ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଏକ ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଅତୁଟ ଆଚାର ବିଚାରର ସାଗର। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମକୁ ଦୈବ ଆଦର ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବଦେବୀଙ୍କର ନିବାସ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଛୁ, ସେଠାରେ ଠିକ୍ ଦ୍ୱାର ଆଗରେ ଥିବା ପାହାଚକୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରଣାମ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ? ପାହାଚ କିଏ? ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ କଣ?

ପାହାଚ ମାନେ ହେଉଛି ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦେବସ୍ଥଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଜାଗା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ପଣ୍ଡା/ସେବାୟତ ଥାନ୍ତି। ଏହି ଜାଗାକୁ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ "ପାହାଚ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପାଳି ଓ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି। ଯଦିଓ ଏହା ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଜାଗା ପରି ଲାଗେ, ତଥାପି ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟଧିକ।

ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଉଳର ଏକ ପାଳକ ଦେବତା ଥାନ୍ତି। ଏହି ପାଳକ ଦେବତା ମନ୍ଦିର ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ପାହାଚ ତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଯେପରିକି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ଘର ମାଲିକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥାଏ, ସେପରି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପାହାଚରେ ବସିଥିବା ପାଳକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ।

ଏହା ଦେଉଳର ପାଳନକାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ଆଦର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ରିତି ଅତୁଟ ରହିଛି। ଏଥିରେ ଏକ ଭାବ ଅଛି ଯେ "ତୁମେ ତ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଆମେ ଅନୁମତି ନେଇ ଭିତରକୁ ପସିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।"

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

ପାହାଚକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଣାମ ହେଉଛି ଅନମାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ଓ ଦେବ ଭକ୍ତିର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପାହାଚକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ଆମ ମନ ଅନ୍ତଃରେ ନମ୍ରତା, ଶାନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଆମେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ ନିଜକୁ ନମାଇଲୁ, ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କଲୁ।

ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ

ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଥା ଅଛି। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ "ପାହାଚ" କୁ ବହୁତ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଯେ ପାହାଚରେ ନିଜେ ଦେବତାମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ଓ ପାଳନ ଥାଏ।

ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଏହି ପାହାଚକୁ "ନୃସିଂହ ଦେବ", ଶ୍ୟାମ କାଳୀ", କିମ୍ବା "ଗଣେଶ" ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ଦେବତା ମନ୍ଦିର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ରପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।

ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା

ଏହି ପ୍ରଥା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପ୍ରତି ଦିନ ଜୀବନରେ ଯାହା ନିମ୍ନତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ପାଳକ ହୋଇ ଦୈନିକ ଜୀବନର ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ରତା ଆଣେ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସଫର ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମତି ନେବାର ଦୈବ ଧାରାଣାକୁ ସୂଚିତ କରେ।

ସମାପନ

ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି ଓ ଆତ୍ମିକ ଶୁଦ୍ଧତାର ସ୍ଥାନ। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଚାର ପଛରେ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଥାଏ। ପାହାଚକୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଏକ ଦୈବ ଅନୁଶାସନ ଓ ଭକ୍ତିର ଉପଚାର। ଏହା ଆମ ମନୁଷ୍ୟତା, ନମ୍ରତା ଓ ଦୈବ ଶକ୍ତିପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ବଢ଼ାଏ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଥମେ ପାହାଚକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି କାହିଁକି"

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଥମେ ପାହାଚକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି କାହିଁକି"