ଗଜପତି ମହାରାଜା ଯଯାତିକେଶରୀଙ୍କ ରାଜୁତି ସମୟର କଥା । ୧୪୪ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନସିଂହାସନ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା । ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରବାସ ଲୀଳାରେ ଥିଲେ । ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି ମତରେ ସୋନପୁରରେ । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ଯାନିଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ ଥିଲା । ଗୋବିନ୍ଦ ଦ୍ଵାଦଶୀ ମହାସ୍ନାନ ଯୋଗଥାଏ । ଜଗଦଗୁରୁ ଶ୍ରୀ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ମହାଭାଗ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କର ସହଯୋଗ ନେଲେ ଗଜପତି । ସୋନପୁରରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଆସିଲେ । ଅଠତିରିଶି ହାତ ପଟୋଳଟିଏ ନିର୍ମାଣ କରି ନବକଳେବର ବିଧାନ ସାରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ରସିଂହାସନରେ ବିଜେ କରାଇଲେ!

ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପୁଣି ପ୍ରଚଳନ କରେଇବାକୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ , ପଣ୍ଡିତ ଓ ସେବକମାନଙ୍କୁ ପକେଇଲେ । ସଭା ଆୟୋଜନ ହେଲା । ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ପୂଜା ଓ ପାର୍ବଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ହେଲା । ପୂର୍ବ ପ୍ରଚଳିତ ସେବା ଗୁଡିକୁ ସାମନାରେ ରଖାଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ଥିର ହେଲା । ଛତିଶା ନିଯୋଗ ପୁଣି ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାର ମୁତାବକ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ ।

ପରଦିନଠାରୁ ଭୋଗ ଲାଗିଲା । ମହାପ୍ରସାଦ ବାହାରିବା ପରେ ସଭିଙ୍କୁ ଏକାଠି କଲେ ପନ୍ତିଭୋଜନରେ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ ହେବ । କେହି ଆସିଲେନି । ସାଧୁସନ୍ଥମାନେ ଗୃହୀଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ବସିବାକୁ ନାରାଜ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଣ୍ଡିତେ ବାବାଜିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ବସିଲେନି କି ସେବାୟତଙ୍କ ସଙ୍ଗେ । ବ୍ରାହ୍ମଣସେବକେ ଶୂଦ୍ର ସେବକଙ୍କ ସହ ଧାଡ଼ିରେ ବସିବାକୁ ଅସନ୍ତୋଷ ହେଲେ । ସେଦିନ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ ହେଲା ନାହିଁ । ପୂର୍ବର ପରମ୍ପରାକୁ ପୁରୁଖା ଲୋକେ ବଖାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଦି’ ପୁରୁଷ ଧରି ଛାରଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଏକ ପରମ୍ପରାରେ ସଭିଏଁ ସାମିଲ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ମହାପ୍ରସାଦକୁ ଅନ୍ନବ୍ରହ୍ମର ମାନସିକତାରେ ତତ୍କାଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ ।

ମହାରାଜା ଯଯାତି କେଶରୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ରାତିରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୁମରଣା କରି ଅଧିଆ ପଡ଼ିଲେ । ସପନ ହେଲା । ପରଦିନ ଭୋଗ ବାହାରିଲା । ପୁଣି ପୁରୁଣା କଥା , ପୋଥି କଥା ବିଚାରଚର୍ଚ୍ଚା ହେଲା । ଥୋକେ ପନ୍ତି ଭୋଜନକୁ ରାଜି ହେଲେ । ଥୋକେ କହିଲେ – “ଇୟେ ପୋଥି ବର୍ଣ୍ଣିତ ପ୍ରକୃତ ମହାପ୍ରସାଦ ତ? ପରୀକ୍ଷା କଲେ କ୍ଷତି କ’ଣ?” ସେଇବାଟ ଦେଇ ମୂକ ବ୍ରାହ୍ମଣଟିଏ ଯାଉଛି ବୋଲି ଆଉଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବାରୁ ପଣ୍ଡିତ ଜଣେ କହିଲେ - ଡାକ… ଡାକ…। ଜଣେ ବାବାଜି ବାହାରିପଡ଼ି କହିଲେ ମହାରାଜ! ୟେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଉ । ଯଦି ସେବା କରିବା ପରେ ତା’ ପାଟି ଖୋଲିଯିବ , ତେବେ ଆମେ ଏକତ୍ର ବସି ଅବଢ଼ା ଖାଇବୁ ।

ମହାରାଜା ଆଦେଶ ଦେଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଅବଢ଼ା ଖାଇ ସାରି ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ପୋଛିଲେ । ସାଧୁଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଶ୍ଳୋକଟିଏ ବୋଲିଲେ । ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଟକା ହେଇ ଚାହିଁଥାନ୍ତି । “କିରେ! ୟା' ପାଟି କ'ଣ ଖୋଲିଗଲା ।” ଶ୍ଳୋକ ବୋଲିସାରି ବ୍ରାହ୍ମଣ , ବୁଝାଇଦେଲେ , “ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ! ବେଦର ଅର୍ଥ ନ ଜାଣି ଆପଣ ମାନଙ୍କର ଆତ୍ମ ଅଭିମାନ ବହୁତ । ଗଳିତ ମାଂସଖଣ୍ଡ ଗଙ୍ଗାରେ ମିଶିଲେ ଗଙ୍ଗା କ’ଣ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ କି? ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ପବିତ୍ର , ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହାପ୍ରସାଦ ସେପରି ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର । ସନ୍ଦେହ କରନି । ସଭିଏଁ ହରିବୋଲ ଦେଲେ । ଏକାଠି ବସି ମହାପ୍ରସାଦ ସେବା କଲେ!”

“ଅରେ ବିଦ୍ବନ୍ନନ୍ୟାନନଗତ ବେଦାର୍ଥନିଗମାନ୍ ।

ମୟା ଭୁଂକ୍ତେଽଧପ୍ୟନ୍ନେ ମମ ପରିଜନୈଛ୍ଛଦ୍ମମନୁଜୈଃ ।।

ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ ଭବତୁ ଭବତାଂ ନବହୁଗୁଣା ।

ନ ଗଙ୍ଗାତ୍ମଃ ପେୟଂ ଶବତନୁଗଳଦ୍ଦ୍ରବ୍ୟ କଲିକମ୍ ।।

ବ୍ରହ୍ମକୈବଲ୍ୟ ଓ ମୂକଂ କରୋତି ବାଚାଳଂ ।

ବ୍ରହ୍ମକୈବଲ୍ୟ ଓ ମୂକଂ କରୋତି ବାଚାଳଂ ।