ନାମକରଣ

ଶ୍ରାବଣ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ତିନିଠାକୁରଙ୍କ ଲଲାଟରେ ଦଇତାପତିମାନେ ଚିତା ଲାଗି କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ।

ଏହି ଦିନ ଗେଣ୍ଡା ଆଦି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିତଉ ଓ ଗଇଁଠା ଆଦି ପିଠା ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଥା ଶବର ପରମ୍ପରାରୁ ଆନୀତ ବୋଲି ବିଦିତ । ଏଥିରେ ଚିତଉ ପିଠା କରି ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଖୁଆଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାର ପ୍ରଥା ରହିଅଛି ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ଏକ ଗଣପର୍ବ ଅଟେ । ଏହା ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ଚିତାଲାଗି ହୋଇଥାଏ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିତିଦିନିଆ ପୂଜା ଓ ଧୂପ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦଇତାପତିମାନେ ତିନିଠାକୁରଙ୍କ ଲଲାଟରେ ଚିତାଲାଗି କରନ୍ତି ।

ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଝଟକିବ ରତ୍ନ ଖଚିବ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତା । ନିଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ ପରେ ଚିତଉ ଅମାବାସ୍ୟା ରହିଥାଏ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୁଇଟି ବିଶେଷ ନିତି। ନାରାୟଣଙ୍କର ସାଗର ବିଜେ ନୀତି ସହିତ ରହିଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିତ୍ତାଲାଗି ନିତି। ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଦଇତାପତି ମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ସ୍ନାନପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଖୋଲାଯାଇଥିବା ଦୁର୍ମୁଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଚିତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଲଗାଇବେ ।ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ହୀରା ଚିତା, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନୀଳା ଚିତା ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ପାନା ଚିତା ଲାଗି କରାଯିବ। ପ୍ରଥମ ଭୋଗମଣ୍ଡପ ଶେଷ ହେବାପରେ ରତ୍ନସିଂହାସନରୁ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀ ଖଟଶେଯ ଘରକୁ ବିଜେ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀଜିଉଙ୍କ ମଇଲମ ହୋଇ ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରାଯିବ । ପତିମହାପାତ୍ର ସେବକ ସଂସ୍କାର କରିବା ପରେ ବାଡ଼ଗ୍ରାହୀ ଦଇତାପତି ମାନେ ରତ୍ନସିଂହାସନାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରୀଜିଉଙ୍କର ଚିତାଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍ଣ୍ନ କରିଥାନ୍ତି ।

ଶ୍ରୀଜିଉମାନଙ୍କର ଚିତାଲାଗି ପରେ ସେହି ବେଶ ଦେଖିବାକୁ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଥାନ୍ତି ।

ଐତିହ୍ୟ

ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ଓଡ଼ିଶାର କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଏକ ଗଣପର୍ବl

ଯାହାର ଅନ୍ୟ ନାମ ଗେଣ୍ଡା କଟା ଅମାବାସ୍ୟା l

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଚାଷୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଧାନ ବିଲରେ ବେଉଡ଼ାବେଉଡି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି l ଏହି ସମୟରେ ବିଲରେ ଗେଣ୍ଡା ମାନଙ୍କର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ବଢ଼ି ଯାଇଥାଏ l ଅସାବଧାନତାରୁ ଗେଣ୍ଡାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଘାତ ହେଲେ ସେମାନେ ଗୋଡ଼ ହାତ କାଟିଦେଇଥାନ୍ତି l ଗେଣ୍ଡାମାନେ ମଧ୍ୟ ଫସଲ କାଟି ନଷ୍ଟ କରିଥାନ୍ତି l ଏଣୁ ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଗେଣ୍ଡା ଆଦି ଜଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିତଉ ପିଠା ଓ ଗଇଁଠା ପିଠା ତିଆରି କରି ନଦୀ ପୁଷ୍କରିଣୀ ମାନଙ୍କରେ ସମର୍ପଣ କରା ଯାଇଥାଏ l

ପର୍ବପର୍ବାଣୀ

ଏହି ପର୍ବରେ ଲୋକମାନେ ଘରେ ଚିତଉ ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଧାନ କ୍ଷେତରେ,ବାଡ଼ିବଗିଚାରେ,ନଈ ପୋଖରୀରେ,ଫସଲ କିଆରିରେ ମାଟିକୁ ଜନନୀ ଜ୍ଞାନରେ ଗେଣ୍ଡା ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି l ସାଧାରଣତଃ ପୋଖରୀକୁ ଗେଣ୍ଡାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଝିଅ ପିଲାମାନେ ପିଠା ନିକ୍ଷେପ କରି ବାପା,ଭାଇ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ଗୋଡ଼ ନ କାଟିବାକୁ ଗେଣ୍ଡାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଥାନ୍ତି :-

“ଗେଣ୍ଡେଇଶୁଣି ଲୋ ଗେଣ୍ଡେଇଶୁଣି ମୋ ଗୋଡ଼ କାଟିବୁନାହିଁ,ମୋ ବାପା ଗୋଡ଼ କାଟିବୁନାହିଁ,ମୋ ବୋଉ ଗୋଡ଼ କାଟିବୁ ନାହିଁ,ଭାଇ ଗୋଡ଼ କାଟିବୁ ନାହିଁ "l ଗେଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଗେଣ୍ଡେଇଷୁଣୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରା ଯାଇଥାଏ l ଏଣୁ ଏହି ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ଗେଣ୍ଡା କଟା ଅମାବାସ୍ୟା କୁହା ଯାଏ ।

ପରିଶେଷରେ

ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ୱ ପର୍ବ l ଏହା ଏକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଗଣପର୍ବ l ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରମ ଆରାଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚିତାଲାଗି ପରମ୍ପରାକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ଏହା ବିକାଶ ଲାଭ କରି ଥିଲେହେଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆମ ସମାଜ ଚଳଣି ଏହି ପର୍ବ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଛି l

ଯାହା, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଆମର ଐତିହ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ

ପରମ୍ପରା ବଜାୟ ରଖିଛି ଏବଂ ରଖିଥବ ମଧ୍ୟ ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!