ସତ୍ୟଂ ସର୍ବାଣି ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦିକାନି ଚ ।

ସନ୍ତ୍ୟେବୌଦନ ମାଶ୍ରିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବ୍ରତବାସରେ ।।

ଭୁଙ୍କ୍ତେତାନି ଚ ସର୍ବାଣି ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତତ୍ର ମନ୍ଦଧୀଃ ।

ଇହାତିପାତକୀ ସୋଽପି ଯାତ୍ୟନ୍ତେ ନରକଂ ଧ୍ରୁବଂ ।।

ଏକାଦଶୀ ପ୍ରମାଣାନି ଯୁଗସଂଖ୍ୟା କୃତାନି ଚ।

କୁମ୍ଭୀପାକେ ମହାଘୋରେ ସ୍ଥିତ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳତାମ୍ ବ୍ରଜେତ୍ ।।

ଗଳିତ - ବ୍ୟାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତତଃ ସପ୍ତସୁ ଜନ୍ମସୁ ।

ପଶ୍ଚାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭବେତ୍ ପାପାଦିତ୍ୟାହ କମଳୋଦ୍ଭବଃ ।।

• ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ , ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡ - ୨୬/୨୪-୨୬

ଅର୍ଥାତ୍ -: ଏକାଦଶୀରେ ସକଳପ୍ରକାର ମହାପାପ ଅନ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ । ଯେଉଁ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନଭୋଜନ କରେ , ସେ ଇହଲୋକରେ ମହାପାପୀ ବୋଲି ପରିଗଣିତ ହୁଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକାଦଶୀ ପରିମିତ ସଂଖ୍ୟକ ଯୁଗକାଳ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ସପ୍ତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଳିତ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧିରେ ଓ ବହୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ ପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମା କହିଅଛନ୍ତି ।

ଶ୍ରୀ ଏକାଦଶୀର ଆବିର୍ଭାବର ତଥ୍ୟ ଅବଗତ ହୋଇପାରିଲେ ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିପାରିବୁ । ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣରେ ଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ ।

ଥରେ ଜୈମିନି ଋଷି ନିଜ ଗୁରୁଦେବ ମହର୍ଷି ଶ୍ରୀ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ , “ହେ ଗୁରୁଦେବ! ଏକାଦଶୀ ଦେବୀ କେତେବେଳେ ଓ କାହା ନିକଟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ‌ ହେଲେ , ତାହାର ଉପବାସର ବିଧି କ’ଣ କେତେବେଳେ ବା ଏହି ବ୍ରତ କରିବାକୁ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ବା କ’ଣ , ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତର ପୂଜ୍ୟତମ ଓ ସଦ୍ ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ଦେବତା କିଏ ଏବଂ ବ୍ରତାଚରଣ ନ କଲେ ଦୋଷ ବା କ’ଣ ହୁଏ , ସେହି ସକଳ ବିଷୟ ଏକମାତ୍ର ଆପଣ କହିବାରେ ସମର୍ଥ , କୃପାପୂର୍ବକ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।”

ଜୈମିନିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ରୀ ବ୍ୟାସଦେବ ସ୍ମିତହାସ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଭାଗବତ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ , “ବିଶ୍ଵସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସ୍ବୟଂ ଭଗବାନ୍ ସଂସାରରେ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମ ସୃଷ୍ଟିକରି ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକବାସୀ ମାନବଗଣଙ୍କର ଶାସନ ନିମିତ୍ତ ଗୋଟିଏ ପାପପୁରୁଷ (ପାପମୂର୍ତ୍ତି) ନିର୍ମାଣ କଲେ । ସେହି ପାପମୂର୍ତ୍ତିର ଅଙ୍ଗସକଳ ପାପଦ୍ବାରା ହଁ ନିର୍ମିତ ହେଲା ଅର୍ଥାତ୍

• ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ତାହାର ମସ୍ତକ

• ମଦ୍ୟପାନ - ଚକ୍ଷୁଦ୍ଵୟ

• ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅପହରଣ - ମୁଖ

• ଗୁରୁପତ୍ନୀ/ବିମାତା ଗମନ - କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵାର

• ସ୍ତ୍ରୀ ହତ୍ୟା - ନାସିକାଦ୍ଵୟ

• ଗୋହତ୍ୟା ପାପ - ବାହୁ ଯୁଗଳ

• ଧନ ଅପହରଣ - ଗ୍ରୀବା

• ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା (ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁବଧ) - ଗଳଦେଶ

• ପରସ୍ତ୍ରୀ ଗମନ - ବକ୍ଷଦେଶ

• ଆତ୍ମୀୟ ସ୍ଵଜନ ବଧ - ଉଦର

• ଶରଣାଗତ ବଧ - ନାଭିଦେଶ

• ଆତ୍ମଶ୍ଲାଘା/ଆତ୍ମହତ୍ୟା - କଟିଦେଶ

• ଗୁରୁନିନ୍ଦା - ଉରୁଦ୍ଵୟ

• କନ୍ୟା ବିକ୍ରୟ - ଶିଶ୍ନ

• ଗୁପ୍ତକଥା ପ୍ରକାଶ - ମଳଦ୍ୱାର

• ପିତୃହତ୍ୟା - ଚରଣଦ୍ଵୟ

• ଉପପାତକ ସକଳ - ତାହାର ରୋମାବଳୀ

ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପାପଦ୍ଵାରା ବିଶାଳ ଦେହର ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାପପୁରୁଷ ନିର୍ମିତ ହେଲା । ନିଜସୃଷ୍ଟ ମହାକାୟ ପାପପୁରୁଷର ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନ କରି ଜୀବଦୁଃଖ ମୋଚନକାରୀ ଭଗବାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହା ପରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ପୃଷୃରେ ଆରୋହଣ କରି ଯମମନ୍ଦିରକୁ ଗମନ କଲେ । ଯମରାଜା ତାଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ଉପବେଶନ କରାଇ ପାଦ୍ୟାଦି ଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କର ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ ।

ଯମରାଜାଙ୍କ ସହିତ କଥୋପକଥନ କାଳରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ୍ ଦକ୍ଷିଣଦିଗରୁ କ୍ରନ୍ଦନ ଧ୍ୱନି ଶ୍ରବଣ କରି ତାହାର କାରଣ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ । ଯମରାଜ ଉତ୍ତରରେ କହିଲେ , “ହେ ଦେବାଧିଦେବରାଜ ମହାପ୍ରଭୁ! ପାତକୀ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଜୀବଗଣ ନିଜକର୍ମ ଦୋଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଜନକ ନରକ ଭୋଗ କରୁଅଛନ୍ତି । ଏହା ଶ୍ରବଣ କରି ମହାବିଷ୍ଣୁ ସହସା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେହି ମର୍ତ୍ତ୍ୟବାସୀ ପାପାଚାରୀ ମାନବଗଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଦର୍ଶନ କରି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟାର ଉଦ୍ରେକ ହେଲା । ସେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ , ତେଣୁ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ , ମୁଁ ଏହି ସକଳ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଅଛି ,‌ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ ଥାଉଥାଉ ଏମାନେ ନିଜ କର୍ମଦୋଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ ଏହି ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରୁଅଛନ୍ତି! ଏହା ମନେ କରି ସେ ନିଜେ ହିଁ ଏକାଦଶୀ ତିଥିରୂପା ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ । ତପରେ ସେହି ସକଳ ପାପୀଗଣଙ୍କୁ ସେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରାଇଲେ । ସେମାନେ ତତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଧାମ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗମନ କଲେ ।

ସୁତରାଂ ହେ ବତ୍ସ ଜୈମିନି! ତୁମେ ଏକାଦଶୀ ତିଥିକୁ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବ । ସମସ୍ତ ସୁକର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଏକାଦଶୀ ତ୍ରିଭୁବନ ପବିତ୍ର କରିଥାଆନ୍ତି ।

ଏହିପରି କିଛିକାଳ ଅତୀତ ହେବା ପରେ ଭଗବତ ସୃଷ୍ଟ ସେହି ପାପପୁରୁଷ , ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଗମନ ପୂର୍ବକ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସକାତର ପ୍ରାର୍ଥନା ଜଣାଇଲେ , ହେ ଭଗବନ୍ ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରଜା , ମୋର ଆଶ୍ରୟକାରୀ (ପାପଚାରୀ) ଜନଗଣଙ୍କର କର୍ମାନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦାନ ହିଁ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଅଛି । କାରଣ ଏହି ବ୍ରତ ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ସକଳେ ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀ ହେବାକୁ ଚାଲିଲେ । ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିରହିବି? ସକଳ ଜୀବ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ ଆପଣ କାହା ସହିତ ମର୍ତ୍ତ୍ୟରେ କ୍ରୀଡା କରିବେ? ଅତଏବ ହେ କେଶବ! ଏକାଦଶୀ ତିଥିର ଭୟରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ହେ କୈଟଭନାଶନ! ମୁଁ ଏହି ଏକାଦଶୀ ଭୟରେ ପଳାୟନ କରି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ , ପଶୁପକ୍ଷୀ , କୀଟ , ଜନ୍ତୁ , ପର୍ବତ , ବୃକ୍ଷ , ଜଳ , ସ୍ଥଳ , ନଦୀ , ସମୁଦ୍ର , ବନ , ପ୍ରାନ୍ତର , ସ୍ଵର୍ଗ , ମର୍ତ୍ତ୍ୟ , ପାତାଳ , ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏହି ସକଳଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଅଛି । କିନ୍ତୁ କେଉଁଠାରେ ନିର୍ଭୟ ସ୍ଥାନ ପାଉନାହିଁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କର ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଅଛି । ହେ ଦେବଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟ ଅନନ୍ତ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ହଁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରିଅଛି , ସେହି ନିମିତ୍ତ ମୁଁ କେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିଲି ନାହିଁ । ଆପଣ କୃପାପୂର୍ବକ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନ ଦାନ କରନ୍ତୁ ।”

ସେତେବେଳେ କ୍ଲେଶନାଶନ ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ହାସ୍ୟ ସହକାରେ ସେହି ପାପପୁରୁଷକୁ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ , “ହେ ପାପପୁରୁଷ! ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନାହିଁ । ତ୍ରିଭୁବନ ପବିତ୍ରକାରିଣୀ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଆବିର୍ଭୁତ ହେଲେ ତୁମେ ଅନ୍ନ ଓ ରବିଶସ୍ୟ ପ୍ରଭୃତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବ , ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ଏକାଦଶୀ ତିଥି , ତୁମକୁ ବଧ କରିବେ ନାହିଁ ।”

ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ନାମରେ ଆମର ଏହି ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଅନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମତଣ୍ଡୁଳ ଅଟେ , ଏଣୁ ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଆମ୍ଭର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ ମହାପ୍ରସାଦ ଭକ୍ଷଣ କରିବ ତା’ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପାପ ଦୂରୀଭୂତ ହୋଇ ସେ ଜନ୍ମସାଯୁଜ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ ।

ସୁତରାଂ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ମାତ୍ରେ ହିଁ ଅନ୍ନ ଓ ରବିଶସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାପପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାନ କରି ରହେ , ସେହି କାରଣରୁ ଉକ୍ତ ତିଥିରେ ଅନ୍ନ ଓ ରବିଶସ୍ୟ ଭୋଜନ ନିଷେଧ । କେବଳ ଅବଢ଼ା ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଏକାଦଶୀର ପୁଣ୍ୟଫଳ ସହସ୍ର ଗୁଣ ହୋଇବ ।

ନାସ୍ତସ୍ୟ ସଦୃଶ୍ୟଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସପ୍ତଦ୍ବୀପାବନୀ ତଳେ ।

ଯତ୍ର ସ୍ଵ-ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦାନେନ ପାପାନ୍ମୋୟତେ ନରାନ୍‌ ।।

ଅର୍ଥାତ୍ -: ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନ ନିଜ ଉଛିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ପାପରାଶିରୁ ନରମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରୁଅଛନ୍ତି , ସପ୍ତଦ୍ବିପ ସମ୍ୱନ୍ୱିତ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ସଦୃଶ ଆଉ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ ।

ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନଭକ୍ଷଣ ନିଷେଧ!

ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନଭକ୍ଷଣ ନିଷେଧ!