ସର୍ଜନା କର୍ବାର ଲାଗି ମା’ ସରସ୍ୱତୀର୍ କୃପା ନିହାତି ଦରକାର୍ । କେହେନି ଭିଲ୍ କଲାକାର୍ ବାଗଦେବୀର୍ କରୁଣା ନାଇ ହେଲେ କଲମ ଚଲେଇ ନି ପାରେ । ଇଟା ସଭେ ଅବେଶ ଜାନିଥିବେ । ‘ରଙ୍ଗବତୀ’ର ଗୀତିକାର ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ମିତ୍ରଭାନୁ ଗୌନ୍ତିଆ ତାଙ୍କର ଇ ସର୍ଜନାର ଲାଗି ସାରା ଦୁନିଆଁନେ ବନେ ଜନାଚିହ୍ନା ନାଁ କମେଇଛନ୍ । ରଙ୍ଗବତୀ ଗୀତର୍ ଗାଇକି ଆର୍ ବଜାଗଜା ସବକୁ ନଚେଇ ଦେସି । ତାର୍ ସୁର୍-ତାଲ୍ ଥି ନାଚି ନାଇ ଜାନଲା ଲୁକର୍ ଭି ଅଁଟା ମଲ୍କି ବୁଲବା ଆର୍ ଗୋଡ଼ ହାତ୍ ହଲିଯିବା ନାଚବାର୍ ଲାଗି । ଇ ଗୀତର୍ ରସିଆ ଗୀତିକାରର୍ ଗୁଟେ ଅବଗା ଅଲଗା କିସମର୍ ଭାବଧାରା କେ ନେଇକରି ଲେଖା ହେଇଛେ ‘ଘୋ ଘୋ ରାନୀ’ l ଇ ଗୀତିଗୁଚ୍ଛ ନେ ୨୩ଟା ଗୀତ୍ ଅଛେ । ସବୁ ଗୀତ୍ ଥି ବାଲୁତ କାଳର ନିଆରା ଅନୁଭୂତି କେ ଗୀତିକାର୍ ପରସି ଦେଇଛନ୍ ।

‘ଘୋ ଘୋ ରାନୀ’ର୍ ଉତ୍ସର୍ଗଟା ପଢ଼ଲେ ଗୁଟେ ଅବିହାରି ମାଁର ମାତୃ ହୃଦୟର ବିଶାଲତା କେ ଛିଁ ହେସି । ଜାନି ହେସି, ଚିନ୍ହି ହେସି, ଯେନ୍ ଅବିହାରୀ ମା’ର ହୃଦୟ ଅଛେ, ସେ ତ ନମସ୍ୟ ଆନ୍, ତାର୍ ସାଙ୍ଗେ ଯେ ମା’ ଜାତିର୍ ଇ ଭାବକେ ଚିହ୍ନି ପାରିଛନ୍ , ଚିହ୍ନେଇ ଦେଇ ପାରିଛନ୍ ସେ ଗୀତିକାର୍ ହି, ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିର ଲାଗି ନିହାତି ଭାବେ ବନ୍ଦନୀୟ ଆନ୍ ।

ଉତ୍ସର୍ଗ ଉତ୍ରୁ ‘ମହକ୍’ ଥି ଭିଲ୍ ଗୀତିକାରଙ୍କର ନିଆରା ବ୍ଯକ୍ତିତ୍ଵ ବାରି ହେସି । ଗୀତ ସଙ୍ଗୀତ ମୁନୁଷ୍ ଜନମ୍ କେ ସରସ, ସୁନ୍ଦର, ସାଫୁଲ କରସି ତାର୍ ବିଷୟ ନେ ‘ମହକ୍’ ଥି ବନେ କରି ପରସି ଦେଇଛନ୍ । ଷଠିମାଁର ଗୀତନୁ ନେଇ କରି ଘୋ ଘୋ ରାନୀ ଖେଲ ଗୀତ ଛୁଆକୁ ଉଷଦ୍ ଆନଁଦ୍ କରିବାର ଲାଗି ତିଆରି ହେଇଛେ, ଇ ଭାବଟା କେ ଗୀତିକାର ଗୌନ୍ତିଆ ‘ମହକ୍’ ପୃଷ୍ଠାଥି ପରଷିଛନ୍ ।

ତାଁକର୍ ଉନଝା ଗୀତି କବିତାଗୁଚ୍ଛ “ଲୋକ ଦର୍ପନ୍” ଥି ଯେନ୍ ଖେଲଗୀତମାନଙ୍କର ସମାବେଶ ହେଇଛେ ତାର୍ ମଝେ ଅଛେ ‘ଘୋ ଘୋ ରାନୀ’ ଗୀତ । ଇ ଗୀତର୍ ନାଁକେ ନେଇ କରି ‘ଘୋ ଘୋ ରାନୀ ଗୀତି କବିତା ଗୁଚ୍ଛର ନାମକରନ୍ କରା ହେଇଛେ ।

ପାରମ୍ପାରିକ ନିୟମ ଅନସାରେ ଗୀତିକାର ସବୁନୁ ପହେଲା ‘ଉଲଗି’ ଗୀତି କବିତା କେ ଖଞ୍ଜି ଦେଇଛନ୍ । ଇଥି ସବୁନୁ ଆଘେ ମାହାପୁରୁ କେ ଉଲଗି ହେଇଛନ୍ । ଆର୍ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାରନୁ ତାଗେ ପାଏବାକେ ଅରଦଲି କରିଛନ୍ । ‘ପସରା ଖଜା’ ନାମର ଗୀତି କବିତା ନେ ଗୀତିକାର ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ବେଲର୍ କଥା କହେଲା ବେଲକେ ପସରା ଖଜାଥି ଯେନ୍ ପିଠାପନା ଥି ତାର୍ ନାଁ ଦେଇ କରି ଇ ଫାଲର୍ ଚଲନ୍ କେ ଲୋକଲୋଚନ କେ ଆନବାର ଚେଷ୍ଟାଟେ କରିଛନ୍ । ମାଁ ର ପା’ ତଲେ ଉଲଗି ହେଇ ଦଶରାର ପସରା ଖଜା କହେଲା ଉତରୁ ଗୀତିକାର ‘ଛୁଆଗୀତ’ନେ ଦୁଇଝନକର୍ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବାର୍ ଭିତରେ କଥାନି କହେବାର ଯେନ୍ ପାରମ୍ପାରିକ ଚଲନିଟେ ଅଛେ, ତାକେ ଜୁଡ଼ି ଦେଇଛନ୍

‘କାଏଁ କଥା?

ବେଙ୍ଗ କଥା ।

କାଏଁ ବେଙ୍ଗ ?

ତୁଡ଼ା ବେଙ୍ଗ…l

ପଚରା ଉଚରା ଭିତରେ ଝନେ ପଚରଉଛେ, ଆର୍ ଝନେ ବତଉଛେ । ତାର୍ ଭିତରେ ଅଛେ ଗୁଟେ ଆତ୍ମୀୟତା ଭାବ, ସଂସ୍କୃତି କେ ଭଲ ପାଏବାର ଝଲକଟେ, ସେ ଝଲକ ଭିତରେ ଫେର୍ ପ୍ରତିବାଦଟେ ଭି ଠାନ୍ ପାଇ କରି ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ଵାସର ବିରୋଧ କରିଛନ୍ ଗୀତିକାର୍ । “କଥାନୀଟେ-୨” ଥି ଅଜା ନାତେନର ସରସ ସୁନ୍ଦର ଭାବ କେ ଅଏନ୍ କରି ହେତେଇ ଦେବାର ସାଥେ ସମାଜ କେ ଚେତେଇ ଭିଲ୍ ଦେଇଛନ୍ ଶିକ୍ଷାର ମୋଲ ବାବଦକେ l ‘କଥାନୀଟେ-୩’ ଥି ସୁନାର କଂଠି ଇନର ମାଟି ବଲି ଗୀତିକାର ତାଙ୍କର ମାଟିର୍ ମମତାର କଥା କହିଛନ୍ । ଇତାର୍ ଉତୁରୁ ଗୀତିକାରଙ୍କର ଭକ୍ତିରସ ଥି ଭିଜି ଥିବାର ଗୀତ ‘କଥାନୀଟେ-୪’ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମାଁ ସମଲେଇର ମନଛିଁଆ ବନ୍ଦନାଟେ ଇଟା ଆଏ । ‘କଥାନୀଟେ-୫’ ଥି ଗୀତିକାରଙ୍କର ଜୀବନ ଦର୍ଶନ ବଢ଼ିଆ ସେ ଉଭରିଛେ । ତାଙ୍କର ଭାଷାଥି ମୁନୁଷ ହେଉଛେ -

“ପୁତୁଲିଟେ ଲେଖେ ଇନେ,

ବନାଇଛେ ଖେଲନା,

ତାରୁଛେ ନାରୁଛେ ଝନେ ନାଇଁ ଯାର କଲନା ।”

ମାହାପୁରୁର ହାତେ ଖେଲନାଟେ ଆଏ ସିନା ମୁନୁଷ୍ । ସେ ଯେନ୍ତା ନଚାବା ଆମେ ହେନ୍ତା ନାଚମା କେଡ଼େଟେ କଥାଟେ ଇନ ଫୁଟେଇଛନ୍ ଗୀତିକାର, ଟିକିଏ ଭାବୁନ୍ ତ । ‘କଥାନୀ ଟେ-୬’ ଥି ଗୁଟେ ମାଁର ଭାବନାକେ ଗୀତିକାର କଥାନୀଟେ ବନେଇ ଦେଇଛନ ମାଁର କୁଲେ ଛୁଆଟେ ଆର୍ ସେ ନିଆରା ବେଲର୍ କଥା ପରଷା ହେଇଛେ ଇ ଗୀତନେ । ‘ବାରନକା ତେରକାନ୍’ ଛୁଆକେ ତରାବାର ଲାଗି ଆମର ଯେନ କାଲପନିକ ଚରିତ୍ରମାନେ ଅଛନ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଇ ଗୀତ ଥି ଅଛେ । ଛୁଆ ଶୁଇବାର ବେଲାଥି ନାଇଁ ଶୁଇଲେ ତାକେ ଡରେଇ କରି ଯେନ୍ ଅଜବ୍ ଡରାବନା ଲୁକର୍ କଥା ତାକେ କହେସନ୍ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ ବାରନକା ତେରକାନ , କଁଚା ପେତେନ୍, ଚିରଗେନ୍ ବୁଢ଼ୀ, ଟଁଡ଼େହି । ବନେ ବିତବିତା ହେଲେ ଛୁଆକେ ଡରେଇ କରି ଯେନ୍ତା କୁହାଯାଏସି, ତାକେ ଇ ଗୀତନେ ଗୀତିକାର କହିଛନ୍ - ଇ ବାରନକା ତେରକାନ

“ଖଖୋ ମୁନେ ଭରିନେବା,

ଟକୋ କରି ଗିଲି ଦେବା,

ନାଇଁ ଶୁଇବ ଯିଏ l”

ସବୁ ଛୁଆର ସବୁନୁ ପ୍ରିୟ ଠାନ୍ ଆଏ ତାର୍ ମାମୁଁଘର l “ହାତୀ ଘୁଡ଼ା ଟମ୍ ଟମା”ର୍ ଗୀତିକାର ଭାବେ ଗୌନ୍ତିଆ ଆଜ୍ଞା ଛୁଆକର୍ ଇ ମନୋଭାବ କେ ଉଖରେଇ ଦେଇଛନ୍ । ମାମୁଁ-ମାଇଁ ଆଦରଥି କେତେକେତେ ଦରବ ଦେବେ କେତେ ବଢ଼ିଆ ଦରଵ ତାକରନ ଅଛେ । ସେ ସବୁକେ କହେଲା ଉତରୁ ଗୀତର୍ ଛୁଆଟା ବଲୁଛେ-

“ବରଗି ଦେଲି ଯା ଝାଏଁ ନ ,

ଆନବୁ ଯେତେ ଅଏନ୍ କରି ।”

ଛୁଆକେ ଭୁରତେଇ କରି ଶୁଆବାର୍ ଲାଗି “ଗଗୋତିତି” ଗୀତର ସର୍ଜନା କରିଛନ୍ ଗୀତିକାର୍ । ଇତାର୍ ଉତ୍ରୁ ମାପିଛନ୍ ଛୁଆର୍ ମୋଲ୍ କେ ଗୀତିକାର୍ । ମା’-ବାପାର୍ ଅସଲ ଧନ୍ ସଂପତି ତାକର୍ ଛୁଆ ଆଏ । ଏନ୍ତା ଗୁଟେ ଭାବକେ ପର୍ଷି ଦେଇଛନ୍ ଗୀତିକାର୍ ତାକର୍ “ଗଂଗାଗତି ଗୀତ”ଥି । ତାକର୍ ହି ଭାଷାନେ -

“ଶୀତ, ଝାଇଁ-ଝରି,ଟଁକେର,ଖରା, ଦୁଇ ମୋର ଖୁଜାନୁରା,

ମଲା ବେଲ ର୍ ହାଡ଼ପକା, ମୋର୍ ଗଂଗାତିରେଇ।

ଇ ଗୀତ ଥି ସୁଲହ ଅନା ଖାଣ୍ଟି ସତ କଥାଟେ କହିଛନ୍ ଗୀତିକାର । ସଂସାର ଯାକର୍ ସାରକଥାଟା ଇଟା ଆଏ ଯେ , ଯେତେ ଧନ ସଂପତ୍ତି ଥିଲେ ଭିଲ୍ ଯଦି ଲାଏକର ଛୁଆଟେ ନାଇନ ବେଲେ ଜୀବନ୍ ବେକାର୍ ଆଏ । ଇ ଧନର୍ ଆଗେ ବାକି କେହେନିଟାର୍ ମୋଲ୍ ନାଇନ, ସବୁ ଛୁଛାଟା । ଗଂଗାଗତି ଯଦି କିଏ କରାସି ବେଲେ ସେଟା ଲାଏକର୍ ଛୁଆ ହି ଆଏ । ଆଉ କେହେନିଟା ନାଇଁସେ l ‘ଇନର୍ ହୀରା ନୀଲା’ ଗୀତ ନେ ଭିଲ୍ ହେନ୍ତା ହି ଭାବଟେ ପରସା ହେଇଛେ । ଇ ଗୀତର୍ ମୂଲନୁ ଗୀତିକାର୍ ଲେଖଲେ-

“ଭାରତ୍ ମାଆର୍ କୁ ଲେ ମୋର୍ ଟୁନା-ମୁନା-କୁନା,

ତୁମେ ଇନର୍ ହୀରା-ନୀଲା,

ତୁମେ କରେନର୍ ସୁନା ।୦।

ଆର୍ ଶେଷେ ଲେଖିଛନ୍-

“ll ତମକୁ କିଏ ପାରବା ଖୁନି,

ମାଆର୍ ତୁମେ ହୀରା-ନୀଲା,

ମାଆର୍ କାନର୍ ସୁନା ।।”

ସତକେ ସତ କେହେନି ଭିଲ୍ ଯାଗାର୍ ଅସଲ୍ ପୁଞ୍ଜି ସେନର୍ ମୁନୁଷ୍ ମାନେ ଆନ୍ । ଆଉ ମୁନୁଷ୍ କର୍ବାକେ ଛୁଆକୁ ଯତନାବା କେ ହେସି । ବଡ଼ ହେଲେ ପୁଡ଼ଲା ଇଟା ଯେତେ ଯାହା କଲେ ଭିଲ୍ ଆର୍ ବନେଇ ନାଇ ହୁଏ ।

ମା’ନୁ ଅଏତକା ମାମୁଁ ବୋଲି କହେସନ୍ । ଗୀତିକାର୍ ଭିଲ୍ ହେଟାକେ ମାନି ନେଇକରି କହୁଛନ୍-

“ମାମୁଁ ଘରେ ସରଗ୍ ତୁଲେ କେତେ ସୁଖେ ରହିଛୁଁ,

ମାମୁଁ ଦେଲେ ବନା ଚିତିରି ,

ମାଇଁ ଦେଲେ ପାଦେ ଜୁଡ଼ା ପଏଁରୀ ।।୧।।

ଚକାଚକା ଭଉଁରୀ ଆଉ ଛିଲୋଲାଇ ଖେଲର୍ ଗୀତ ଭାବେ ଇତା କେ ବେଭାର କରି ହେବା ବାଗିର୍ ଇ ଗୀତ୍ ଟା ଲେଖା ହେଇଛେ । ଗାଏର୍ ଗୁରସ୍ ପିଆ ଗୁଦୁଲ୍-ଗାଦୁଲୁ ଛୁଆର୍ ବର୍ଣ୍ଣନାଟେ କରାହେଇଛେ ‘ଟିନିକଟିନୀ’ ଗୀତ୍ ଥି । ସୁରେ ସୁରେ ଗାଇ କରି ବଁକ୍ କେ ଯେନ୍ ମାଗସନ୍ ତାର୍ କଥା ଲେଖିଛନ୍ ‘ଦେ ରେ ବଁକ୍ ଦାନ୍’ ଗୀତ ଥି ‘ଝିମିରି ଝାଇଁଟା’ ଛୁଆକୁ ଶୁଆବାର ଗୀତଟେ ଆଏ । ହେନ୍ତା ହିଁଁ ‘ଆ ଜହ୍ନମାମୁଁ’, ‘ଝୁମୁରା’ , ‘କକୋମିନା’ , ‘ନିଦ ମାଇଁ’ ସବୁଯାକ ଏକା ରକମର୍ ଗୀତ୍ ଆଏ । ଛୁଆକେ ଝୁମ୍ରା ଲାଗଲେ ଇ ଗୀତ୍ ଗାଇକରି ଶୁଏଇ ହେବା । ଇ ଗୀତିଗୁଚ୍ଛର୍ ଶେଷର୍ ଦୁଇଟା ଗୀତ ହେଲା ‘ଗେଲେଇ’ ଆଉ ‘ସହି ଯିବାର୍ ଗୁନ୍’ ମା’ ଜାଏତ୍ ସୁଧରି ଗଲେ ସଂସାର ସୁଧରି ଯିବା । ଗେଲେଇ ହେଲେ ଭିଲ୍ ସହି ଯିବାର୍ ଗୁନ୍ ନାଇ ଥିଲେ ମା’ ଜାଏତ୍ ର ମାଏନତା ଊନା ହେଇ ଯିବା ଦୁନିଆ ଟୁକେଲ୍ ମାନକୁ ଗେଲ ଆଦର ଦେଉ, ଆଉ ମା’ମାନେ ଭିଲ୍ ତାକର୍ ସହି ନେବାର୍ ଗୁନକେ ନେଇ ମାଟିମା’ର୍ ବାଗି ମହାନ୍ ହେଉନ୍ । ଏନ୍ତା ଗୁଟେ ଚିନ୍ତାଧାରାଟେ ଗୀତିକାରଙ୍କର୍ ଇ ଗୀତଥି ବାରିହେସି । ଏକୁ ଆରେକ ସବୁ ଗୀତ୍ ଇଥି ଖଞ୍ଜି ଦେଇଛନ୍ ଗୀତିକାର୍ । ତାଙ୍କର୍ ଇ ଭାବ ମୁନୁଷ୍ ଜାଏତ୍ କେ ଦିଗ୍ ଦର୍ଶନ୍ ଦେଉ । ଏତକି ନ ମା’ ସମଲେଇର୍ ପା’ତଲେ ଅର୍ଦଲି ।

ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସମ୍ବଲପୁର

ବିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ (ଓଡ଼ିଆ)

କୁଲିତାପଡ଼ା,ମୋଦିପଡ଼ା

ସମ୍ବଲପୁର

ପିନ୍ କୋଡ଼-୭୬୮୦୦୨

ଯୋଗାଯୋଗ -୭୯୭୮୮୬୪୬୧୨

‘ଘୋ ଘୋ ରାନୀ’ର୍ ଗୀତିକାର୍ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ମିତ୍ରଭାନୁ

ଡ.ସଙ୍ଗୀତା ନାଏକ ପୁରୋହିତ Dr Sangita Naik Purohit