ପ୍ରାରମ୍ଭିକ -

ଚିଲିକା , ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ ଲୁଣି ହ୍ରଦ। ଭାରତ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ ପକ୍ଷୀ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀତକାଳୀନ ବାସସ୍ଥାନ।

ବାସ୍ ଏତିକି କଣ ଏ ଚିଲିକା ର ପରିଚୟ?

ମନେପଡିଯାଏ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ଙ୍କର ଚିଲିକା ମହାକାବ୍ୟ ର ସେହି ବହୁ ମୁଲ୍ୟବାନ୍ ପଂକ୍ତି-

ଉତ୍କଳ -କମଳା- ବିଳାସ- ଦୀର୍ଘିକା,

ମରାଳମାଳିନୀ ନିଳାମ୍ବୁ ଚିଲିକା,

ଉତ୍କଳ ର ତୁହି ଚାରୁ ଅଳଙ୍କାର,

ଉତ୍କଳ ଭୁବନେ ଶୋଭାର ଭଣ୍ଡାର।

ହଁ ବାସ୍ତବିକ୍। ଏ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ହେଉଛି ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ର ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧନ କରୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର ।ଏ ଚିଲିକା ଏକ ସାଧାରଣ ହ୍ରଦ ନୁହେଁ, ଏ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଶୋଭା ର ଭଣ୍ଡାର, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ର ଆଗାର। ଉତ୍କଳ ର ଶୋଭାକୁ ବିଶ୍ବ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚାଇ ପାରିଛି ଏ ଚିଲିକା।

ଏହାର ଦୃଶ୍ୟ ଭରିଦିଏ ଆତ୍ମାରେ ଅସରନ୍ତି ତୃପ୍ତି, ବିମୋହିତ ହୋଇଯାଏ ମନ। ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ର ରାଣୀ କୁ ସ୍ବଚକ୍ଷୁ ରେ ଦେଖି ଶରୀର ରେ ଖେଳିଯାଏ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ଶିହରଣ। ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଉପକୂଳରେ ପୁରୀ, ଗଞ୍ଜାମ,ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ର ସ୍ପର୍ଶରେ ବିରାଜିତ ହୋଇଅଛି ଏ ଚିଲିକା। ଅଂଶୁପା ଓ ସର ପରି ହ୍ରଦ ନିଜର ମଧୁରତା ପାଇଁ ଜଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଚିଲିକା ,ଲୁଣି ହ୍ରଦ ଭାବରେ ନିଜର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ଭାର୍ଗବୀ, ଦୟା, ମକରା, ମଲାଗୁଣି ଓ ନୁଣା ନଦୀ ସମେତ ୩୫ଟି ଜଳଧାରା କୁ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଛି।ବଡ଼କୁଦ, ହନିମୁନ, କାଳିଜାଇ ପାହାଡ଼, କାନ୍ଥପାଟଣା, କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ, ନଳବଣ, ନୂଆପଡ଼ା ଓ ସାନକୁଦ ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ବୃହତ୍ ଦ୍ବୀପ ସମୂହ କୁ ନିଜ ବକ୍ଷରେ ସାଇତା ରଖିଛି। ଶୀତ ଦିନର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୀତଳତା ସହ୍ୟ କରି ନ ପାରି ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ଓ ସାଇବେରିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟକୁ ହଜାର ହଜାର୍ ମାଇଲ୍ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉଡି ଆସନ୍ତି ନାନା ରକମର ବିହଙ୍ଗକୁଳ। ଭାରତୀୟ ଧର୍ମ 'ଅତିଥି ଦେବ ଭବଃ ' ମନ୍ତ୍ର ରେ ମନ୍ତ୍ର ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଏଇ ଚିଲିକା ସେମାନଙ୍କର କରିଥାଏ ଅତିଥି ସତ୍କାର। ମନେ ହୁଏ ସତେ ଯେପରି ଏ ଚିଲିକା ହେଉଛି ବିଗତ ଯୁଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶରଣାଦାତ୍ରୀ। ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି କୁ ନେଇ ଚିଲିକା କୁ ହ୍ରଦ କମ୍ ଲଗୁନ୍ ଅଧିକା କୁହାଯାଏ। କାରଣ ଏହାର ତିନି ଭାଗ ସ୍ଥଳ ଭାଗ ଦ୍ବାରା ଓ ଏକ ଭାଗ ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଅଛି। ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ପବିତ୍ରମୟ ଚିଲିକା ର ଗାଥା କୁ ପୁଣି ଥରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିବା।

ଅବସ୍ଥିତି ଓ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି -

ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ରେ ସମୁଦ୍ର କୁ ଆଉଜି ହୋଇ ପଡି ରହିଛି ଭାରତ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଲଗୁନ୍। ଅକ୍ଟୋବର ରୁ ଜାନୁଆରୀ ଏ ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ ହୋଇଥାଏ।ଦର୍ଶକ ଟିଏ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମରେ ନିଜକୁ ଭିଜାଇବା ପାଇଁ ହଜାଇବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଥାନ୍ତି ଓଡିଶାର ଏହି ସର୍ବ ଉପମା ର ଗନ୍ତାଘର ଚିଲିକା ନିକଟକୁ। ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ହେଲେ ଉଭୟ ସଡକ ପଥ ଓ ରେଳ ପଥ ର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।ଚିଲିକା ନିକଟରେ ରହିଅଛି ରମ୍ଭା ଓ ବାଲୁଗାଁ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ, ଯାହା ଭୁବନେଶ୍ୱର ଠାରୁ ପ୍ରାୟତଃ ୧୦୦ କି.ମି ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପୁରୀ ମାର୍ଗ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଚିଲିକାରେ ପହଞ୍ଚି ବାକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ଯାହା ସାତପଡା ଦେଇ ଯିବାକୁ ହୁଏ। ଏ ଚିଲିକା ବହୁ ବିଶାଳ , ସୁଦୀର୍ଘ। ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ପରିଦର୍ଶନ କଲେ ମନେ ହୁଏ ସତେ ଯେପରି ମାଆ ପାଖରୁ ଅଳି କରି ଛୁଆଟିଏ ମାଆ ହାତରୁ ଖସି ଦୁରେଇଯାଏ ଠିକ୍ ସେହିପରି ବଙ୍ଗୋପସାଗର ସହ ଯୋଡି ମଧ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥଳ ଭାଗ ଆଡକୁ ଛିଟିକି ଯାଇଛି ଏ ଲଗୁନ୍। ଏହି ଲଗୁନ୍ ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୩୫୬୦ ବର୍ଗ କି.ମି। ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ଲମ୍ବ ୬୪ କିମି ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରସ୍ଥ ୧୮ କିମି ରହିଅଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟତଃ ୨୫୦ ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଦ୍ବୀପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ବିଶେଷତ୍ବ-

ଚିଲିକା ଶୋଭାର ବର୍ଣ୍ଣନା ବାସ୍ତବିକ୍ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମନେ ହୁଏ।

ହୁଏ ବିମୋହିତ ପ୍ରେମରେ‌ ନୟନ,

ଯେବେ କରେ ମୁହିଁ ଚିଲିକା ଦର୍ଶନ,

ବଢଇ ସ୍ପନ୍ଦନ ଶୂନ୍ୟ ମୋ ବଚନ,

ରୂପ ରାଜି ଦେଖି ଆତ୍ମା ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ।

ଚିଲିକା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଏକ ବୃହତମ ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରଦ ବା ଲଗୁନ ।ଏହା ଭାରତ ଉପମହାଦେଶରେ ପରିବ୍ରାଜୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ବୃହତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ ବାସସ୍ଥାନ। ଭାରତ ବର୍ଷର ର ଏକ ବୃହତ "ଉଷ୍ମସ୍ଥଳ" ବା ହଟ୍ ସ୍ପଟ୍ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି ପାରିଛି ଏ ଚିଲିକା। ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ମାନଙ୍କ ର ଜୀବନ ଜୀବିକାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ। ଶୀତ ଋତୁ ରେ ଶତ ଶତ ଦେଶୀୟ ଓ ବିଦେଶୀୟ ପକ୍ଷୀଗଣ ଅତିଥି ଭାବେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।ଚିଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନଳବଣ ଦ୍ବୀପ କୁ ଏକ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଅଛି।କାସ୍ପିଆନ ସାଗର, ବୈକାଲ ହ୍ରଦ, ଆରଲ ସାଗର , ରୁଷିଆ, ମଙ୍ଗୋଲିଆର କିରଗିଜ ତୃଣଭୂମି, କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ଲଦାଖ ଏବଂହିମାଳୟ ଆଦି ଦୂରଦୂରନ୍ତରୁ ଆସି ପରିବ୍ରାଜୀ ପକ୍ଷୀଗଣଙ୍କ ଶୀତଋତୁରେ ଠୁଳ ହେବାଦ୍ବାରା ଚିଲିକା କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ବିସ୍ମୟ ପରିସଂସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରିଛି।ଚିଲିକାର ସୁସ୍ୱାଦୁ ମତ୍ସ୍ୟ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ କଙ୍କଡ଼ା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଏହା ଭାରତରେ ଆଦୃତ ହେବା ସହ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ବିଖ୍ୟାତ ଲାଭ କରିପାରିଛି।

ଇତିହାସ -

ଭୌଗୋଳିକ ମାନଙ୍କ ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ 1.8 ମିଲିୟନ୍ ରୁ 10,000 ବର୍ଷ ବିସି ମଧ୍ୟରେ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା ।ମାତ୍ର ସମୟ ଚକ୍ରର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ରେ ଏହା ସମୁଦ୍ର ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ହ୍ରଦରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପାରିଛି।ଅତୀତରେ ଚିଲିକା କୂଳରେ ଥିବା ବନ୍ଦର ମାନଙ୍କରେ ମାଲ୍‌ ଆସି ମହଜୁଦ୍‌ ରହୁଥିଲା ବା ସେଠାରୁ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଚଳକୁ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଉଥିଲା। ରାତିରେ ବୋଇତମାନଙ୍କୁ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡିଆ ଉପରେ ପଥରରେ ଖାଲ କରି ସେଥିରେ ଘିଅ ଢ଼ାଳି ବତୀରେ ଅଗ୍ନି ସଂଯୋଗ କରି ଜାଳି ରଖୁଥିଲେ। ଏହି ପରି ଅନେକ ଅତୀତ ର ଗାଥା କୁ ଜାବୁଡି ଧରିରଖିଛି ଏ ଚିଲିକା।

ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ -

ଚିଲିକାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର ଜୈବ ବିବିଧତା। ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସମାବେଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାର ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ହଟ୍ ସ୍ପଟ୍ ରେ ପରିଣତ କରିପାରିଛି।ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଅନେକ ପ୍ଲବ ଉଦ୍ଭିଦ ,ଶୈବାଳ ,ନାନା ରକମର ମତ୍ସ୍ୟ, ଉଭୟଚର ଓ ସରୀସୃପ ,ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ। ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ଇରାବତୀ ବା ଶିଶୁମାର‌ ଡଲଫିନ୍ ଦର୍ଶକ ଙ୍କୁ ନିଜ ଆଡକୁ ଆକର୍ଷିତ କରାଇଥାଏ। ଚିଲିକା ନିକଟରେ ଥିବା ସାତପଡା ଏହି ଡଲଫିନ୍‌ ଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ବାସସ୍ଥଳୀ ହୋଇଅଛି। ଚିଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ବୀପ ଯେପରିକି ନଳବଣ, କାଳିଜାଈ, ସୋମୋଲୋ , ହନିମୁନ୍ , ବ୍ରେକ୍ ଫାଷ୍ଟ , ବିକନ୍ , ଦୁମକୁଡ଼ି, ପାରିକୁଦ, ମାଲୁଦ, ବରୁଣକୁଦ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱୀପ ଆଦି ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ ର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ-

ଏଠାରୁ ବହୁ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ଲୋକବାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କାଳିଜାଇ ର ସେହି ଭୟାନକ ସଂନ୍ଧ୍ୟା ର ବାସ୍ତବିକତା ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ। ଚିଲିକା ର ଶତ ଶତ ଦ୍ବୀପ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଦ୍ବୀପ ରେ ରହିଅଛି ମାଆ କାଳିଜାଇ ମନ୍ଦିର । ଏହାକୁ ୧୭୧୭ ମସିହା ରେ ପାରିକୁଦ ରାଜା ଜଗନ୍ନାଥ ମାନସିଂହ ଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମିତ କରାଯାଇଥିଲା। କାଳିଜାଈ ଶବ୍ବଟି କାଳୀ ଏବଂ ଜାଈ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମିଶ୍ରଣ ରେ ତିଆରି।କାଳୀ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମା କାଳୀ ଏବଂ ଜାଈ ହେଉଛି ନିକଟସ୍ଥ ବାଣପୁର ଗ୍ରାମର ସାଧାରଣ ଝିଅ ଟିଏ। ଜାଈ ବିବାହ କରିବାକୁ ଗୋଟେ ଦ୍ବୀପ ରୁ ପାରିକୁଦ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗତିପଥରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସାଜିଥିଲା ଭୟଙ୍କର ଝଡ।ଏହି ଝଡ ରେ ନୌକା ଟି ଓଲଟି ପଡିଥିଲା। ଜାଈ ସହ ଥିବା ତା ବାପା, ତା ସ୍ବାମୀ ଏବଂ ନୌକା ଚାଳକ ବର୍ତ୍ତି ଯାଇଥିଲେ ମାତ୍ର ଚିଲିକା ବକ୍ଷରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଜାଈ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ବିଶ୍ବାସ ଯେ ଆଜିବି ଜାଈ ର ଆତ୍ମା ଜୀବିତ ରହିଛି ଏବଂ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗୁଛି।

ଅନୁଭୂତି -

ଚିଲିକା ସହ ମୋର କୈାଣସି ପ୍ରତ୍ୟେକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ।କାବ୍ୟ ଓ କବିତା , ବିଭିନ୍ନ ଗଳ୍ପ, ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଦିକୁ ପଠନ କରି କେବଳ ଏହାର ପ୍ରତିଛବି ମନ ର କାଗଜରେ ଅଙ୍କିତ କରି ଏହାର ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ କୁ ଅନୁଭବ କରିଛି। ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ମାନଙ୍କର ମତ୍ସ୍ୟ ସହ ଘରକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ଡଙ୍ଗାର ଆହୁଲା ମାରୁ ମାରୁ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ ଙ୍କ 'ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥା ରେ ସଙ୍ଗାତ ' ଗାନ କରି ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ମୁଖ ମଣ୍ଡଳର ଦୃଶ୍ୟ, ଭାଲେରୀ ପାହାଡ ପଛ ପଟେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ର ଦୃଶ୍ୟ, ରାତ୍ରି ସମୟର ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ କିପରି ଚିଲିକା ର ପରିବେଶ କୁ ରୌପ୍ୟ ମୟ କରିଛି। ସେସବୁ ଦୃଶ୍ୟ କୁ ଭାବି ଭାବି ମନ ମୋର ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିପକାଏ। ଭାବୁ ଥାଏ କେବେ ହେବ ଚିଲିକା ର ଦର୍ଶନ? ସତେକି ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ବିଭୋର ହେଇଯାଏ।

ପ୍ରସ୍ତୁତି - ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

Chilika Lake | ଚିଲିକା ହ୍ରଦ | Odisha Tourism

ବୁଲିଯିବା ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ବ ଶୋଭାର ଉପମା ସ୍ଥଳ ଚିଲିକା କୁ.......