ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ପର୍ବପର୍ବାଣି ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ପୂର୍ବାଭାସ ଭାବେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଓ ତା’ର ମୁଖ୍ୟ ସହର ବ୍ରହ୍ମପୁର ରେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ବିଧିରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏଠାକାର ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କେବଳ ଏକ କୃଷି ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ଆସ୍ଥା, ସମ୍ପର୍କ ଓ ରାନ୍ଧଣା କଳାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ପର୍ବର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ‘ଧନୁ ମୁଆଁ'ନାମକ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ଗଞ୍ଜାମ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମା’ ବୁଢ଼ୀ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କୁ ବର୍ଷର ପ୍ରଥମ ଫସଲରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ନୂଆ ଧାନରୁ ତିଆରି ଏହି ବିଶେଷ ‘ମୁଆଁ’ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ସଂସାର ଧନ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିବ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସର୍ବଦା ବର୍ଷିତ ହେବ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରି, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କୁଳଦେବୀ ବା ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଆଚରଣ ମାଧ୍ୟମରେ କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ଉପରେ ପରମ୍ପରାଗତ ଆସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ଵାସ ରହିଅଛି ।

ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଗଞ୍ଜାମର ସବୁଠାରୁ ମନୋହର ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଏହି ଘରେ ତିଆରି ମୁଆଁ ଆତ୍ମୀୟସ୍ବଜନ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ପଡୋଶୀଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଇବା। ଏହା କେବଳ ଏକ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଉପହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଗଭୀର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଥା। ଏହି ବିତରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ନେହ ସୂତ୍ରକୁ ଆହୁରି ମଜଭୁତ କରନ୍ତି। ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୁଆଁ ପଠାଯାଏ, ଯାହା ଦୂରତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସମ୍ପର୍କକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖେ। ଏହି ପ୍ରଥା ପିଢ଼ି ହେଉଥିବା ସାମାଜିକ ବାନ୍ଧବତାକୁ ଦୃଢ଼ କରିବାର ଏକ ସହଜ ଓ ସୁନ୍ଦର ମାଧ୍ୟମ।

ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଞ୍ଜାମର ମୁଆଁ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ରଖେ। ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଆରା ଓ ରୁଚିକର। ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଲିଆ, ନୂଆ ଗୁଡ଼, ରସଯୁକ୍ତ ନଡ଼ିଆ, ପିସ୍ତା ବାଦାମ, ଘିଅ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ମସଲା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ଗରମ ପାଣିରେ, ଗୁଡ଼ ବା ଚିନି ସିରା, ଅଠା ଆସିଲେ ନଡ଼ିଆ କୋରା, ଲିଆ ,ଘିଅ ଓ ମସଲା ମିଶ୍ରଣ କରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ମିଶ୍ରଣ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ଭଲଭାବରେ ମିଶାଯାଏ ଏବଂ ପାଗ କରାଯାଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ମୁଆଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ରୁଚିକର ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପିଢ଼ିରୁ ପିଢ଼ି ମହାନ୍ କାରିଗରୀ ମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଆସିଅଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରର ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଏହାର ବିବିଧତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ଆଗମନ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହରର ମିଠା ଦୋକାନ ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମିଠା ଦୋକାନ ମୁଆଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବିକ୍ରୟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଘରେ ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ, ସେମାନେ ଏହି ଦୋକାନରୁ ମୁଆଁ କିଣନ୍ତି। ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୋକାନ ଗୁଡ଼ିକରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଭିଡ଼ ଲାଗିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ। ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପର୍ବ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦିଗ ରହିଛି।ଲିଆ ଚିନି , ଗୁଡ଼, ନଡ଼ିଆ, ଘିଅ ଓ ମସଲା ବଜାରରେ ଏହି ସମୟରେ ଚାହିଦା ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା କୃଷକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଲାଭାନ୍ୱିତ କରେ।

ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପାଳନ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ। ଏହି ପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ସାମାଜିକ ମେଳଣ ଓ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବିତ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହା ସମାଜରେ ସାମୂହିକତା ବୋଧ, ସହଯୋଗ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତାର ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳ କରେ। ସମସ୍ତ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ବର୍ଗର ଲୋକେ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମୁଆଁ ବିତରଣର ପରମ୍ପରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ଗ୍ରଥିତ କରେ।

ଏକାବେଳକେ ଧାର୍ମିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମପୁରର ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପର୍ବ ଏକ ଅନୁପମ ଉଦାହରଣ। ‘ମୁଆଁ’ କେବଳ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ସ୍ନେହ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ମଧୁର ସ୍ୱରୂପ। ଆଧୁନିକତା ଓ ବ୍ୟସ୍ତତାର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଗଞ୍ଜାମ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବେ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି, ଯାହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥାକୁ ସୂଚାଏ। ଏହିପରି ପର୍ବପର୍ବାଣି ହିଁ ଏକ ସମାଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ସଜୀବ ରଖେ ଏବଂ ଭାବୀ ପିଢ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ମୂଳ ମହିମା ସହିତ ସଂଯୋଗ କରାଇଥାଏ। ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମପୁରର ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କେବଳ ଏକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଜୀବନ୍ତ ଇତିହାସ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ମଧୁର ଅଧ୍ୟାୟ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି: ଆସ୍ଥା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ମିଳନ

ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି: ଆସ୍ଥା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ମିଳନ