଳାଲେଖ ସ୍ଥାପନ କରି ଲୁମ୍ବାଇ ପ୍ରଗଣାର ସମସ୍ତ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ରାଜସ୍ୱ ଛାଡ଼ କରିଥିଲେ । ପରେ ପରେ ଐରଖାରବେଳ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ନିଜ ରାଜଧାନୀ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ନେଇଥିଲେ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଥିଲା । ଆମ୍ବ, ପଣସ, ଜାମୁ, ନିମ୍ବ, କରଞ୍ଜ, ବର, ବେଲ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, କୋଚିଲା, ବଉଳ, ତମାଳ, ଚମ୍ପା, ଅଶୋକ, ନାଗେଶ୍ୱର, ଅନନ୍ତ ନାଗେଶ୍ୱର, ଉଦୁମ୍ବର ଆଦି ଦେବ ବୃକ୍ଷରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ଦୁର୍ଲଭ ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ସମ୍ପଦଭରା ଏକାମ୍ର ବନାନୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ଗଦାଧର ରାୟଙ୍କ ଗଳ୍ପମାଳାରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇ ଉତ୍କଳୀୟ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିସାରିଛି ।

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଏହି ପୂର୍ବ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ନୂଆ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାପନ ନିମନ୍ତେ ସମସ୍ତ ସାଧନର ସହଜ ଉପଲବ୍ଧକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ରାଜଧାନୀ ମାନ୍ୟତା ଦେବା ପାଇଁ ୧୯୪୮ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ ଅଧିବେଶନରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ କରାଇ ନେଲେ । ୧୯୪୮ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ ତାରିଖ ଶିଳାନ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ସହର ପରି ଏକ ଭବ୍ୟ ସହର ପରିକଳ୍ପନା କରାଗଲା ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ୧ କେଟି ୮୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଅନୁଦାନ କାମନା କରାଗଲା । ଶିଶୁ ବୃକ୍ଷଟି ଆଜି ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଆଶାତୀତ ଭାବେ କଳେବର ବୃଦ୍ଧି କରିଚାଲଛିି ।

ସହରର ଶିକ୍ଷା ବିଷୟକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଲାଗି ୧୯୪୦ ମସିହାରୁ "ଭକ୍ତ କବି ମଧୁସୂଦନ ବିଦ୍ୟାପୀଠ' ନାମରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତା ପରେ ପରେ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ରାଜଧାନୀରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ ୟୁନିଟ-୨ ସର୍ଦ୍ଦାର ପଟେଲ ହଲ ସନ୍ନିକଟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରି ବକ୍ସିଜଗବନ୍ଧୁ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ଓଡ଼ିଶା କୃଷି ଓ ବୈଷୟିକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗୋଟିକ ପରେ ଗୋଟିଏ ଗଢ଼ି ଉଠିଲା । କଟକର ରେଭେନସା କ୍ଯାମ୍ପସରେ ଥିବା ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ବାଣୀବିହାରଠାରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଯାମ୍ପସ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା । ୧୯୭୨ରେ ନୂଆ ରାଜଧାନୀ ହେବା ପରେ ଶୈଶବରେ ବିଧାନ ସଭା, ସର୍ଦ୍ଦାର ପଟେଲ ହଲରେ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ତ୍ତମାନର ମାର୍କେଟ ବିଲ୍ଡିଂ ଗୃହରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା । ଆଦ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ ଥାନା, ଲିଙ୍ଗରାଜ ହାଟ ସହଯୋଗର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା । ଧୀରେ ଧୀରେ ନୂଆ ସଚିବାଳୟ ଭବନ, ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସୌଧ, ଡାକସେବା ଭବନ, ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭବନ, ରାଜଭବନ ଆଦି ଭବ୍ୟ ରୂପରେ ଆବର୍ଭିାବ ହେଲା ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଯଥାକ୍ରମେ ଏନଏସି ୧୯୪୮ରୁ, ମୁନିସିପଲିଟି ୧୯୭୯ରୁ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ମହାନଗର ନିଗମ (ବିଏମସି) ଅଧିନରେ ୧୯୯୪ରୁ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି ।

ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ସମ୍ପାଦନା:

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସହର ମୁଖ୍ୟତଃ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯାଇଥାଏ । ଏହା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୪୫ ମିଟର(୧୪୮ ଫୁଟ) ଉଚ୍ଚତାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ସହର ଦୟାନଦୀ ଏବଂ କୁଆଖାଇ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ:

ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି | ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଉତ୍କଳ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଭୂମି | ଏହାର ଧୂଳିକଣାରେ ମହାନତା ଓ ପବିତ୍ରତା ଭରି ରହିଛି | ଯୁଗ ଯୁଗର ସାଧନା ବଳରେ ଆମ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷ ମାନେ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି | ଓଡିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମପ୍ରାଣ ହେତୁ ହସ ଉଲ୍ଲାସରେ ବାର ମାସରେ ତେର ପର୍ବ ପାଳନ କରନ୍ତି |

ଓଡିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମ ସଚେତନ | କର୍ମକ୍ଳାନ୍ତ ଜୀବନରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନର ଉପଲବ୍ଧି ହିଁ ପର୍ବ ପାଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣି ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନର ଆବିଳତା ଦୂର ହୁଏ ଓ ଭକ୍ତିଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ | ସାମାଜିକ ଜୀବନର କୁସଂସ୍କାର ଓ ସଂକୀର୍ନ୍ତତା ଦୂରୀକରଣ ପର୍ବପାଳନର ଆଉ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ପର୍ବପାଳନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ | ତେଣୁ ଜୀବନ ହୁଏ ସରସ ଓ ମଧୁମୟ | ଓଡିଶା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଧରି ଚଳି ଆସୁଛି | ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡିଶା ବାସୀଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା | ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ପୂଜା ପାଆନ୍ତି | ଜଗତର ନାଥ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୂଜାପାଠ ଆରମ୍ଭ କରୁ |

ନୀଳାଚଳ ନିବାସାୟୁ ନିତ୍ୟାୟ ପରମାତ୍ମନେ

ବଳଭଦ୍ର ସୁଭଦ୍ରାଭ୍ୟାଂ ଜଗନ୍ନାଥାୟ ତେ ନମଃ ||

ଜଗଦାନନ୍ଦ କନ୍ଦାୟ ପ୍ରଣତାଭି ହରାୟ ଚ

ନୀଳାଚଳ ନିବାସାୟ ଜଗନ୍ନାଥାୟ ତେ ନମଃ ||

ଓଡ଼ିଶାର ବୈଶାଖଠାରୁ ଚୈତ୍ର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରମାସ ବୋଲି ଧରାଯାଏ | ଏପରି କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ ଯେଉଁ ମାସରେକି କୌଣସି ପର୍ବ ପାଳିତ ହୋଇନଥାଏ |

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଅନ୍ୱେଷଣ:

ପାଞ୍ଚଟି ନିଶ୍ଚୟ ପରିଦର୍ଶନ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ମୋର ଅଭିଜ୍ଞତା ପରିଚୟ ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ସହରୀ ବିକାଶ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ରହିଥାଏ | "ମନ୍ଦିର ସହର ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ" ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଚମତ୍କାର, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଭରପୂର | ଚମତ୍କାର ମନ୍ଦିର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଜାର, ଶାନ୍ତ ହ୍ରଦ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସହର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଅନୁଭୂତି ରହିଅଛି ।

ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର:

ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଏକ ପୁରାତନ ଶିବ ମନ୍ଦିର । ଏହା ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରାଜା ଯଯାତି କେଶରୀଙ୍କ ଦେଇ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର । ଏହା ଆୟତନ ୫୨୦ ଫୁଟରେ ୪୬୫ ଫୁଟ । ଏହି ମନ୍ଦିରର କାନ୍ଥ ୭ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ । ବାହାରର ଆଘାତରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏହାର ଭିତର ପାଖ କାନ୍ଥରେ ଏକ ଛାତ ଅଛି ।

ଇତିହାସ ସମ୍ପାଦନା:

ଲିଙ୍ଗରାଜ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରାଜା', 'ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା' ଶିବ ପୂଜାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଶୈବ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ଶିବ ଏଠାରେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର (ସ୍ୱର୍ଗ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଓ ପାତାଳର ଦେବ) ଭାବରେ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି ।ଏଠାରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ହୋଇ ପତ୍ନୀ ରୂପରେ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା । ଏହା ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାର ଅନେକ ପୁରାଣରେ ପ୍ରମାଣ ମିଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୁନର୍ନିମିତ ହୋଇଥିଲା । ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସରିବା ବେଳକୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଥିଲା ଯାହା ଏଠାରେ ହର (ଶିବ) ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ମିଳନର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ ।

ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ ସମ୍ପାଦନା:

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଏକ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ମା ପାର୍ବତୀ ଗୋପାଳୁଣୀ ଅବତାରରେ କୀର୍ତ୍ତି ବାସ ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ବଇତାଳ ଦେଉଳରେ କାପାଳିନୀ ଦେବୀ ପୂଜିତ । ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ ସମୟରେ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ସହିତ ମା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତୀ ମଠସ୍ଥିତା କାମାକ୍ଷୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ଭଉଣୀ ବୋଲାଯାଏ ।

ମୋର ଅଭିଜ୍ଞତା ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା | ମୁଁ ବଡ଼ ପ୍ରବେଶ ପଥ ଦେଇ ଯିବା କ୍ଷଣି, ଜଟିଳ ଖୋଦନ ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ମାପକାଠି ମୋତେ ପ୍ରଭାବିତ କଲା | ମନ୍ଦିରର ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଲିଙ୍ଗ, ଶିବଙ୍କର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଫାଲିକ୍ ରୂପ ରହିଛି ଯାହା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ | ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ଭକ୍ତି ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ ପବନ ଭରି ରହିଥିଲା, ଗଭୀର ସମ୍ମାନର ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା | ମୋର ଭ୍ରମଣର ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଦିଗ ହେଉଛି ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଦୈନନ୍ଦିନ ରୀତିନୀତିର ସାକ୍ଷୀ, ଯେଉଁଥିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାସମା ଆରତୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ଦେବତା ପବିତ୍ର ପାଉଁଶରେ ସଜ୍ଜିତ | ଭିଡ଼ ସତ୍ତ୍ୱେ ମନ୍ଦିର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଶାନ୍ତିର ଭାବନା ଥିଲା | ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଉପାସନା ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ପ୍ରମାଣ ଅଟେ ।

ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା:

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଠାରୁ ପ୍ରାୟ 6 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଅଧା ପ୍ରକୃତିକ ଓ ଅଧା ମଣିଷଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଯାହାର ଐତିହାସିକ, ପୁରାତନ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଗୁମ୍ଫାଗୁଡିକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ରହିଛି ଯାହା ହାତୀଗୁମ୍ଫାର ଶିଳାଲେଖରେ କୁମାରୀ ପର୍ବତ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା ଓ ଏହି ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ଉଭୟଙ୍କ ଆଡକୁ ମୁଁହାଇ ରାସ୍ତାର ଦୁଇ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି ।ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ୧୫ଟି ଗୁମ୍ଫା ଥିବାବେଳେ ଉଦୟଗିରିରେ ୧୮ଟି ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି । ହାତୀ ଗୁମ୍ଫା ନିକଟରେ ବାରଭୁଜା ଦେବୀଙ୍କର ଏକ ମନ୍ଦିର ଅଛି।

ଇତିହାସ ସମ୍ପାଦନା:

ଏହି ସ୍ଥାନ ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଜୈନ ବିବରଣୀରୁ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମହାବୀର ଜୈନ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ଉପାଦାନ । ଏଠାରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୈନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସାଧୁ ମାଁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ

ମୁଁ ଉଚ୍ଚକୁ ଚଡିଗଲେ, ମୁଁ ହାତିଗୁମ୍ପା (ହାତୀ ଗୁମ୍ଫା) ଲେଖାରେ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯାହାକି ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ରାଜତ୍ୱର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ | ପାହାଡର ଶିଖରରୁ ଦୃଶ୍ୟ ଚମତ୍କାର ଥିଲା, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପାନୋରାମିକ୍ ଭିସ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା | ଗୁମ୍ଫାର ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ଵ ସହିତ ଏହି ଭ୍ରମଣକୁ ମୋର ଭ୍ରମଣର ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅଂଶ କରିଦେଲା |

ନନ୍ଦନକାନନ:

ସହରର କେନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ନନ୍ଦକାନନ ।

ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଥିବା ଚନ୍ଦକା ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଥିବା ଚିଡ଼ିଆଖାନା ,ଏହା ମୋଟ ୪୦୦ ହେକ୍ଟର ଜମି(୯୦୦ ଏକର)ମଧ୍ୟରେ ଚିଡିଆଖାନା ଓ ବଟାନିକାଲ ବଗିଚା ରହିଛି । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଓ ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲ। । ନନ୍ଦନକାନନର ଅର୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗର ବଗିଚା ଏହା ଏସିଆର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ପୃଥିବୀର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିରଳ ଧଳାବାଘ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ର । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ । ଜୀବଜନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଦ୍ୟାନ । World Association of Zoos and Aquariums (WAZA)ର ସଦସ୍ୟତା ହାସଲ କରିବାରେ ଏହି ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ।

୧୯୯୯ ଓଡ଼ିଶା ମହାବାତ୍ୟା ଓ ୨୦୧୯ ଫଣୀ ବାତ୍ୟାରେ ନନ୍ଦନକାନନର ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଘଟିଥିଲା । ୨୦୧୭-୧୮ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ନନ୍ଦନକାନନକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୩୩ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବୁଲିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ଏଥିରେ ଧଳା ବାଘ, ଏସିଆଟିକ୍ ସିଂହ, ଭାରତୀୟ ପାଙ୍ଗୋଲିନ୍ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବାସ କରନ୍ତି | ଏହି ପାର୍କରେ ଏକ ବଟାନିକାଲ୍ ବଗିଚା, ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଏକ ସଫାରି ପାର୍କ ମଧ୍ୟ ରହିଛି | ମୋର ଅଭିଜ୍ଞତା ନନ୍ଦନକାନନ୍ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନକୁ ମୋର ଭ୍ରମଣ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ମନୋରମ ପଳାୟନ ଥିଲା | ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନଟି ସୁପରିଚାଳିତ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ ଏବଂ ଆରାମଦାୟକ ପରିବେଶ ଯୋଗାଏ | ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଲା ହ୍ ଓବାଇଟ ଟାଇଗର ସଫାରି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଏହି ଚମତ୍କାର ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ବିରଳ ସୁଯୋଗ ଥିଲା | ଘନ ପତ୍ରରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଧଳା ଧଳା ବାଘର ଦୃଶ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା | ମୁଁ ମଧ୍ୟ କାନଜିଆ ହ୍ରଦରେ ଡଙ୍ଗା ଚାଳନାକୁ ଉପଭୋଗ କଲି, ଯାହା ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା | ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗୀନ ଆରେ ସହିତ ବିମାନଟି ଅନ୍ୟ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା | ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ସୂଚନା ପ୍ରଦର୍ଶନୀରେ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କର ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ଯତ୍ନ ନିଆଯିବାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ନନ୍ଦନକାନନ କେବଳ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ ନୁହେଁ; ଏହା ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଅଟେ ।

ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ, ଧଉଳିଗିରି:

ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଏକ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ଓ ସ୍ତୁପ । ଏହା ଦୟା ନଦୀ କୂଳରେ ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହିଛି । ଏହି ପାହାଡର ପଥର ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମୀରେ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଅଛି । ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଐତିହାସିକମାନେ ମତ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଅବସ୍ଥିତି ସମ୍ପାଦନା:

ଧଉଳି ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ୮ କିମି ଦୁରରେ ରହିଛି ।

ଇତିହାସ ସମ୍ପାଦନା:

ଏଠାରେ ଥିବା ୬କ ଶିଳାଲେଖରେ ଅଶୋକ ପୁରା ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହାତକୁ ନେଇଥିବା ସବୁ କାମ ଉପରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ପଥରରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ହାତୀ ଯାହା ଏହି ଶିଳାଲେଖ ଉପରେ ଅଛି ତାହା ଅନେକ ଦିନ ଆଗରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଓଡ଼ିଶାର ବୌଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତି । ଏହାର ବିଶେଷତା ହେଉଛି, ଏହି ହାତୀ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଦ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ହିଁ ସୂଚାଏ । ଅଶୋକ ଏହି ଜାଗାରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଲଢ଼ିବା ପରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମରଣ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଆଡ଼କୁ ବାଟଦେଖାଇଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ତେବେ ଏହା ଏବେ ବି ସବୁ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଦେଇ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇନାହିଁ, କିଛି ଗବେଷକ ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିନଥିଲା ବୋଲି ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ନ୍ତି । ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ନିଜକୁ ବଦଳାଇବା ପରେ ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୁପ, ସ୍ତମ୍ଭ ଗଢ଼ାଇଥିଲେ । ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେ 'ଦଣ୍ଡନୀତି' ଲାଗୁକରାଇଥିଲେ । ୧୯୭୦ରେ ଜାପାନ ବୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଘ ଓ କଳିଙ୍ଗ ବୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଘର ମିଳିତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ ତୋଳାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଜାଗା ।

ଏକଦା ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ସୁରଭିଗିରି ନାମରେ ଐତିହାସିକ ସ୍ୱାକ୍ଷର ବହନ କରିଥିଲା । ଏହାର ଶିଖର ଦେଶରେ ଏକ ଭେଷଜ ଉପବନ ଓ ପ୍ରମୋଦ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ଅଶୋକଙ୍କ ଧର୍ମାନୁଶାସନ ବହନ କରିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାନ୍ତବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡରେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ରାଜତ୍ୱର ମୂକସାକ୍ଷୀ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ ଶିଳାହସ୍ତୀକୁ ମହାଭାରତ ସମୟର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ହସ୍ତୀ ନାମରେ ଓ ପାହାଡ଼ଟିକୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପାହାଡ଼ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଜତୁଗୃହରୁ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାତା କୁନ୍ତୀଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ ଏଠାରେ ରହିଥିବାରୁ ଏହାର ଗୁମ୍ଫା ସମୂହକୁ ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ ଗୁମ୍ଫା ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

ପାହାଡ ଉପରକୁ ଯାତ୍ରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅତ୍ୟାନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା , ଯେଉଁଥିରେ ସବୁଜ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିର ଭାବନା ଥିଲା | ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ, ଏହାର ଧଳା ଗୋବର ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପାଇର ସହିତ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ନୀଳ ଆକାଶର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଉଥିଲା | ବୌଦ୍ଧ ଭଜନ ଜପ କରି ସ୍ତୁପର ଶାନ୍ତ ବାତାବରଣକୁ ଆହୁରି ବଢାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକାଙ୍କ ପଥର ନିୟମ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ବାର୍ତ୍ତା ସହିତ ଲେଖାଯାଇଥିଲା। ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହେବା ଯେଉଁଠାରେ ଇତିହାସର ଏକ ରକ୍ତାକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା, ଏବଂ ତା’ପରେ ଏହା ଆଣିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଦେଖିବା, ଅହିଂସା ଏବଂ କରୁଣାର ପ୍ରଭାବକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ମାରକ ଅଟେ | ଧୈଳିଗିରିର ଦୃଶ୍ୟ ଚମତ୍କାର ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୈନିକମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିବା କୁହାଯାଉଥିବା ଦୟା ନଦୀର ଝଲକ | ଏହି ପରିଦର୍ଶନ କେବଳ ଇତିହାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଝଲକ ନୁହେଁ ବରଂ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ମାନବିକତାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳନ ଥିଲା |

ଏକାମ୍ର ହାଟ

ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଥିବା ଏକ ବିପଣନ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ସ୍ଥଳ ଯେଉଁଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ହାତକାମର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥାଏ ।

ଅବସ୍ଥାନ ସମ୍ପାଦନା:

ଏହା ରାମ ମନ୍ଦିର (ଭୁବନେଶ୍ୱର)ର ପଛପଟେ ଥିବା ଇଡ଼କୋ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପଡ଼ିଆର ପଛପଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବଜାର ଯାହା ଓଡିଶାର ସମୃଦ୍ଧ କଳା ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ | ଏକରରୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତାର, ଏଥିରେ ପାରମ୍ପାରିକ ହସ୍ତତନ୍ତ, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଅନେକ ଷ୍ଟଲ୍ ରହିଛି | ଏହି ହାଟଟି ଏକ ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମ ବଜାର ପରି ଡିଜାଇନ୍ ହୋଇଛି, ଏକ ରୁଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ସପିଂ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି | ମୋର ଅଭିଜ୍ଞତା ଏକାମ୍ରା ହାଟ୍ ଏକ ମନୋରମ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓଭରଲୋଡ୍ ଥିଲା | ବଜାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହିତ ହସ୍ତତନ୍ତର ରଙ୍ଗୀନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏକ ଭିଜୁଆଲ୍ ଟ୍ରିଟ୍ ଥିଲା | ପ୍ରତ୍ୟେକ ଷ୍ଟଲରେ ଅତୁଳନୀୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଜଟିଳ ପଟାଚିଟ୍ରା ପେଣ୍ଟିଂ ଏବଂ ହସ୍ତତନ୍ତ ଇକାଟ ସାରି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପା ଫିଲିଗ୍ରି ଅଳଙ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ | କାରିଗରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ମୋର ଭ୍ରମଣର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଥିଲା | ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପଛରେ ଥିବା କାହାଣୀଗୁଡିକ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପିଢି ପରେ ଚାଲିଆସୁଥିବା କୌଶଳ ଏବଂ ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା | ଖାଦ୍ୟ ଷ୍ଟଲଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସ୍ଥାନୀୟ ସୁସ୍ବାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓଡିଆ ଡିସ୍ ଡାଲମା, ରସାଗୋଲା ଏବଂ ଛେନା ପୋଡା ପରି କିଛି ପାଟିରୁ ମିଠା ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଅତ୍ୟାଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲି । ଏକାମ୍ରା ହାଟ୍ କେବଳ ଏକ ସପିଂ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଉତ୍ସବ ଥିଲା | ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ବାତାବରଣ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଷ୍ମତା ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ବିବିଧତା ଏହି ପରିଦର୍ଶନକୁ ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି କରିପାରିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର, ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ, ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ବଜାରର ମିଶ୍ରଣ ସହିତ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ବିବିଧ ଅନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରେ | । ମୁଁ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧୈଳିଗିରିର ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ନନ୍ଦନକାନନର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରିର ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫା ଏବଂ ଏକାମ୍ରା ହାଟ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ପନ୍ଦନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବନା ଛାଡିଛି | ମୋର ଯାତ୍ରା ସମୟ ଏବଂ ପରମ୍ପରା, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା, କଳା ଏବଂ ଇତିହାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକ ଯାତ୍ରା ଥିଲା | ଏହି ସହର, ଏହାର ସ୍ୱାଗତକାରୀ ଲୋକ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଅଛି ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଭୁବନେଶ୍ୱର -ଐତିହମୟ ଏବଂ ୫ଟି ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଓ ମୋର ଅନୁଭୂତି (Bhubaneswar - Historic and 5 places to visit and my experiences)

ଭୁବନେଶ୍ୱର -ଐତିହମୟ ଏବଂ ୫ଟି ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଓ ମୋର ଅନୁଭୂତି (Bhubaneswar - Historic and 5 places to visit and my experiences)