ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା:-

ଆଷାଢ଼ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଉଭୟ ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଏହି ଦିନ ଗୁରୁ ପୂଜନ କରାଯିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ହିନ୍ଦୁମାନେ ମହାନ୍‌ ଗୁରୁ ବା ଗୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ଭାବେ ଏହି ଦିନକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଭାରତ ରଚୟିତା ବ୍ୟାସ । ଏହି ଦିନ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମ ତିଥି ତଥା ଏହି ଦିନ ହିଁ ବ୍ୟାସଦେବ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ବ୍ୟାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁ ସାଧୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଗଣ ଏହି ଦିନରେ ଗୁରୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି । ଏବେ ବି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆସୁଥିବା ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଏହି ଦିନ ଗୁରୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ସଂସ୍କୃତରେ ‘ଗୁରୁ’ ଶବ୍ଦ ଗୁ ଏବଂ ରୁ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷରକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି । ‘ଗୁ’ର ଅର୍ଥ ଅନ୍ଧକାର ବା ଅଜ୍ଞାନ ତିମିର । ‘ରୁ’ ଅର୍ଥ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି । ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନ ତିମିରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଗୁରୁ ।

ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଗୌତମବୁଦ୍ଧ ପ୍ରଥମ କରି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସାରନାଥଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ବାଣୀ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ପାଳନ କରନ୍ତି ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭାବରେ । ଆଜିଠାରୁ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପାଳନ କରନ୍ତି ବର୍ଷା ବାସ । ଅର୍ଥାତ୍‌ ବର୍ଷା ତିନି ମାସ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ଥାତ୍‌ ବୁଦ୍ଧ ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି । କେହି କେହି ଏହି ସମୟରେ ଉଗ୍ର ତପ ସାଧନା ବି କରନ୍ତି ।

ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜ୍ଞାପନର ଅନନ୍ୟ ଦିବସ

ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଭ୍ୟତା ପାଇଁ ଅପରିଚିତ। ଏହା ଆମ ଐତିହ୍ୟର ଗଭୀରତାକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ। ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଆମ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି କାରଣ ଗୁରୁଙ୍କର ମହାନତାର ତୁଳନା ନାହିଁ। ସନ୍ଥ କବୀରଙ୍କ ଭାଷାରେ ‘ଗୁରୁଙ୍କର ମହାନତା ଶବ୍ଦାତୀତ, କିନ୍ତୁ ଶିଷ୍ୟ ମହା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ’।

ଶ୍ରୀଶ୍ରୀପରମହଂସ ଯୋଗାନନ୍ଦଙ୍କ ଶିଷ୍ୟା ତଥା ଯୋଗଦା ସତ୍‌ସଙ୍ଗର ପୂର୍ବତନ ସଭାପତି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀମୃଣାଳିନୀ ମାତା ତାଙ୍କ ‘ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ’ ପୁସ୍ତକରେ ଲେଖିଛନ୍ତି- ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଜୀବନକୁ ଏପରିଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି ଯାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି କରିପାରେ ନାହିଁ। ଗୁରୁ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥାଆନ୍ତି ଯାହା ଶିଷ୍ୟକୁ ଗଢ଼ିତୋଳିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ।

ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ଜଣେ ଲୋକପ୍ରିୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଯୋଗାନନ୍ଦଜୀ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜେ ଦାୟିତ୍ବବାନ ହୋଇ ବାଛିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜୀବନର ଉପତ୍ୟକାରେ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ଗତି କରୁଛ, ଅନ୍ଧାରରେ ଝୁଂଟି ପଡୁଛ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଜଣେ ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଗୁରୁଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଗୁରୁ ଯାହାଙ୍କର ନିଜର ଈଶ୍ବର ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ହୋଇ ନ ଥାଏ, ତାଙ୍କର ଯେତେ ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୁମକୁ ଈଶ୍ବରଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଖାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ।

ମହାବତାର ବାବାଜୀ ତାଙ୍କର ଜଣେ ମହାନ ଶିଷ୍ୟ ଲାହିଡି ମହାଶୟଙ୍କୁ ୧୮୭୬ ମସିହାରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ କ୍ରିୟାଯୋଗର ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ ଲାହିଡି ମହାଶୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଯୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଗିରି ଯୋଗାନନ୍ଦଜୀଙ୍କୁ ଯୋଗଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। କ୍ରିୟା ଯୋଗର ପ୍ରସାର ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।

ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଯୋଗାନନ୍ଦଜୀ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହେଉଛି ଭାରତର ମହାନ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିବେଦନର ଦିବସ। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଦିବସରେ ସେହି ମହାନ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆମେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ ହେବା ସହ ଅନ୍ୟକୁ ଧନ୍ୟ କରିବା।

ବିବର୍ତ୍ତିତ ବିଶ୍ବରେ ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ବରୂପ

ଆଜିର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଦୁନିଆରେ ବିଶଗୁରୁ ସାଜିଛି ଗୁଗୁଲ। ଆଖି ପଲକରେ ମିଳୁଛି ଯେକୌଣସି ସୂଚନା କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନର ସହଜ ଉତ୍ତର। ବିବର୍ତ୍ତିତ ବିଶ୍ବରେ ମହାନନ ଗୁରୁଙ୍କର ସଂଖ୍ୟାୁ ହ୍ରାସ ପାଇ ନ ଥିଲେ ବି ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାରେ ଆସିଛି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ୨୦୧୭ ସୁଦ୍ଧା କେବଳ ଆମେରିକାରେ ଷାଠିଏ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ର ଅନ୍‌ଲାଇନ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇସାରିଛନ୍ତି। ପାରମ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖ ନିଃସୃତ ଜ୍ଞାନ ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣୀୟ ହୋଇପାରି ନାହିଁ। ସୁତରାଂ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ଗୁରୁଙ୍କ ଗରିମା ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ସମର୍ପିତ ଭାବ, ଉଭେଇ ଯାଉଛି ଧୌମ୍ୟ-ଉପମନ୍ୟୁ ତଥା ଦ୍ରୋଣ-ଏକଲବ୍ୟଙ୍କ ପରି ସେହି ମହାନ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ।

ବିବର୍ତ୍ତନ ହିଁ ବିଶ୍ବର ଅବଧାରିତ ବାସ୍ତବତା। ତେଣୁ ପ୍ରଚଳିତ ପରମ୍ପରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ସ୍ବାଭାବିକ। ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜୀବନର ପ୍ରାୟ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି। ସେହିପରି ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ବିଶ୍ବସ୍ତରୀୟ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା। ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ଓ ଜୀବନରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ବ ବିଷୟରେ ବିଶ୍ଲେଷଣ କଲାବେଳେ ମନେପଡ଼ନ୍ତି ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂ। ସେ ତାଙ୍କ ଦୋହାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି : ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଦୌ ଖଡ଼େ, କାକେ ଲାଗୁଁ ପା। ବାଲିହାରୀ ଗୁରୁ ଆପ୍‌ନେ, ଯିନେ ଗୋବିନ୍ଦ ଦିୟୋ ବତାୟ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗୁରୁ ଅର୍ଥାତ ଆମ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଭଗବାନ ଏକାଠି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପୁଜେ ଯେ କାହାର ଚରଣ ପ୍ରଥମେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ସରଳ କରିବାକୁ ଯାଇ ଭଗବାନ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ଯେ, ଗୁରୁ ହିଁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଥାଆନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍‌। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଅନେକ ଯଶସ୍ବୀ।

ବିଶ୍ବରେ ଗୁରୁବାଦର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସର୍ବପୁରାତନ ସଭ୍ୟତା ମେସୋପୋଟାମିଆଁରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଅବଶ୍ୟ ତତ୍କାଳୀନ ମେସୋପୋଟାମିଆଁ ସମାଜରେ ଗୁରୁ ବା ଶିକ୍ଷକ ନ ଥିଲେ, ଥିଲେ ପୁରୋହିତ। ସେମାନେ ଥିଲେ ରାଜା ଓ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଶିକ୍ଷକ। ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଏହି ପ୍ରକାର ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ଚାଲିଲା ପରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରମ୍ପରାର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ପାଲଟିଲା ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ। ସେଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଯୁଦ୍ଧ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଲିଖନ ଶୈଳୀ ପାଇଁ ସତନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାଳୟ। ହେଲେ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ଆଦୌ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ନ ଥିଲା। କାରଣ ସେସବୁ ବିଦ୍ୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧାମାନେ ପାଲଟିଥିଲେ ପ୍ଲାଟୋ, ଆରିଷ୍ଟଟଲ ତଥା ଆହୁରି ଅନେକ ଦାର୍ଶନିକ। ସକ୍ରେଟିସୀୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଜୀବନକୁ କରିଥିଲା ସ୍ବୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଥିପାଇଁ ପ୍ଲାଟୋଙ୍କର ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଦାର୍ଶନିକ ଆରିଷ୍ଟଟଲ। କ୍ରମେ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାର ଅବିରାମ ସ୍ରୋତ ବହି ଚାଲିଲା। ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍‌ଙ୍କ ଆର୍ଶୀବାଦରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଭାସମ୍ପନ୍ନ ଶିଷ୍ୟ ଆଲେକ୍‌ଜାଣ୍ଡାର ହୋଇପାରିଥିଲେ ବିଶ୍ବ ବିଖ୍ୟାତ। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଦର୍ଶନରୁ ସମସାମୟିକ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଚାରପ୍ରସାର ହେବାସହ ଜୀବନକୈନ୍ଦ୍ରିକ ବା ଗୁରୁକୈନ୍ଦ୍ରିକ ଶିକ୍ଷା ପୃଥିବୀର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହୋଇପାରିଥିଲା। ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ ସମାଜରେ ଏକ ସତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ପରେ ଗୁରୁ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିଲା ବିଶାଳ ରୋମ୍‌। ଗ୍ରୀସ୍‌ ପତନ ପରେ ସେଠାରୁ ବିତାଡିତ, ମୁକ୍ତ ଦାସମାନେ ରୋମ ସମାଜର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସଜାଡିବାରେ ସହାୟକ ହେଲେ। ପରେ ରୋମୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମଗ୍ର ୟୁରୋପୀୟ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କଲା। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ୟୁରୋପରେ ଶିକ୍ଷାଦାନର ସ୍ବରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା। ଗୀର୍ଜାର ପାଦ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମ ସହିତ ଶିକ୍ଷାକୁ ଏକାକାର କରିଦେଲେ। ଗୀର୍ଜାର ବାରଣ୍ଡାରେ ଗୁରୁ ସାଜିଲେ ଧର୍ମଗୁରୁ ଅର୍ଥାତ୍‌ ପାଦ୍ରିମାନେ। କିନ୍ତୁ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟଆନ୍ଦୋଳନ ୟୁରୋପରେ ସୃଷ୍ଟିକଲା ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ। ସେ ସବୁ ସଂସ୍ଥାରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଅନେକ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀଶିକ୍ଷକ। ପୁଣି ଥରେ ଗୁରୁବାଦ ମହିମାନ୍ବିତ ହେଲା। ଏହା ୟୁରୋପରୁ ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାପୀ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ। ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅନେକ ମହାନ ଗୁରୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ର ଆଜି ବି ଆମ ପାଇଁ ମହନୀୟ। ଆନି ସୁଲିଭାନ ଓ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ରୀ, ଅନ୍ଧୁଣୀ ହେଲେନ କେଲର୍‌ କିମ୍ବା ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ ଓ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ର ବିବେକାନନ୍ଦ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରକୁ ବିମୋହିତ କରିଛନ୍ତି।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭାରତରେ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଗୁରୁ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ମହାଭାରତର ରଚୟିତା ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ଗୁରୁକୁଳ ଓ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାଳନ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଭାରତର ଜଣେ ସର୍ବମାନ୍ୟ ଗୁରୁ, ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି ଗୁରୁ ଦିବସ ଅର୍ଥାତ୍‌ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୫ ତାରିଖରେ। ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଟୋବର ୫ତାରିଖରେ ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏସବୁ ଅବସରରେ ଆମେ ଅତୀତର ସେହି ମହାନ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସ୍ମୃତିଚାରଣ କରୁ ସତ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ତଥା ପରଂବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇ ପାରନ୍ତିନି। କାରଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଆଜି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଭିନ୍ନ ଏକ ପରମ୍ପରା। ଗୁରୁ ଆଉ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ହୋଇ ରହି ନାହାନ୍ତି। ଆଜିର ଗୁରୁଙ୍କ ଚିଠାରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି କମ୍ପ୍ୟୁଟର୍‌, ମୋବାଇଲ, ଖବର କାଗଜ, ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି। ଆଜି କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନି, ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ଗୁରୁଙ୍କ ସଜ୍ଞାରେ। କାରଣ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଗୁରୁ ଦିବସ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ ଧାଇଁଥାନ୍ତି ଗୁଗୁଲ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ। ଗୁରୁବାଣୀ ଓ ପୁସ୍ତକ ପଠନର ପୌନଃପୌନିକତା ଭିତରେ ଆଜିର ଦୁନିଆ ସତରେ ଥକି ପଡିଛି। ସେଥିପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନକାରୀ

ଗୁଗଲ ଗୁରୁ ହିଁ ଆଜିର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର, ସବୁକିଛି। କ୍ଷୀପ୍ର ଗତିରେ ବଦଳୁଥିବା ଆମ ସମୟର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ତାଳ ଦେଇ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷା ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ବଦଳି ପାରିନି। ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ଆପଣେଇଛୁ ଗୁରୁଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଏକ ରୂପକୁ – ଗୁଗୁଲ ଗୁରୁଙ୍କୁ। କାରଣ ତାହା ସୁବିଧାରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଚଳଚଞ୍ଚଳ, ଆଧୁନିକ ଓ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ସାଜି ପାରିଛି।

ରାଧା ବ୍ରଜେନ୍ଦ୍ରାଂତ୍ମକଭାବ ମୃତୟେ

ବୃନ୍ଦାବନ ପ୍ରେମ ସୂଖା ମରାଦ୍ରବେ

କାରୁଣ୍ୟ ବାରାନିଂଧୟେ ମହାତ୍ମନେ

ପରାତ୍ପରସ୍ମୈ ଗୁରବେ ନମସ୍ତେ ।

ଗୁରୁ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଏସଂସାର ବାସୀଙ୍କୁ ଏକ ନିଚ୍ଛକ ସତ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସହିତ ନିଜର ଦୈନଦିନ କର୍ମଛଡା ଶିକ୍ଷାଜ୍ଞାନ କଳାନିଦର୍ଶନ ସାହିତ୍ୟ ସ୍ଥାପର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଗତି କରିବାରେ ଗୁରୁ ହିଁ ପ୍ରେରଣା ଦାୟକ ଏବଂ ମୂଳ ଦୁଆ ସ୍ଥାପନର ମୂଖ୍ୟ ଭିତି ଭୂମି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶାସ୍ତ୍ର ପୁରାଣ ବେଦ ତଥା ଉପନିଷଦ ଛଡା ଗୀତା ଭାଗବତ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୂରାଣର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଟ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଛି ଦେବତା କିଣ୍ଣର ଦକ୍ଷ ଗନ୍ଧର୍ବ ମୂନୀଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଟ ଆସନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।ଏଣୁ ଶାସ୍ତ୍ର କହେ ଗୃଳା ରୋଧ ନ୍ଦରାରସ୍ତୁ ରୁକାରସ୍ତ ନିବର୍ତକ ଅନ୍ଧକାର ନିବୃ ତ୍ୟାତୁ ଗୁରୁ ତିତ୍ୟରି ଧିୟତେ । ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଟ ମହାଭାରତ ର ମୂଳ ରଚୟୀତା ଯାହାକୁ ଦ୍ୱୀତିୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସ୍ୱରୁପ ସହିତ ତୁଳନା କରାଜାଇଛି ସେହେଉଚନ୍ତି ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ଆଜିତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବକୁ ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରୁପେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି ।୧୬କଳାରେ ବିଷ୍ଣୁ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ କଳା କମଥିବାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦ୍ୱୀତିୟ ରୁପବୋଲି ବୋହୂ ପୁରାଣରେ ସ୍ଥାନଦେଇଛନ୍ତି ।ଆଜି ଯେଉଁ ୪ ଟ ିବେଦର ପ୍ରସାର ହେଉଚି ତାହା ବ୍ୟାସଦେବ ଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରଚିତ ସଂସାରରେ ବେଦ ପ୍ରଚଳନ ପାଇଁ ବ୍ୟାସଦେଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ ଏଣୁ ବ୍ୟାସଦେବ ଋକ ବେଦ ଯଜୁ ର୍ବେଦ ଶ୍ୟାମ ବେଦ ଓ ଅଥର୍ବ ବେଦ ପାଇଁ ଯଥାକ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ନିୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ସେମାନେହେଲେ ଜଲ୍ୟ,ଜୈମିନି,ବୈସମ୍ପାୟନଓ ସୁମନ୍ତ । ଏହା ଭାଗବତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୁପେ ଅତିବଡ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ବଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ବାବ୍ୟକାର ମାନେ ବଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ସ୍ୱାଗତଂ ଭୋ ଗୁରୁଦେବ ସଂସାରର୍ଣ୍ଣବ ତାରଣ ପ୍ରାକକୃତଂ ତ୍ୱମ ଦୃଷ୍ଟେମ ବାଳବତ ପରିପାଳୟ । ଗୁରୁ ସଦାସର୍ବଦା ସ୍ୱାଗତ ଜୋଗ୍ୟ ସେହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଦୁଖ ସହିତ ଗୁଢ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୁରିଭୁତ କରିଥାନ୍ତି ।ସେଥିପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କାବ୍ୟରେ ଲେଖାଅଛି ସଂସାର ଦାବାନଳ ଲିଢଲୋକ ତ୍ରାଣାୟ କାରୁଣ୍ୟଘନା ଘନାତ୍ୱଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ଗୁଣାଣ୍ଣ ବସ୍ୟ ବନ୍ଦେ ଗୁରୁଶ୍ରୀ ଚରଣାର ବିନ୍ଦମ୍ ।ଏହି ମହାନ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ କୁରୁବଂଶର ଉତରାଧିକାରି ପାଇଁ ରାଜମାତା ସତ୍ୟବତିଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ଅମ୍ବା ଅମ୍ବାଳିକା ସହିତ ସଂମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବା ସମୟରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟତେଜ ସହିନପାରି ଆକିବୁଜି ଦେଇଥିବାର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ଧହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାପରେ ରୁଗୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପଣ୍ଡୁ ଓ ଉତମ ସମୟରେ ଦାସୀ ସହିତ ମିଳନବେଳେ ବିଦୁର ଜନ୍ମ ହେଲେ ତାଛଡା ବ୍ୟାସଦେବ କୁରୁ ପାଣ୍ଡବ ମାନଙ୍କର ପିତାମହ ଥିଲେ ସୁକଦେବ ଜିଏ ସଂସ୍କୃତ ରେ ବାଗବତ ରଚନା କରିଥିଲେ ସେମଧ୍ୟ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ଙ୍କର ପୁତ୍ରଥିଲେ ଏଇଠି ଗୋଟିଏ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟ ର କାହାଣ ିଉପରେ ଅନ୍ତରାଳରେ ଥିବା କଥାଟିଏ ମନେପକାଇବାକୁ ଚାହିଁବି ଜେତେବେଳେ ଶୁକଦେବ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ସଂସ୍କୃତରେ ପାଣ୍ଡୁ ଲିପି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ସେଥିପାଇଁ ଗୁରୁର ଆଶ୍ରୀବାଦ ନିହାତି ଜରୁରି ।ପ୍ରସ୍ତାବରେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ପୁତ୍ରକୁ ମିଥୀଳାର ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପାଖକୁ ପାଠାଇଥିଲେ ।ସେତେବେଳେ ରାଜା ଜନକ ଯଜ୍ଞ କର୍ମରେ ଅବସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାମାଙ୍ଗରେ ଏକତରୁଣି ବସିଥିବା ହେତୁ ଶୁକମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏପରି ରାଜା କିପରିମୋର ଗୁରୁ ହୋଇପାରିବେ ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ବାମାଙ୍ଗରେ ନାରୀ କୁ ବସାଇଚନ୍ତି ସେନିଜର ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ବଳରେ ଶୁବଦେବ ସବୁକଥା ଜାଣିପାରିଲେ ପ୍ରକୃତରେ ଜନକ ଧ୍ୟାନରତ ଅଛନ୍ତି ନାରିଲୋଭ ତାଙ୍କର ନାହିଁ ଏଇଟାକେବଳ ଭୂଆଁବୁଲାଇବା ବାପରିକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ମୂନିଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥିଲେ ।ସେଶରେ ରାଜାଜନକ ଶୁକଦେବଙ୍କର ଗୁରୁହୋଇଥିଲେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କେବେ ସାଧାରଣ ବୋଲି ଭାବିବ ନାହିଁୠୁରୁରୁପରେ ସାକ୍ଷାତ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ ।ଚତ୍ରୁବିଧ ଶ୍ରୀଭାଗବତ ପ୍ରସାଦା ସ୍ୱାଦଣ୍ଣ ତୃପ୍ତାଣ୍ଣ ହରି ଭକ୍ତ ସଂଙ୍ଘାଣ୍ଣ କୃତୈବ ତୃପ୍ତି ଭଜତ ସଦୈବ ବନ୍ଦେ ଗୁରୁଶ୍ରୀ ଚରଣାରବିନ୍ଦେ । ଗୁରୁ-ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଦାତ୍ରୀ ୨ୟ-ପିତା ଓ ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷାଦାତାୠୁରୁ ନଧରି ଉଦ୍ଦବ କାହୁଁ ପାଇବୁ ସଦଭାବ ଏକଥା କୃଷ୍ଣ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ କହିଥିବା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସରଭାଶାରେ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।ରାଜା ଜୋଡା ଶାସନ କାଳରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କୂଳ ଗୁରୁ ରୁପେ ଆସନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ଭୃଗୁବଂଶିୟ ସୁକ୍ରା ଚାର୍ଯ୍ୟ ରାକ୍ଷାସ ମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଗୈାତମ,ପତଜଂଳି,କଣ୍ୱ,ଯାମିନୀ,କପିଳ,ମାର୍କଣ୍ଡେୟ,ଦ୍ରୋଣ,କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ,ବଶିଷ୍ଠ,ଗାର୍ଗବ,ସନ୍ଧିପନି,ସାଣ୍ଡିଲ୍ୟ,ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର,

ପର୍ଶୁରାମ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପରି ଗୁରୁ ପଦରେ ଆଶନପାଇଥିବା ପୁରାଣରେ ବଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।ଇତିହାସରେ ରଚନାଅଛି ଆଦିସଂକର ବା ସଂଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ,ରାମାନୂଜ,ହୁଏନ୍ ସାଂ,ନାମଦେବ,ମାଧବ ଚୈତନ୍ୟ,ବକିର,ନିମ୍ବର୍କ ଓ ନାନକ……. ଭଳି ସନ୍ଥ ସୁଫି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ପଦରେ ବସିବାପରେ ଶିକ୍ଷା ଦିକ୍ଷା ଅସ୍ତ୍ର,ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଇତ୍ୟାଦିରେ ଶିଷ୍ୟ କୁ ନିପୂଣକରାଇବା ଗୁରୁପୁର୍ଣ୍ଣିମା ପରି ଗୁରୁଦିବସକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ଯଥାଶାଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବାପାଇଁ ସେତେବେଳର ୨ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ଶିକ୍ଷକ ସର୍ବପଲ୍ଲି ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୫ ତାରିଖ ରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦିବସକୁ ସାରାଭାରତର ଜନଶାଧାରଣ ଗୁରୁ ଦିବସ ରୁପେ ପାଳନ କରାଜାଉଛି ଏହି ଗୁରୁପୂଣ୍ଣିମା ଆଷାଢ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହା ଜାତି ବଣ୍ଣ ଧର୍ମ ପରି ଶେସରେ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ଙ୍କ ଠାରୁ କରିଥିବା ଶିକ୍ଷାଲାଭର କିଛି ଦକ୍ଷୀଣା ଦେବାର କଥାଅଛି ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦାନର ଦକ୍ଷୀଣା ଦେବାପାଇଁ ସେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସିତ , ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରେ ସେତୁବନ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଶ୍ରୀରାମ ରାବଣକୁ ଦକ୍ଷୀଣାରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକରିଥିଲେ,ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଗରୁସ ସନ୍ଧିପନିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ

କୃଷ୍ଣ ପାଂଚ ଜନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ କୁ ମାରି ଯମଲୋକରୁ ବାହ୍ମଣ ପୁତ୍ରର ଆତ୍ମାକୁ ଆଣି ଗୁରୁ ଗୁରୁମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ।ଏହାଛଡା ସେହିଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସବର ପୁତ୍ର ଏକଲବ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ନହେଇମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତି ଆଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷା କରିଥିବାର

ଦକ୍ଷୀଣାରେ ନିଜର ଡାହାଣ ହାତର ବୁଢା ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ କାଟି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ ଏହିପରି ଅନେକ ଗୂରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର କାହାଣୀ ଅଛି । ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଐତିହ୍ୟ ପରମ୍ପରା କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାସହ ସାରାଭାରତ ବର୍ଷରେ ଏକ ସ୍ମୃତି ଦିବସ ରୁପେ ସମସ୍ତ ଙ୍କ ମନ ଓ ହୃଦୟରେ ଜଡିତ ରହିଚି

ଶ୍ରୀମଦ ଗୁରୁ ରଷ୍ଟ କିମେତ ଦୁଚୈଃ ବ୍ରାହ୍ମେ ମୂହୁର୍ତେ ପଠତି ପ୍ରଜତ୍ନାତ୍ ।

ଗୁରୁଙ୍କ ବିନା ଜୀବନ ସଂଜ୍ଞାହୀନ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଅନେକ ଖାସ୍ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରୁ ବି ବଡ଼ ବୋଲି ଧରାଯାଏ । ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଶାଢ଼ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଏ। ପୌରାଣିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଦିନ ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଚଳିତ ବର୍ଷ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦୁଇ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୩ ଏବଂ ୨୪ ଜୁଲାଇରେ ପଡୁଛି । ତାରିଖ ୨୩ ଜୁଲାଇ ସକାଳ ୧୦:୪୩ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଜୁଲାଇ ୨୪ ସକାଳ ୦୮:୦୬ ରେ ଶେଷ ହେବ । ଏହା ଉଦୟ ତିଥି କାରଣରୁ ଗୁରୁ ପୁର୍ଣ୍ଣିମା ଜୁଲାଇ ୨୪ ତାରିଖରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ଗୁରୁଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ଆମ ମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ରହିଛି । କାରଣ ଗୁରୁ ହିଁ ଦୁନିଆ ସହିତ ସାମନା କରିବାର ଶକ୍ତି ତଥା ସତମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି । ଆଉ ଗୁରୁଙ୍କ ବିନା ଆମ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଏହି ଅବସରରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଶୁଭକାମନା ଜଣାଇବା ଉଚିତ୍ ।

ଶିବପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଏହି ତିଥିରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବେଦବ୍ୟାସ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ଗୁରୁ ବୋଲି ମନାଯାଇଥାଏ । ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ସେ ଚରୋଟି ବେଦ ଏବଂ ପୁରାଣ ସବୁର ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିକୁ ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ବ୍ୟାସ ପୁର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ଆଜି ଗୁରୁଦିବସ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହେବାର ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନଟିଏ । ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଅପୂର୍ବ ନିଦର୍ଶନ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ଦିବସ ପାଳିତ ହୋଇଆସୁଛି । ଗୁରୁଦିବସ ବା ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଦିବସ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅନେକ ଦେଶରେ ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ପାଳନ କରିବାର ଧାରଣା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅବଦାନକୁ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରାଥମିକ କାରଣରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଏହି ଦିନକୁ ବିଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନଙ୍କ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୫) ଜନ୍ମଦିନ ୧୯୬୨ ପରଠାରୁ ଗୁରୁ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା ୧୯୧୫ ମସିହାରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୧ରେ ଡୋମିଙ୍ଗୋ ଫାଉଷ୍ଟିନୋ ସାର୍ମିଏଣ୍ଟୋଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦିବସକୁ ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ଭାବରେ ପାଳନ କରିଆସୁଛି । ୧୯୯୪ରେ ୟୁନେସ୍କୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ବିଶ୍ୱ ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ସହିତ ମିଳିତ ଭାବରେ ଅନେକ ଦେଶ ଅକ୍ଟୋବର ୫ ତାରିଖରେ ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ପାଳନ କରନ୍ତି ।

ଗୁରୁବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁବିଷ୍ଣୁ ଗୁରୁଦେବ ମହେଶ୍ୱରଟ୍ଟ ଗୁରୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରଂବ୍ରହ୍ମ.. ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀଗୁରବେ ନମଃ । ଅଜ୍ଞାନ ରୂପକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବାରେ ଗୁରୁ ହିଁ ସାଜନ୍ତି ଆଲୋକ ବର୍ତ୍ତିକା । କେବେ ଆକଟ ଭରା କଠୋର ଅନୁଶାସନ ତ ପୁଣି କେବେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହପ୍ରଦ ପ୍ରେରଣା ଜଣଙ୍କୁ ସାଧାରଣରୁ ଅସାଧାରଣର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧାଏ । ପାଠ ହେଉ କି ସଂଗୀତ । ଖେଳ ହେଉ କି ନୃତ୍ୟ । ପ୍ରତିଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁରୁଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କୃତୀ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣି ଦେଇଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ।

ଏହାକୁ ବ୍ୟାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପଡ଼ିଥାଏ। ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଗୀତା ଓ ଉପନିଷଦର ଭାଷ୍ୟକାର ତଥା ମହାକାବ୍ୟ ଯୁଗର ମହାଭାରତ, ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର, ମୀମାଂସା ପ୍ରଭୃତିର ପ୍ରଣେତା ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମତିଥି। ସେ ମଧ୍ୟ ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଅଦ୍ୱୈତବାଦର ସଂସ୍ଥାପକ। ବେଦ ମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିଭାଗ କରିଥିବାରୁ ପୁରାଣାନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଳ୍ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ବେଦ ମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିଭାଗକାରୀ ଋଷି ବେଦବ୍ୟାସ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ହସ୍ତିନାପୁରର ମହାରାଣୀ ସତ୍ୟବତୀ (ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା) ଏବଂ ଋଷି ପରାଶଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଗର୍ଭସ୍ଥ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୀପରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବେଦ ପରି ବୃହତ୍ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ସେ ଋକବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ ଓ ଅଥର୍ବ ବେଦ ଏହିପରି ଚାରୋଟି ଭାଗ (ବ୍ୟାସ) କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ବେଦବ୍ୟାସ ରୂପେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତା ଅବଗତକୁ ନେଇ ସେ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଜନ୍ମପରେ ସେ ତପସ୍ୟା ନିମନ୍ତେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଦୀପକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଜନ୍ମରୁ କୃଷ୍ଣ ବା ରଙ୍ଗରେ କଳା ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଏକ ଅନ୍ୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ। ବେଦବ୍ୟାସ ଅରୁଣିଙ୍କ ପତି ତଥା ଶୁକଦେବଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପିତାମହ ଥିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମାତା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା। ଶାନ୍ତନୁ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବିଚିତ୍ରବିର୍ଯ୍ୟ ନିଃସନ୍ତାନ ମୃତ ହେବାରୁ ମାତା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବିଚିତ୍ରବିର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ବିଧବା ପତ୍ନୀ ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ନିୟୋଗ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସହବାସ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଏବଂ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଔରସରୁ ଦାସୀ ଗର୍ଭରେ ବିଦୁର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବେଦବ୍ୟାସ ତ୍ରିକାଳଦର୍ଶୀ ଥିଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରର ଭବିଷ୍ୟ ତଥା ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନେଇ ସେ ମାତା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ସମୟକାଳୀନ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିଲେ ଅଥବା ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଚାର ବିମର୍ଷ କରୁଥିଲେ। ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

ଗୃଳାରୋଦ୍ଧନ୍ଦରାରସ୍ତୁ ରୁ କାରସ୍ତ ନିବର୍ତ୍ତକଃ।

ଅନ୍ଧକାର ନିବୃତ୍ୟାତୁ ଗୁରୁତିତ୍ୟରି ଧୀୟତେ”।।

‘ଗୁ’ କହିଲେ ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ‘ରୁ’ ର ଅର୍ଥ ଅଜ୍ଞାନ। ଅର୍ଥାତ୍ ଗୁରୁ ଅଜ୍ଞାନ ରୂପକ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗୁରୁ କଦାପି ଜଣେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି। ଗୁରୁ ଅର୍ଥରେ ସେ ମହାମହିମ। ଏଣୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି।

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଏହି କଥାକୁ ଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ କୁହାଯାଇଛି –

ବ୍ୟାସାୟ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପାୟ, ବ୍ୟାସ ରୂପାୟ ବିଷ୍ଣବେ।

ନମୋ ବୈ ବ୍ରହ୍ମ ବିଧୟେ ବଶିଷ୍ଠାୟ ନମୋନମଃ।

ଅଚ୍ୟୁତର୍ବଦ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱିର୍ବାହାରୁ ପରେ ହରିଃ।

ଆଭାଲ ଲୋଚଚନଃ ଶମ୍ଭୁ ଭଗବାନ ବାଦରାୟାଣଃ”।।

ଏହି କ୍ରମରେ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାତା ପ୍ରଥମ ଗୁରୁ, ପିତା ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଦାତା ତୃତୀୟ ଗୁରୁ। ଗୁରୁମାନେ ହିଁ ଆମ ଜୀବନର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ, ସୁନିୟନ୍ତ୍ରକ। ଗୁରୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶିକ୍ଷା, ଦୀକ୍ଷା ତଥା ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସବୁକିଛି ଶିଷ୍ୟ ମାନଙ୍କର ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ। ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ମାଧ୍ୟମରେ ଯୁଗଯୁଗ ପାଇଁ ଏ’ ମାନବ ଜାତିକୁ ମହାନ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି। କୁହାଯାଏ, ”ଯାହା ନାହିଁ ଭାରତେ, ତାହା ନାହିଁ ଭାରତେ” ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଭାରତରେ ସମସ୍ତ ପୌରାଣିକ କିମ୍ପଦନ୍ତୀ ଅଥବା ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟମାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱପାଇଁ ଗବେଷଣାର ସାମଗ୍ରୀ ପାଲଟିଛି। ଆମ ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ବିଭାଗ ପାଇଁ ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାନ ବିଭବ ରୂପେ ସମୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗୁରୁ କୂଳରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରି ଶିକ୍ଷା ଦେବା ନିମନ୍ତେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦାନ ପୂର୍ବକ ଶିଷ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଏକ ସମର୍ପଣର ଭାବ

ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାଳନ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ରହିଛି। ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଦଳାଇଲାମାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବରେ ପୂଜନ କରାଯାଏ। ସେହିପରି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂ ସେବକ ସଂଘ (ଆରଏସଏସ) ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଦିବସ ରୂପେ ପାଳନ କରେ। ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସଂଘର ସ୍ୱୟଂ ସେବକମାନେ ଗୈରିକ ଧ୍ୱଜାକୁ ଗୁରୁ ରୂପେ ପୂଜନ କରିଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଗୁରୁ ଦକ୍ଷିଣା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିଥାଆନ୍ତି। ସେହିପରି ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଜଗତ ଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରାଯାଇଥାଏ। ହିନ୍ଦୁ ଜାଗୃତି ସମିତି, ସନାତନ ସଂସ୍ଥା ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିଦିନ ଗୁରୁ ପୂଜନ ହୋଇଥାଏ। ସାଇବାବାଙ୍କ ଭକ୍ତ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଦିନ ସାଇବାବାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବରେ ପୂଜନ କରି ଥାଆନ୍ତି। ଏହାସହ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ବିଭିନ୍ନ ପନ୍ଥାବଲମ୍ଵବୀ ମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏହି ଦିବସରେ ପୂଜନ କରିଥାଆନ୍ତି।

“ଗୁରୁବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁବିଷ୍ଣୁ ଗୁରୁଦେବ ମହେଶ୍ୱର।

ଗୁରୁ ସାକ୍ଷାତ ପରଂବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀ ଗୁରବେ ନମଃ”।।

ଭାରତୀୟ ଓ ଉତ୍କଳୀୟ ସଂସ୍କୃତି ହିଁ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ

ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ-ଶିକ୍ଷକ-ଶିକ୍ଷାୟତନ ତ୍ରିଭୁଜ ଭଳି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ। ଗୋଟିଏ ବିନା ଅନ୍ୟର ସ୍ଥିତି ନିରର୍ଥକ। ଭାରତୀୟ ଓ ଉତ୍କଳୀୟ ସଂସ୍କୃତି ହିଁ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଇଥିପାଇଁ ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ, ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ଗୀତା ଓ ଭାଗବତରେ ଗୁରୁକୁଳ ଆଶ୍ରମର ମହନୀୟତା ବିଶେଷ କରି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାଧୁତା-ନୈତିକତା ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା। ଫଳରେ ସମାଜ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ବିକାଶ ବା ଉତ୍ତରଣ ଦିଗରେ ଗତିକରି କାଳକାଳ ଧରି କାୟା ବିସ୍ତାର କରିରହିଥିଲା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ ନୈତିକ ସ୍ଖଳନର ଲେଶମାତ୍ର ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ଶିକ୍ଷା ଆହରଣ ହିଁ ଚରିତ୍ର ଗଠନ ଓ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।

ବିଦ୍ୟା ଅଟଇ ମହାଧନ, ବାଳକେ କର ଉପାର୍ଜନ

ଏହି ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତଥା ଗୁଣାବଳୀ କିଭଳି ଥିଲା ଓ ରହିବା ଉଚିତ୍, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ବିଶଦ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦରେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ‘ଆଚାର୍ଯ୍ୟଃ ପୂର୍ବରୂପମ୍, ଅନ୍ତେବାସ୍ୟୁତ୍ତରୂପମ୍, ବିଦ୍ୟାସନ୍ଧିଃ, ପ୍ରବଚନଗମ୍ ସନ୍ଧାନମ୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ଗୁରୁ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ଗୋଟିଏ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ।

ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇବା ସମୟରେ ଶିଖନ୍ତି ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଶିଖନ୍ତି। ଅତଏବ ବିଦ୍ୟା ବା ଶିକ୍ଷା ଉଭୟ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ବାନ୍ଧିରଖେ। ଉଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରବଚନ ବା ବକ୍ତବ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ। ସେଇଥିପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣବୋଧରେ କୁହାଯାଇଛି- ‘ବିଦ୍ୟା ଅଟଇ ମହାଧନ, ବାଳକେ କର ଉପାର୍ଜନ।’ ଯିଏ ଭଲ ଗୁରୁ ବା ଶିକ୍ଷକ, ସେ ତା’ର ପ୍ରାରବ୍ଧ ଅନୁସାରେ ଏ ଜନ୍ମରେ ଜ୍ଞାନ ବା ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାଏ।

ପ୍ରତିଭା ଜନ୍ମଗତ, ମାତ୍ର କୌଶଳ ଆୟତ୍ତସାଧ୍ୟ। ଇଂରାଜୀରେ କହିଲେ- ‘Talent is inborn, but skill can be accquired’ କାରଣ ଶିକ୍ଷକ ଜନ୍ମନିଅନ୍ତି, ତିଆରି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଇଂରାଜୀରେ କହିଲେ- ‘Teacher is born, but not made’. ଅତଏବ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରତିଭାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମାତ୍ର ଶିକ୍ଷାଦାନ କୌଶଳକୁ ନିଜ ଅଧ୍ୟବସାୟ ବା ସାଧନା ବଳରେ ଆୟତ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ। ତେଣୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ସମ୍ଭବପର।

ନିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ତରିକତା ବିନା ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ ଅସମ୍ଭବ

ଶିକ୍ଷକଟିଏ କ୍ଲାସ୍ ରୁମ୍‌ରେ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ ତା’ର ଗୁଣବତ୍ତା ଜଣାପଡ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ ଶିକ୍ଷକର ଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ। ଦୈବାତ୍ ହୋଇଥିବା ଶିକ୍ଷକ ମନପସନ୍ଦର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଣୁ ନିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ତରିକତା ବିନା ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଗୁଣୀ ଶିକ୍ଷକ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ ପାଠପଢ଼ା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ହୋଇଥାଏ। ଶିକ୍ଷକତା ଠାରୁ ବଳି ପବିତ୍ର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମ ବା ବୃତ୍ତି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ସେଇଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷକତାକୁ ଏ ସମାଜରେ ଏକ ପବିତ୍ର-ସମ୍ମାନଜନକ ବୃତ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଭାରତର ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଡକ୍ଟର ଏ ପି ଜେ ଅବ୍‌ଦୁଲ୍ କଲାମ୍ କହିଥିଲେ- ‘Teaching is a very noble profession that shapes the character, calliber and future of an individual. If the people remember me as a good teacher, that will be the biggest honour for me.’ ଅତଏବ ଶିକ୍ଷକ ହିଁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସର୍ବଦା ସର୍ବମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ଶିକ୍ଷାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ବିକାଶ ସର୍ବଦା ଯୋଗ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ଯୋଗ୍ୟ ଶିକ୍ଷକମାନେ ହିଁ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀଙ୍କୁ କେବଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ବା ପୁସ୍ତକରେ ସୀମିତ ନ ରଖି ସେମାନଙ୍କ ବୌଦ୍ଧିକ, ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ସୃଜନଶୀଳ ଶୈଳୀ ବା ପଦକ୍ଷେପ ଅପଣେଇଥାନ୍ତି। ବାସ୍ତବରେ ସେଇ ଆଦର୍ଶ ସୁଦକ୍ଷ ଶିକ୍ଷକ ବା ଅଧ୍ୟାପକ ହିଁ ଆମ ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ସମ୍ବଳ।

ଏହି କଥାକୁ ଆଧାର କରି ଏ ଦେଶର ମହାନ୍ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଦେଶସେବକ ଡକ୍ଟର ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନ୍ କହିଥିଲେ, ‘Teachers should be the best minds in the country’ ଯିଏ ଗୁରୁ ବା ଶିକ୍ଷକ ହେବାପାଇଁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବ, ତାରି ଭିତରେ ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ବା ପ୍ରତିଭା ନିଜ ଗୁଣ-କର୍ମ-ବୃତ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଆପେ ଆପେ ଜନ୍ମନେବ। ମାତ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ତା’ର ପ୍ରାଚୀନ-ଐତିହ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ-ଗୌରବାବହ ଗୁରୁକୁଳ ପରମ୍ପରାକୁ ହତାଦର କରି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟର ଭୋଗବାଦୀ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅନ୍ଧଭାବେ ଆପଣେଇ ନେଇଥିବାବେଳେ ଆମେରିକା ଓ ଜାପାନ ଭଳି ସମୃଦ୍ଧ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗୁରୁକୁଳର ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛନ୍ତି।

ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଆମେରିକାର ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ-ଗବେଷକ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ Jack Barzun ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ‘Teacher in America’ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଛନ୍ତି – ‘Teaching is not a lost art, but the regards for it, is a lost tradition’ ଅର୍ଥାତ୍- ‘ଶିକ୍ଷା ଏକ ବିଲୁପ୍ତ କଳା ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଏଥିପ୍ରତି ଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ମାନବୋଧ ଏବେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ।’ ସେହି ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ମାନବୋଧ କାହିଁକି ଓ କିଭଳି ହଜିହଜି ଯାଉଛି, ସେ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାର ବେଳ ଆସିଛି। ଏହାକୁ କିଭଳି ପୁଣିଥରେ ଫେରାଇ ଆଣିହେବ, ତାହା ହିଁ ଆଜିର ଏ ସମାଜରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆହ୍ୱନ। ସମାଜର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଗତିରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଓ ଶିକ୍ଷକର ଭୂମିକା ଯେ ଅତୀବ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁମେୟ।

ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା, ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା, ଉଚ୍ଚମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭକରି ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ବା ସଫଳ ମଣିଷ ଓ ଦେଶର ସୁନାଗରିକ ହୋଇ ବାହାରିଥାଏ। ପ୍ରାଥମିକ, ମାଧ୍ୟମିକ, ଉଚ୍ଚମାଧ୍ୟମିକ ସ୍ତରରେ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳଦୁଆ ଯେତିକି ଦୃଢ଼, ସୁସ୍ଥ, ସବଳ, ସ୍ଥାୟୀ ହେବ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଓ ଶିକ୍ଷକର ସମ୍ପର୍କ ସେତିକି ଏ ସମାଜରେ ଦୃଢ଼ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇପାରିବ। ତଳ ସ୍ତରରେ ଶିକ୍ଷାର ଗୁଣାତ୍ମକ ମାନ ପ୍ରତି ସଚେତନ ନ ରହିଲେ, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ତରରେ ଶିକ୍ଷାର ଉନ୍ନତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭବ।

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା (Elementary Education) ସ୍ତରରେ ସମାଜରେ ଜୀବନ ଉପଯୋଗୀ ସାଧାରଣଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା (General Education) ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ତା’ପରେ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା (Secondary Eduction) ସ୍ତରରେ ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟର ବିସ୍ତୃତ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା (Detailed analysis of general education) ପ୍ରଦାନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ତୃତୀୟରେ ଉଚ୍ଚମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା (Higher Secondary Education) ସ୍ତରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟର ବିଶଦ ସାଧାରଣଜ୍ଞାନ (Foundation of specific subject) ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଚତୁର୍ଥରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା (Higher Education) ସ୍ତରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଅନୁଶୀଳନାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା (Detailed analysis of specific subjects) ପ୍ରଦାନ ଆବଶ୍ୟକ।

ଉଛୁଳି ଉଠିଲା ହର୍ଷମୁଖୀ ଗଙ୍ଗା

ଆଷାଢ଼ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ

ଆବିର୍ଭାବ ହେଲେ କୃଷ୍ନଦୀପେ ଗୁରୁ

ଜୋଛନାର ପାରାବାରେ।୧।

ଧନ୍ୟ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ମାତା ସତ୍ୟବତୀ

ଜନ୍ମଦେଇ ଦିବ୍ୟସୂତ

ଭାରତ ଆକାଶେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଖଚିଲ

ତମସା କଲ ନିପାତ।୨।

ଧନ୍ୟ ପରାସର ନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ଟ ସାଧୁ

ଗଢିଲ ସିଞ୍ଚି ସଂସ୍କାର

ଆଚରଣେ ସିଦ୍ଧ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସଜାଇ

ପୋଛିଲ ଅଜ୍ଞାନ ନୀର।୩।

ସାଧନା କାଳିରେ ସଭ୍ୟତା କାଗଜେ

ଲେଖିଲ ଧ୍ୱନି ଓଁକାର

ଝଙ୍କୃତ ହେଲା ଜ୍ଞାନ ଦୀପ୍ତ ଧାତୁ

ଚେତନାର ମଳୟର।୪।

ବେଦ ଅଟେ ଧର୍ମ, ପୁଣ୍ୟ- ଜ୍ଞାନ- ମନ୍ତ୍ର

ତନ୍ତ୍ର- ତତ୍ତ୍ୱ ସରୋବର

ଚାରିବେଦ ସୂତ୍ରେ କଷିଲ ଗଣିତ

ସମାଧାନ ଜୀବନର।୫।

ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱରେ

କୁହୁକି ଯାଦୁ ଅରପି

ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତେ ହେଲ ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ୱାନ

ବିନୟ ଭକ୍ତି ସମର୍ପି।୬।

ଅମୃତ ବଚନେ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶାଇଲ

ରଚିଲ ମହାଭାରତ

ଶିଖାଇଲ ଗୁରୁ ପିତା ମାତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ

ପ୍ରଣମେ ତାଙ୍କୁ ଜଗତ ।୭।

ହଳଦୀ ନାଲିର ସଂଗମେ ଗଢିଲ

ଗେରୁଆ ବର୍ଣ୍ଣର ଧ୍ବଜା

ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚି ସଂସାର ଶରୀରେ

ବଜାଇଲ ଜୟ ଧ୍ବଜା।୮।

ବେଦସ୍ରଷ୍ଟା ଆହେ ମୁନୀ ବେଦବ୍ୟାସ

ବ୍ୟାସଦେବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ

ସଂସ୍କୃତି ଐତିହ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସ୍ମରି

ବିଶ୍ୱ କୋହେ ସଦା ଝୁରୁ।୯।

ଆସ ହେ ଭାରତ ମାଟିର ଦାୟାଦ

ପୁଷ୍ପ,ଧୂପ,ଦୀପ ଧରି

ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପୁଜିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ

ଦେଇ ଭକ୍ତି ପ୍ରେମ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି।।୧୦।

ସଂସାରରେ ଯଦି କେହି ବଡ଼ ଥାଏ ତେବେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ । ତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁନିଆରେ କେହି ନାହାଁନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ସର୍ବଦା ପୂଜନୀୟ । ଆଷାଢ଼ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳନ ହୋଇଥାଏ ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମା । ଆଜିର ଦିନରେ ଆଦିଗୁରୁ, ମହାଭାରତର ରଚୟତା ଓ ଚାରି ବେଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିବା ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସ ଦେବ ରୂପରେ ପରିଚିତ ମହର୍ଷି ଦ୍ୱିପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦିବସ । ସେ ଜଣେ ସଂସ୍କୃତର ବହୁତ ବଡ଼ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ଯିଏକି ୪ ଗୋଟି ବେଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତେବେ ନାମ ବେଦ ବ୍ୟାସ ହେବାର ଏ ଥିଲା ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।

ତାଙ୍କୁ ଆଦି ଗୁରୁ ଆଖ୍ୟା ଦେବା ସହ ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ବ୍ୟାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁ, ଜୈନ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଜିର ଦିନଟି ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଥାଏ । ଗୁରୁ ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତର ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ, ‘ଗୁ’ ଏବଂ ‘ରୁ’ରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ‘ଗୁ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ‘ରୁ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିବାରଣ । ଅନ୍ଧକାର ରୂପକ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଯିଏ ଉଦ୍ଧାର କରେ ସିଏ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ ।

ବାରଣାସୀର ସାରନାଥଠାରେ ବୁଦ୍ଧ ନିଜର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଜିର ଦିନରେ ପ୍ରଥମ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବାର ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହି ପବିତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣମାରେ ଆମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ଗୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା | Guru Purnima & Guru Shishya Tradition in Odia

ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଓ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ର ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ 🤞