ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳାର ଦେଶ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ପରମ୍ପରା କୁ ବହନ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ୟା ବାତ୍ୟା ମରୁଡି ଯାହାର ଚିର ସହଚର, ସେହି ପବିତ୍ର ମାଟିର ଗଣ ପର୍ବ "ରଜ ପର୍ବ"। ୧୮୬୬ ମସିହା ରେ ଦେଖିଥିବା ନଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଅବା ନଗଡା ର କ୍ଷତି ସହିଥିବା ବୁଭୁକ୍ଷୁ ଓଡ଼ିଆ ଆଜି ଅଷ୍ଟମ ବୃହତ୍ ଧାନ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟ ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଓଡିଶା ଏକ ମୁଖ୍ୟ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁଠି ୭୬ ପ୍ରତିଶତ କୃଷକ। ଅନ୍ନଦାତା କୃଷକ ମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ଵପ୍ନ, ଧନ ,ପୁଞ୍ଜି, ପରିଶ୍ରମ ନିର୍ଭର କରେ ସେହି ବସୁଧା ମାଆ ର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ଉପରେ । କୃଷି ଓ କୃଷକ ଓଡିଶା ର ଭିତ୍ତିଭୂମି। ସେହି ଅନ୍ନଦାତ୍ରୀ ମାଟି ମା ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ମାନଙ୍କ ଭୋକଜ୍ୱାଳା କୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ ଏଵଂ ହୁଏ "ରଜସ୍ୱଳା" । ମାଟି ମା ରଜସ୍ଵଳା ହେବାର ଅନନ୍ୟ ପର୍ବ "ରଜପର୍ବ"।

ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀ ଏକ ଉପଯ୍ୟୁକ୍ତ ସମୟର ରଜସ୍ଵଳା ହୁଏ। ଜୀବଜଗତ ର ଜୀବନ ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁ ଅକ୍ଷୟ ରଖିବାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭଗବାନ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ନାରୀ ତାର ବାଲ୍ୟବସ୍ଥା ପରେ ଯେବେ କିଶୋର ଅବସ୍ଥା ରେ ପହଞ୍ଚେ ସେତେବେଳେ ତା ଡିମ୍ବାଶୟ ରେ ଥିବା ନୂତନ ଜୀବନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଡିମ୍ବ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ପ୍ରତି ମାସରେ ପରିପକ୍ୱ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ଡିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ ଜନନ ଅଭାବରେ ଜରାୟୁ ରେ ଥିବା ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରୀୟମ, ରକ୍ତ, ଓ ଅନ୍ୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସହ ୟୋନୀ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଋତୁସ୍ରାବ ନାମରେ ପରିଚିତ ତାହା ପ୍ରତି ମାସରେ ହୋଇ ନାରୀ କୁ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ପିଲାଟି ଦିନରୁ ନାରୀ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜର୍ଜରିତ କରେ କେବଳ ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ ଅବିରତ ଭାବରେ ଚାଲିଥାଉ ମାତ୍ର ତା ପ୍ରତି ବଦଳରେ ମିଳେ କଣ? ଘୃଣା, ବିତୃଷ୍ଣା, ନିର୍ଯାତନା। ପୁରାଣ ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ "ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା" ଯେ ୠଷି "ପରାସର" ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ରେ ହୋଇଥିଲେ "ଋତୁମତୀ"। ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ "ଦିତିକୃଷ୍ଣ ବ୍ୟାସଦେବ" ଙ୍କୁ। ଜନନୀ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ସହ ସାଜିଥିଲେ "ଯୋଯନଗନ୍ଧା"। ଋତୁସ୍ରାବ ନାରୀ ଜୀବନ ର ଆଶୀର୍ବାଦ, ଅଭିଶାପ ନୁହେଁ।

" ଯା ଦେବୀ ସର୍ବ ଭୂତେଷୁ ମାତୃ ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା,

ନମସ୍ତସ୍ୟୈ ନମସ୍ତସ୍ୟୈ ନମସ୍ତସ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ। "

ଶକ୍ତିମୟୀ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ଙ୍କ ଜନନୀ ରୂପକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଠିକ୍ ସେପରି ନାରୀ ସଦୃଶ ବସୁନ୍ଧରା ମାତା ଙ୍କ ରଜସ୍ଵଳା ସମୟ କୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏ ଗଣପର୍ବ ରଜ ଉତ୍ସବ ର ଆୟୋଜନ। ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀ ଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଆବଶ୍ୟକ ଠିକ୍ ସେପରି ମାଟି ମା କୁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ର ତାଣ୍ଡବ ଲୀଳା ପରେ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ବର୍ଷା ର ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରତ ଥାଏ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଅନ୍ତ ତଥା ଆଷାଢ ଆଦ୍ୟରେ ରଜ ପର୍ବ ର ମହାଆଡମ୍ବର ରେ ଭୂମି ମୌସୁମି ର ପ୍ରଭାବ ରେ ହୁଏ ଆଦ୍ର। ମାଟି ମାଆ ନିଜକୁ କରିଥାଏ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମ । କୃଷକ ମାଟି ମାଆ ର ପୂଜା କରେ, ମାଟି କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଏ। କୌଣସି ପ୍ରକାର ଆଘାତ ଦିଏ ନାହିଁ ମାଟି ମାଆ କୁ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରେ କୃଷକ ନିଜ ବହୁମୂଲ୍ୟ ପରିଶ୍ରମ ରେ ମାଟି ମାଆ କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶସ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ରେ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆମେ ଆଧୁନିକତା ର ନିକଟତର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାସାୟନିକ ସାର , ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷ ଆଦି ପ୍ରୟୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ନିଜ ଲାଭ ପାଈଁ ବସୁଧା ର ଅସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ମୃତ୍ତିକା ର ଉର୍ବରତା କମିବାରେ ଲାଗିଛି। ଋତୁଚକ୍ର ନ ମାନି ଆମେ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ଯାହା ଆମକୁ ଅନେକ ଧ୍ଵଂସ ପଥର ଯାତ୍ରୀ ହେବକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ପୋଷାକ ତତ୍ତ୍ଵ ର ଅଭାବ ହେତୁ "ଅନେମିଆ", "କ୍ୱାଶିଓକର", "ମାରସମସ", "ହୃଦ୍ ଘାତ ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ", ଅନେକ ହର୍ମୋନ ଜନିତ ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି।

"ରଜପର୍ବ" କେବଳ ଆମ ସଂସ୍କୃତି ପରମ୍ପରା ର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ ବିଶ୍ରାମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ମାଟି କୁ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ନାରୀ ର ଯତ୍ନ, ନାରୀକୁ ଘୃଣା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଶିଖାଇଥାଏ ଏ ରଜ ପର୍ବ। ଯେପରି "ଭାଗବତ" ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି,

" ଅନ୍ନ ବିହୁନେ ହଂସହାନି ,

ଯୋଗ ସାଧିବି କାହାଘେନି।"

ଆମେ ନାରୀ ଅବା ମୃତ୍ତିକା ର ଅସମ୍ମାନ କଲେ ପୁଣି ଫେରିଯିବା ଆମ ଇତିହାସ କୁ ଯେଉଁଠି କଙ୍କାଳ ର ସ୍ତୁପ ଥିବ ସବୁଜ ଶ୍ୟମଳା ଉତ୍କଳ ପରିବର୍ତ୍ତେ। ସେହି ମରୁଡ଼ି ର ଭୟାବହ ଦୃଶ୍ୟ ଯିଏ ଆମ ପ୍ରଗତି ପଥରେ ଅନ୍ତରାୟ ହେବ। ସେଥିପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଖତ ପ୍ରୟୋଗ ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସର୍ବୋପରି ଆମ ମାନସିକତା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ନାରୀ ଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଛୁଆଁ ରୋଗ କହି ପରିବାର ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଦେବା ପରି ଅମାନୁଷିକ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବା ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ୍। ନାରୀ ଯାଇ ଦେଶ ର ପ୍ରଗତି ର ସୂତ୍ରଧର ହେଲେଣି ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାମହିମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶ୍ରୀମତୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ମୂର୍ମୁ ଓଡିଆ ମାଟିର ଝିଅ ଯାହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ଆମେ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେଣି। ବିଜ୍ଞାନ ର ଉନ୍ନତି କ୍ରମେ ଘରେ ଘରେ ଲୋକ ସଚେତନ ହେଲେଣି ତଥାପି ଅନେକ ବାକି ଅଛି। ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସଂସ୍କୃତି ର ମିଳନ ର ମହାପର୍ବର ନିଦର୍ଶନ ଓଡ଼ିଆ ଙ୍କ ପର୍ବ " ରଜପର୍ବ"। ଏହି ରଜ ପର୍ବ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡିଆ ଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ, ସମ୍ପଦ ତଥା ନିରାମୟ ଜୀବନ ଆଣିଦେଉ ତାହାହିଁ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା।

ବିଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଜ ପର୍ବ

Raja festival seen through the lens of science