ଜୀବନ,

ସଂଘର୍ଷମୟ ରାସ୍ତା ଟିଏ,

ସେଇ ନିଛାଟିଆ ରାସ୍ତାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଶରୀର,

ଜିଇଁବାକୁ କରେ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ନିଶ୍ଵାସ

ଆମ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ କରେ ଅନେକ ଜଟିଳ ନୃତ୍ୟ। କେବେ ଖାଦ୍ୟ ପାଚନ ର ଓଡିଶୀ ନାଚି ତ କେବେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ରୂପକ କଥକରେ, ପୁଣି କେବେ ଭାଙ୍ଗଡ଼ା ନାଚି ଶରୀର ରେ ଆଣେ ଅନେକ ହରମୋନାଲ୍ ଉତ୍ଥାନ ପତନ।

ଆମ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନର ଜଟିଳ ନୃତ୍ୟରେ, ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଲାଲ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ମିଳୁଥିବା ଏହି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରୋଟିନ୍(ପୃଷ୍ଟିସାର), ଫୁସଫୁସରୁ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଯାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ଲଗ୍ ପୋଷ୍ଟରେ, ଆମେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୁନିଆ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନରେ ଏହାର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା।

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ର ଗଠନ:-

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ ହେଉଛି ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଯାହା ଚାରୋଟି ପଲିପେପ୍ଟାଇଡ୍ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଗଠିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ହେମ୍ ଗ୍ରୁପ ଏକ ଲୁହା ଆୟନରେ(ଆଇରନ୍) ବନ୍ଧା ହୋଇଥାଏ। ହେମ୍ ଗ୍ରୁପ, ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ ଲୁହା ପରମାଣୁ ସହିତ ଏକ ପୋର୍ଫିରିନ୍ ରିଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଧା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅନନ୍ୟ ଗଠନ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନକୁ ଦିଏ ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ବହନ କରିବାର ଅନୁମତି, ଏକ ରିଭର୍ସିବଲ୍ ବଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯାହା ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଫୁସଫୁସରୁ ଶରୀରର ଟିସୁକୁ ପରିବହନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରେ।

ଅମ୍ଳଜାନର ବନ୍ଧନ ଏବଂ ମୁକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା:-

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ଦ୍ଵାରା ଅମ୍ଳଜାନର ବାନ୍ଧିବା ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଅମ୍ଳଜାନର pH, ଅମ୍ଳଜାନର ଆଂଶିକ ଚାପ ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା ପରି କିଛି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କାରକ ମାଧ୍ୟମରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଥାଏ। ଫୁସଫୁସରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ଳଜାନର ମାତ୍ରା ଅଧିକ ଏବଂ pH ଅପେକ୍ଷାକୃତ କ୍ଷାରୀୟ ଥାଏ , ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ସହଜରେ ଅମ୍ଳଜାନକୁ ବାନ୍ଧି ଅକ୍ସିହାଇମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଯେତେବେଳେ ରକ୍ତ ଶରୀର ଦେଇ ଗତି କରେ ଏବଂ କମ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର ଏବଂ ସାମାନ୍ୟ ଅମ୍ଳୀୟ pH ଥିବା ଶରୀରର ପ୍ରତି ଟିସୁରେ ପହଞ୍ଚେ, ଅକ୍ସିହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ଅମ୍ଳଜାନକୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ଯାହାକୁ କୋଷ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବା ସେଲୁଲାର ରେସ୍ପିରେସନ୍ କୁହାଯାଇଥାଏ।

ବୋର ପ୍ରଭାବ :-

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଗୁଣ ହେଉଛି ପରିବେଶର ସ୍ଥିତିକୁ ଆଧାର କରି ଅମ୍ଳଜାନ ପାଇଁ ଏହାର ବାନ୍ଧିବାର ସମ୍ବନ୍ଧକୁ(affinity) ଅନୁକୂଳ କରିବାର କ୍ଷମତା। ଡେନମାର୍କର ଫିଜିଓଲୋଜିଷ୍ଟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ବୋରଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ବୋର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଘଟଣାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯେଉଁଠାରେ pH ଏବଂ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ସ୍ତର ହେମୋଗ୍ଲୋବିନର ଅମ୍ଳଜାନ-ବାନ୍ଧିବା କ୍ଷମତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରର କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ କମ୍ pH (ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ) ଥିବା ଟିସୁରେ, ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ବନ୍ଧନ ପାଇଁ ସମ୍ବନ୍ଧକୁ(Affinity) ହ୍ରାସ କରିଥାଏ, ଯାହା କୋଷଗୁଡ଼ିକର ମେଟାବୋଲିକ୍ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ମୁକ୍ତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ କରିଥାଏ।

ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ର ଗୁରୁତ୍ଵ :-

ଶରୀରରେ ଅମ୍ଳଜାନ ହୋମିଓଷ୍ଟାସିସ୍ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷ ସେଲୁଲାର ରେସ୍ପିରେସନ୍ ବା କୋଷ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଅମ୍ଳଜାନ ପାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ ଗଠନ କିମ୍ବା ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଅସ୍ୱାଭାବିକତା ଦେଖା ଦେବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ଅବସ୍ଥା କୁ ଗୁରୁତର କରିପାରେ, ଯେପରିକି ରକ୍ତହୀନତା କିମ୍ବା ସିକେଲ ସେଲ ଆନେମିଆ (ଦାଆ ରୂପକ ଲାଲ ରକ୍ତ କଣିକା) , ଯେଉଁଠାରେ ଲାଲ ରକ୍ତ କଣିକାର ଅମ୍ଳଜାନ ବହନ କରିବାର କ୍ଷମତା କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନର ଭୂମିକା ବୁଝି ପାରିଲେ ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ନିରାକରଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଆମେ ଅନେକ ଜରୁରୀ କାଳୀନ ପଦକ୍ଷେପମାନ ନେଇପାରିବା।

ଅନ୍ୟ ଭୂମିକା :-

ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନରେ ଏହାର ଭୂମିକା ପାଇଁ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଅନ୍ୟ ଶାରୀରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ବାନ୍ଧି ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଆୟନକୁ ବଫର୍ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରକ୍ତ pH ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ। ଏହା ସହିତ, ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଗବେଷଣା, ଶରୀରରେ ଏହାର ବହୁମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମର ଜ୍ଞାନକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଇମ୍ୟୁନ ମୋଡ୍ୟୁଲେସନ୍ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ ପରି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭୂମିକାକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଛି।

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ ହେଉଛି ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଣୁ ଯାହା ଶରୀରରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୂଳରେ ରହିଥାଏ। ଏହାର ଜଟିଳ ଗଠନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହାର ଆଡାପ୍ଟିଭ୍ ଗୁଣ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ହୋମିଓଷ୍ଟାସିସ୍ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ଜୀବ ଜଗତର ଚମତ୍କାରତା ଏବଂ ଜଟିଳତାର ଏକ ଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାଏ।ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହେମୋଗ୍ଲୋବିନର ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରି, ଆମେ ମୌଳିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରି ପାରିବା ଯାହା ଜୀବନକୁ ଅନେକ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ସହ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଗତି ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିବ।

@ସତ୍ୟବ୍ରତ ସେନାପତି

ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ - A Unsung Hero of Respiration

ହିମୋଗ୍ଲୋବିନର ଆମ ଶରୀରରେ ଭୂମିକା...