ଆଗ କଳ୍ପର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବା | ଏକହଜାର ଚତୁର୍ଜୁଗୀରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଦିନ ହୁଏ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଦିନକୁ ଗୋଟିଏ କଳ୍ପ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ କଳ୍ପରେ ଚଉଦ ମନୁ ହୁଅନ୍ତି |କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଠିକ୍ ସେତିକି ସମୟ (ଗୋଟିଏ କଳ୍ପ ଯେତେ, ସେତିକି ସମୟ) ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ । ପ୍ରଳୟକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ | ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏ ତ୍ରିଭୁବନ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ | ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ହୋଇଯାଏ| ଏହି ପ୍ରଳୟକୁ ‘ନୈମିତ୍ତକ ପ୍ରଳୟ' କୁହାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ କରିଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ପରେ ଶେଷଶାୟୀ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଶୋଇପଡ଼ନ୍ତି | ଏପରିଭାବରେ ରାତି ପରେ ଦିନ ଏବଂ ଦିନ ପରେ ରାତି ହୋଇଚାଲେ। ଏପରି ଦିନ-ରାତି ହୋଇ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହିସାବରେ ଶହେ ବର୍ଷ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ମାନଙ୍କ ହିସାବରେ ଦୁଇ ପରାର୍ଦ୍ଧ ବର୍ଷର ଆୟୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ଣ ହୋଇଗଲେ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ବ, ଅହଂକାର ଓ ପଞ୍ଚତନ୍ମାତ୍ର -ଏହି ସପ୍ତପ୍ରକୃତି ସେମାନଙ୍କର କାରଣ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିବା ମୂଳପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି | ଏପରି ଲୀନ ହୋଇଯିବାକୁ ‘ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ' ବୋଲାଯାଏ ।

ଏହି ପ୍ରଳୟରେ, ପ୍ରଳୟର ଆନୁସଙ୍ଗିକ କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଗଲେ ପଞ୍ଚଭୂତର ମିଶ୍ରଣରେ ନିର୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିଜର ସ୍ଥୂଳରୂପ ଛାଡ଼ି ଦେଇ କାରଣରୂପରେ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରକୃତିରେ ମିଶିଯାଏ !

ପ୍ରଳୟ ସମୟ ଆସିଗଲେ ଶହେବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ। କାହାରିକୁ ଖାଇବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ଲୋକେ କ୍ଷୁଧା ତୃଷାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଏକ ଆରେକକୁ (ମଣିଷ ମଣିଷ କୁ ) ଖାଇଯାଆନ୍ତି | ଏପରି ଭାବରେ କାଳର ଉପଦ୍ରବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ପ୍ରଳୟକାଳର ସାଂବର୍ତ୍ତକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରଚଣ୍ଡ କିରଣରେ ସମୁଦ୍ରରୁ , ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀରୁ ସବୁ ରସ ବା ଜଳ ଶୋଷିନିଏ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଖାଇଦିଏ ଏବଂ ଶୋଷି ନେଇଥିବା ଜଳକୁ ଆଉ ବର୍ଷା କରେ ନାହିଁ | ସେତେବେଳେ ସଂକର୍ଷଣ ଭଗବାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହୁଏ |ବାୟୁର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି ଫଳରେ ସେହି ଅଗ୍ନି ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ତଳ-ଅତଳ ଆଦି ସପ୍ତପାତାଳକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ। ସେହିସବୁ ଅଧଃଲୋକର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତା ପୂର୍ବରୁ ମରିଯାଇଥାନ୍ତି। ତଳେ ଅଗ୍ନିର କରାଳ ଶିଖା ଏବଂ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଉତ୍ତାପ; ସେଥିରେ ତଳୁ, ଉପରୁ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଧିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜଳିବାକୁ ଲାଗେ। ଶୁଖୁଲା ଗୋବର ପିଣ୍ଡୁଳାଟିଏ ଜଳିଯିବା ପରେ ଯେପରି ଲାଲ୍ ହୋଇ ଦହକେ, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିରେ ଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠିକ୍ ସେହିପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ। ତା'ପରେ ପ୍ରଳୟ କାଳୀନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସାଂବର୍ତ୍ତକ ବାୟୁ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସେହି ସମୟରେ ଆକାଶ ଧୂଆଁ ଓ ଧୂଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ତା'ପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ରଙ୍ଗ- ବେରଙ୍ଗ ମେଘ ଆକାଶରେ ଘୋଟି ଯାଆନ୍ତି ଓ ଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ କରି ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା କରନ୍ତି । ଏପରି ଘୋର ବର୍ଷାଫଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରର ସାରାବିଶ୍ଵ ଏକ ବିରାଟ ସମୁଦ୍ର ହୋଇଯାଏ। ସବୁ କିଛି ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଏ , ଦ୍ଵରକା ନଗରି ଯାହା ଆମର ପ୍ରମାଣ |

ଏପରି ଜଳପ୍ରଳୟ ହୋଇଯିବାରୁ ସେହି ଜଳ ପୃଥିବୀର ବିଶେଷଗୁଣ ଗନ୍ଧକୁ ଗ୍ରାସ କରି ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ କରିଦିଏ । ଗନ୍ଧଗୁଣ ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇଯିବା ଫଳରେ ପୃଥିବୀର ବିଲୟ ଘଟେ ଅର୍ଥାତ୍ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ମିଳେଇଯାଇ ଜଳରୂପ ହୋଇଯାଏ |ତା'ପରେ ଜଳର ଗୁଣ ରସକୁ ତେଜସ୍ତତ୍ତ୍ବ ଗ୍ରାସ କରିଯାଏ ଏବଂ ଜଳ ନୀରସ ହୋଇ ତେଜରେ ମିଶିଯାଏ । ତା'ପରେ ତେଜର ଗୁଣ ରୂପକୁ ବାୟୁ ଗ୍ରାସ କରିଯାଏ ଏବଂ ତେଜ ରୂପରହିତ ହୋଇ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ତା' ପରେ ବାୟୁର ଗୁଣ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଆକାଶ ନିଜ ଭିତରେ ମିଶାଇଦିଏ ଏବଂ ବାୟୁ ସ୍ପର୍ଶହୀନ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ତା'ପରେ ଆକାଶର ଗୁଣ ଶବ୍ଦକୁ ତାମସ ଅହଂକାର ଗ୍ରାସ କରିଦିଏ ଏବଂ ଆକାଶ ଶବ୍ଦହୀନ ହୋଇଯାଇ ତାମସ ଅହଂକାରରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏହିରୂପେ ତୈଜସ ଅହଂକାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବୈକାରିକ ଅହଙ୍କାର (ସାତ୍ତ୍ଵିକ ଅହଙ୍କାର ) ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୃତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ କରିଦିଅନ୍ତି | ତା’ପରେ ମହତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାରକୁ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ବ ଆଦି ଗୁଣ ମହତତ୍ତ୍ଵକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ କରିଦିଅନ୍ତି । ଏସବୁ ହେଉଛି କାଳର ମହିମା । ସେହି କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିଦିଏ। ଶେଷରେ କେବଳ ପ୍ରକୃତି ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ | ସେ ହିଁ ହେଉଛି ଚରାଚର ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ ସେ ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅବିନାଶୀ। ସେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଲୀନ କରିଦେଇ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସାମ୍ୟାବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ତାହାଠାରେ କାଳର ବର୍ଷ, ମାସ, ଦିନ, ରାତି, କ୍ଷଣ ଆଦି ଅବୟବ ରହେ ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରେ ପରିଣାମ, କ୍ଷୟ, ବୃଦ୍ଧି ଆଦି କୌଣସି ପ୍ରକାର ବିକାର ଜାତ ହୁଏ ନାହିଁ | ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥୂଳ ଅଥବା ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପରେ ବାଣୀ, ମନ, ସତ୍ତ୍ବଗୁଣ, ରଜୋଗୁଣ, ତମୋଗୁଣ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଆଦି ବିକାର, ପ୍ରାଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଦେବତା ଆଦି କିଛି ବି ରହେ ନାହିଁ | ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ରହିଥିବା ନାନା ଲୋକର କଳ୍ପନା ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି ବି ରହେ ନାହିଁ | ସେତେବେଳେ ସ୍ଵପ୍ନ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଆଦି ତିନି ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ। ଆକାଶ, ଜଳ, ଭୂମି, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ସବୁ କିଛି ସୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା ପରି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ | ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବା ତର୍କଦ୍ବାରା ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ । ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ (ପ୍ରକୃତି) କୁ ହିଁ ଜଗତର ମୂଳଭୂତ ତତ୍ତ୍ବ ବୋଲି କହନ୍ତି | ଏହି ଅବସ୍ଥାର ନାମ - ‘ପ୍ରାକୃତ ପ୍ରଳୟ' । ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ଉଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି (ସତ୍ତ୍ବାଦି-ଗୁଣ) କାଳପ୍ରଭାବରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ ଓ ଶେଷରେ ସେହି ଶକ୍ତି ବିବଶ ହୋଇ ନିଜର ମୂଳସ୍ୱରୂପରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ |

ଏବେ ଆତ୍ୟନ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷର ସ୍ବରୂପ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା । ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବିଷୟ ରୂପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଧାର ସ୍ବରୂପ ପରମାତ୍ମା ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହି ତିନି ବସ୍ତୁର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ରହିଛି; ତେଣୁ ଏସବୁ ସତ୍ୟବସ୍ତୁ ନୁହେଁ। ଏସବୁ ହେଉଛି ଦୃଶ୍ୟ। ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ବିନା ଏସବୁର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ନାହିଁ । ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଏହି ତିନି ବସ୍ତୁକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ହିଁ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଵରୂପ |ଦୀପ, ନେତ୍ର ଓ ରୂପ—ଏ ତିନିଟି ଯେପରି ତେଜଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବିଷୟ ତନ୍ମାତ୍ରସବୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାନସ୍ବରୂପ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହନ୍ତି; ଅଥଚ ପରମାତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସର୍ବଥା ଭିନ୍ନ । (ଯେପରି କି ରଜ୍ଜୁରୂପ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ଅଧ୍ୟସ୍ତ ସର୍ପ ନିଜର ଅଧିଷ୍ଠାନରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଅଧ୍ୟସ୍ତ ସର୍ପ ସହିତ ଅଧିଷ୍ଠାନର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ ।ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ବପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିର ହିଁ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା। ତେଣୁ ଏସବୁ ହେତୁ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଯେଉଁ ବିଶ୍ଵ, ତୈଜସ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞରୂପୀ ନାନାତ୍ମର ପ୍ରତୀତି ହୁଏ, ତାହା କେବଳ ମାୟାମାତ୍ର । ଶୁଦ୍ଧ-ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା ସହିତ ବୁଦ୍ଧିଗତ ନାନାତ୍ମର କୌଣସି ସମ୍ବନ୍ଧ ନାହିଁ | ଏହି ବିଶ୍ଵ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରହିଛି; ତେଣୁ ଏହା ହେଉଛି ଅନେକ ଅବୟବର ସମୂହ ଏକ ଅବୟବୀ ମାତ୍ର । ତେଣୁ ମେଘମାଳା ଯେପରି କେବେ ଆକାଶରେ ଥାଏ ତ କେବେ ନ ଥାଏ, ଏହି ବିଶ୍ଵ ସେହିପରି କେବେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଥାଏ ତ କେବେ ନ ଥାଏ | ବ୍ୟାବହାରିକ ଜଗତରେ ଯେତେ ବି ଅବୟବୀ ପଦାର୍ଥ ରହିଛି, ସେସବୁ ବାସ୍ତବରେ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ସେସବୁର କାରଣ ହୋଇଥିବା ଅବୟବକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ଵୀକାର କରାଯାଏ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରରୂପୀ ଅବୟବୀର ସତ୍ତା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର କାରଣରୂପୀ ସୂତାଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ (ଅବୟବକୁ) ଯେପରି ସତ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ଵୀକାର କରାଯାଏ, କାର୍ଯ୍ୟରୂପ ଜଗତ୍ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର କାରଣରୂପ ଅବୟବର ସ୍ଥିତି ସେହିପରି ଥାଇପାରେ | କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକାରଣଭାବ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁତଃ ନାହିଁ। କାହିଁକି ନା, ‘କାରଣ ହେଉଛି ସାମାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ବିଶେଷ ବସ୍ତୁ —ଏପରି ଯେଉଁ ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା କେବଳ ଭ୍ରମମାତ୍ର । ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ଭାବ ହେଉଛି ଆପେକ୍ଷିକ ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟାଶ୍ରିତ। ବିଶେଷ ବିନା ସାମାନ୍ୟର ଏବଂ ସାମାନ୍ୟ ବିନା ବିଶେଷର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ । କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣଭାବର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ରହିଛି; ତେଣୁ ଏ ଦୁଇଟି ଭାବ ସ୍ବାମିକ ଭେଦଭାବ ପରି ସର୍ବଥା ଅବସ୍ତୁ ବା ଅସତ୍ୟ | ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚରୂପ ବିକାର ସ୍ବାସ୍ମିକ ବିକାର ପରି କେବଳ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଛି; ତଥାପି ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାନ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପ ଆମ୍ବାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। କେହି ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଣୁମାତ୍ର ଭିନ୍ନରୂପେ ନିରୂପଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହାର ସତ୍ତାକୁ ଆମ୍ବାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚିଦ୍‌ରୂପ ଆତ୍ମା ପରି ସ୍ଵୟଂପ୍ରକାଶ ହିଁ ହେବ ଏବଂ ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଏହା ଆତ୍ମା ବୋଲି– ଆତ୍ମା ପରି ଏକରୂପ ବୋଲି ସିଦ୍ଧ ହେବ | ଯାହା ହେଉ ନା କାହିଁକି, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ ସତ୍ୟ ଯେ, ପରମାର୍ଥତତ୍ତ୍ବରେ ନାନାତ୍ର ନାହିଁ । ଯଦି କେହି ଅଜ୍ଞାନୀ ପରମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵରେ ବା ସତ୍ୟ-ବସ୍ତୁରେ ନାନାତ୍ମ ବା ପ୍ରଭେଦ ଅଛି ବୋଲି କହେ, ତେବେ ମହାକାଶ ଓ ଘଟାକାଶ ମଧ୍ୟରେ, ଆକାଶର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତଥା ବାହାରର ବାୟୁ ଓ ଭିତରର ବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି ବୋଲି କହିବା ଯାହା, ତାହାର ସେପରି କହିବାଟା ବି ତାହା |

ବ୍ୟାବହାରିକ ଜୀବନରେ ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଖଣ୍ଡିଏ ସୁନାକୁ ତରଳାଇ ସେଥିରେ କକ୍କଣ, କୁଣ୍ଡଳ ଆଦି ନାନାପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାର ଗଢ଼ିଦେଇ ପାରେ, ନିପୁଣ ବିହ୍ବାନମାନେ ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଲୌକିକ ତଥା ବୈଦିକ ଭାଷାରେ ଅନେକ ରୂପରେ ବର୍ଣନା କରିଥାନ୍ତି |ଦେଖ, ମେଘ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହେତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ବାରା ହିଁ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ତଥାପି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଂଶ ନେତ୍ର ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇ ଠିଆ ହୁଏ, ଫଳରେ ନେତ୍ର ଆଉ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଅହଂକାର ବ୍ରହ୍ମ ହେତୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵାରା ଉଦ୍‌ଭାସିତ ହୁଏ; ଅଥଚ ବ୍ରହ୍ମର ଅଂଶ ଜୀବ ନିମନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ବରୂପର ସାକ୍ଷାତ୍‌କାରରେ ତାହା ପ୍ରତିବନ୍ଧକରୂପେ ଠିଆ ହୁଏ | ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ବାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘ ଛିନ୍ନବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲେ, ନେତ୍ର ନିଜର ସ୍ଵରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଜୀବର ହୃଦୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଗଲେ, ଆତ୍ମାର ଉପାଧି ଅହଂକାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜୀବ ନିଜ ସ୍ଵରୂପର ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ପାଇଯାଏ | ବିବେକରୂପୀ ଖଡ୍‌ଗରେ ମାୟାମୟ ଅହଂକାରର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ, ଜୀବ ନିଜର ବିଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପର ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ପାଇଯାଏ । ଆତ୍ମାର ଏହି ମାୟାମୁକ୍ତ ବାସ୍ତବିକ ସ୍ଥିତିକୁ ହିଁ ‘ଆତ୍ୟନ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ' କୁହାଯାଏ |

ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀମାନେ କହନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେସବୁ ପ୍ରାଣୀ ବା ପଦାର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ଓ ମରୁଛନ୍ତି; ଅର୍ଥାତ୍ ସେସବୁରେ ଅହରହ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୋଇଗୁଲିଛି | ନଦୀସ୍ରୋତ ଓ ଦୀପଶିଖା ଆଦି ଜାଗତିକ ପରିଣାମୀ ପଦାର୍ଥ ଅନୁକ୍ଷଣ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଚାଲନ୍ତି । ସେସବୁର ଏହିପରି ପରିବର୍ତନଶୀଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଦେହାଦି ସକଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ କାଳସ୍ରୋତରେ ଅନୁକ୍ଷଣ ପ୍ରବାହିତ ଓ ପରିବର୍ଷିତ ହେତତଃ ହୋଇଚାଲିଛି। ସେସବୁର ପ୍ରତିଦିନ ଓ ଅନୁକ୍ଷଣ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ହେଉଛି (ଏହାର ନାମ ‘ନିତ୍ୟ ପ୍ରଳୟ' ।)

ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟମାନେ (ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରାଦି) ଆକାଶରେ ଅବିରାମ ଗତିରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଅଥଚ ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସ୍ପଷ୍ଟରୂପେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ସେହିପରି ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ଵରୂପଭୂତ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ କାଳ ହେତୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନୁକ୍ଷଣ ହୋଇଚାଲିଥିବା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉନାହିଁ | ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଲି। ସେଗୁଡିକର ନାମ ହେଲା — ନିତ୍ୟ ପ୍ରଳୟ, ନୈମିତ୍ତକ ପ୍ରଳୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଓ ଆତ୍ୟକ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ। ବାସ୍ତବରେ କାଳର ସୂକ୍ଷ୍ମଗତି ଏହିପରି ହିଁ ହୋଇଥାଏ

ବିଶ୍ଵବିଧାତା ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଯାହା କିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ତାହା ହେଉଛି ତାଙ୍କରି ଲୀଳାକଥା। ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳାମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ତ ସ୍ଵୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ | ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ତର ସଂସାରସାଗରକୁ ପାରି ହୋଇଯିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳାକଥାରୂପୀ ରସ ସେବନ କରିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ବା କୌଣସି ନୌକା ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଦୁଃଖଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳାରୂପୀ ରସାୟନ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ପ୍ରଶମନର ମହୌଷଧି |

ଏବେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ବାୟୁର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଛି, ଯେଉଁ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୌଦ୍ରତାପ ହେଉଛି, ଅଂଶୁଘାତ ହେଉଛି... ଏହା କ'ଣ ପ୍ରଳୟର ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ କି ?? ଏଥିରୁ ରକ୍ଷାପାଇବା ହେଲେ ପରିବାର ପିଛା ଦୁଇଟି ଗଛ ଲଗାଇବା ଦରକାର।

ଦ୍ବାରକା ନଗରୀ ସମୁଦ୍ର ଭିତରକୁ ଗଲା କିପରି ?

ଦ୍ବାରକା ନଗରୀ ସମୁଦ୍ର ଭିତରକୁ ଗଲା କିପରି ?