ଝିଅ ବାହାଘର ବ୍ୟସ୍ତତା ଭିତରେ ହାତରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପତ୍ର , ଗୁଆ , ନଡ଼ିଆ , ଜୋଡ ଆଉ ଭୋଗରାଗ ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ ବଡ଼ଦେଉଳର ଦୁଆରେ । ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଗାଧେଇ ଦିଅଁଙ୍କ ଅଣସର , ଜୟ ବିଜୟ ଦ୍ୱାର ଦୁଆର ବନ୍ଦ । ମନ୍ଦିର ପାହାଚ ଉପରେ ବସି ପଡିଲେ ସେ , ମଥା ନୁଆଇଁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ଜୀବନର ତମାମ୍ ସୁଖଦୁଃଖ ସମର୍ପି ଦେଇଛନ୍ତି ସେଇ କଳା ଗୋସେଇଁଙ୍କ ପାଖରେ । କେବେ କିଛି ହାତପତେଇ ମାଗିନାହାନ୍ତି । ମାଗିବାକୁ ଯେମିତି ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରଥମ ବନ୍ଧୁ ମାନି ଆଜି ଆସିଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀଛାମୁକୁ , ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଝିଅ ବାହାଘରକୁ ।

ଚାହିଁଲେ ଦିଶୁଛି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନୀଳଚକ୍ରରେ ଲହରାୟିତ ନେତ , ତା’ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁଟି ଦିଶୁଛି ଠିକ ସେ ଜଗାର ହସ ପରି । ବନ୍ଦ ଦୁଆରକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦକାନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ସେ । କହିଲେ , “ଜଗାରେ! ଅଭାବୀ ସଂସାର ଭିତରେ କେବେ କିଛି ତ ଦେଇ ପାରିନି ତୋତେ । ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ଦୁଆର ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛୁ ନା? କହ , ତୋତେ କଣ ମୁଁ ଖୋଜିନି ମୋ ଭଲମନ୍ଦରେ । ମୋ ସଂସାର କଥା ତୋତେ କଣ ବା ଅଛପା? ଝିଅ ବାହାଘର କରିବି ବୋଲି ଯାହା ପଇସା ପତ୍ର ରଖିଥିଲି , ସେ ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେହ ଖରାପରେ ଗଲା । ଭଲା , ତାକୁ କୋଉ ବଞ୍ଚେଇପାରିଲି ଯେ । ଅଭାଗିନୀଟା ଚାଲିଗଲା , ଏକା କରି । ଏଇ ରିଟାଏର୍ମେଣ୍ଟ ପଇସା କିଛି ବଳିଛି , ସେଇଥିରେ ବାହାଘର ହେଇଯାଉ । ସ୍ତ୍ରୀ ଗଲା ପରେ ଝିଅ ବୁଝେ ଘର କଥା । ତୁ କହୁନୁ , କେତେ ଦିନ ଆଉ ବାହା ନ କରି ରଖିଥାନ୍ତି । ଗଲା ମଗୁସୁରକୁ ତାକୁ ଛବିଶି ପୁରିଲା । ରଥଯାତ୍ରା ଭିତରେ ବାହାଘର , ମୁଁ ମନା କରୁଥିଲି । ଏକୁଟିଆ ଲୋକ , ଆଷାଢ଼ ମାସ ମେଘପାଣି କଥା । ପୁଅଘର ବାଲାଙ୍କ ଜିଦ , ତୁ ରଥରୁ ଆସିକି ଶୋଇପଡ଼ିବୁ ବୋଲି ଆଗକୁ ଆଉ କୁଆଡେ ତିଥି ନାହିଁ । ଅନେକ କଥା , କହିଲେ ସରିବନି । ତୋ ଛଡା ଆଉ କିଏ ବନ୍ଧୁ ଅଛି କହିଲୁ, ତୁ ବନ୍ଧୁ ତ ବନ୍ଧୁ ପୁଣି ଜଗବନ୍ଧୁ , ସାରା ଜଗତର ବନ୍ଧୁ । ବନ୍ଧୁପଣରେ ଟେକି ଦେଇଥିଲୁ ରତ୍ନଥାଳି , ବନ୍ଧୁ ମହାନ୍ତିଙ୍କୁ । ମୋ ଜ୍ଞାତି ପରିଜନ ସିନା ମଶାଣି ଯାଏ ଯିବେ , ମୁଁ ତ ତୋ ପାଖେ ରହିବି ଜୁଇ ମୋର ଜଳିଲା ପରେ ବି । ହେଇ ଦେଖ୍ , ମୁଁ କେଡେ ମୁର୍ଖଟାଏ । ଯୋଉ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛି , ସେକଥା ନ କହି ଇଆଡୁ ସିଆଡ଼ୁ ଗପୁଛି । ତୋ ଦେହରେ ଏବେ ଖଇଫୁଟା ତାତି, ଶୋଇଥିବୁ ବୋଧେ । ମୁଁ ଆସିି ତୋତେ ଅଯଥା ହଇରାଣ କରୁଛି । ଜଲଦି ଭଲ ହେଇ ରଥରେ ଚଢ଼ । ନିମନ୍ତ୍ରଣ ରହିଲା ତୋତେ , ଯିବୁ ନିଶ୍ଚୟ , ତୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଲି । ତୁ ନ ଆସିଲେ ମୁଁ ଖାଇବିନି କହୁଛି । ଯଦି ସତରେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁଥିବୁ ଆସିବୁ ତୁ । ଏ ଜୀବନରେ ଥରେ ତ ଆସେ ମୋ ଗରିବ କୁଡ଼ିଆକୁ । ତୋ ପାଇଁ ଦୁନିଆରେ କୋଉ ଦରବ ଅପୂର୍ବ ଯେ । ରଥରେ ମାଉସୀ ମା’ର ସ୍ନେହ ପାଇ ମୋତେ ଭୁଲିଯିବୁନି । ମୋ ରାଣ ରହିଲା ତୋତେ ।”

ଚଷମା ଖୋଲି ଲୁହ ପୋଛିଲେ ପ୍ରକାଶ ବାବୁ । ଇଚ୍ଛା ହେଉ ଥିଲା , ଭିତରକୁ ଯାଇ ତାକୁ କୁଣ୍ଢେଇ ଧରି କାନ୍ଦିବାକୁ ମନ ଭରି । ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଥାଳି ରଖି ମଥା ଲଗେଇ ପ୍ରଣାମ କଲା ବେଳେ ଦୁଇ ଟୋପା ଲୁହ ପଡିଗଲା ଜଗାର ପାହାଚ ଉପରେ । ବତୁରା ମନ ଆଉ କୋହ ନେଇ ଚାଲିଆସିଲେ ଘରକୁ ।

ବାହାଘରର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭିତରେ ଆଉ ସମୟ ପାଇନାହାନ୍ତି ବଡ଼ଦେଉଳ ଆଡେ ଯିବାକୁ । ମନରେ କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନଟିଏ ଥାଏ । ସତରେ କଣ ଶୁଣୁଛି ସେ ମୋ କଥା । କାହିଁ ଉତ୍ତରଟେ ଦେଲା ନାହିଁ । ହଁ , ସେ କ’ଣ ଉତ୍ତର ଦିଏ? ତା’ କଳା ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ବୁଝି ହେଇଯାଏ ସବୁ କିଛି । ହେଲେ ସେତିକି ବି ହୋଇ ପାରିଲା ନାହିଁ । ଆସିଲା ବାହାଘର ଦିନ , ଅତିଥି କୁଣିଆରେ ଘର ଭର୍ତ୍ତି । ସବୁ କିଛି କେମିତି ସୁରୁଖୁରୁରେ ହୋଇ ଯାଉଛି । ଗାଁଲୋକ ,ବରଯାତ୍ରୀ , ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଖୁସିରେ ଖାଇଲେ । ଝିଅ ବିଦା ହେଲା , କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ପ୍ରକାଶ ବାବୁଙ୍କ ମୁହଁ ଫୁଲି ଯାଇଛି । ଲୁହର ଦାଗ ଆଖି ତଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖା ଯାଉଛି । ଝିଅ ଗଲା ପରେ ଘରଟି କେମିତି ଖାଁ ଖାଁ ଲାଗୁଛି । କୁଣିଆ ସବୁ ବି ପ୍ରାୟ ପଳେଇଗଲେଣି । ବାହାରେ ଚେୟାର ଖଣ୍ଡେ ପକେଇ ବସିଛନ୍ତି ପ୍ରକାଶ ବାବୁ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ । ଭଣଜା ରହିଯାଇଛି ଖାଲି , ବାକି ସମସ୍ତେ ଗଲେଣି । ଝିଅ କଥା ଭାବି ଗୁମସୁମ ହୋଇ ମନ ମାରି ଭାବୁଛନ୍ତି ସବୁ କଥା । ଏତେ ଆଦର ଗେହ୍ଲାର ଝିଅ ଏମିତି ଚାଲିଗଲା ଶାଶୂଘରକୁ । ଦୁନିଆର ଇଏ କି ନିଷ୍ଠୁର ନିୟମ । ଗଲା ବେଳେ ତା’ କାନ୍ଦକାନ୍ଦ ମୁହଁଟା ଭାରି ମନେ ପଡୁଥିଲା । ପାଗେଳି ଟା , ଭାରି ଅଳି କରେ ଛୋଟ କଥାରେ , ସେଠି କିଏ ବୁଝିବ ତା’ କଥା । ମା ଗଲା ପରଠୁ ବାପା ମା’ ସ୍ନେହ ଦେଇ ପାଳିଛନ୍ତି ତାକୁ । ଭାରି ମନେ ପଡ଼ୁଥିଲା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ସ୍ତ୍ରୀ କଲ୍ୟାଣୀଙ୍କ କଥା । ସବୁ ତ ସରିଲା ଜୀବନରେ , ଆଉ କେତେଟା ଦିନ କାଟିଦେଲେ ସେ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ । ଆଣ୍ଠୁରେ ମୁହଁ ଜାକି କଇଁ କଇଁ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ ପ୍ରକାଶ ବାବୁ ।

ଏଇ ସମୟରେ ଗେଟ ପାଖେ କେହି ଜଣେ ଆସି ଡାକିଲା ପ୍ରକାଶ ବାବୁଙ୍କୁ । ସେ ଡାକଟି ଭେଦିଗଲା ଆତ୍ମା ଯାଏ । ସେ ଚମକି ଉଠି ଦେଖିଲେ । ଗେଟ ଆର ପଟେ ଠିଆ ହେଇଛନ୍ତି ଜଣେ ଲୋକ । କୁଞ୍ଚୁକୁଞ୍ଚିଆ ଚୁଟି , ଆଉ ମଥାରେ ଚନ୍ଦନ ତିଳକ । ଅଧା ପାଚିଲା ଦାଢ଼ି ନିଶ ଭିତରେ ଦୁଇଟା ଗୋଲ ଗୋଲ ଆଖି । ମାଧ୍ୟମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ । ରଙ୍ଗ କଳା । ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଖଣ୍ଡେ ଧୋତି । ଦେହରେ ଚାଦର ଖଣ୍ଡେ । ପାଦରେ ଚପଲ ସୁଦ୍ଧା ନାହିଁ । ଭଣଜା ଯାଇ ପଚାରିଲା , “କାହାକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ?” ଲୁହ ପୋଛି ପଛେପଛେ ଆସିଲେ ପ୍ରକାଶ ବାବୁ । ତାଙ୍କ ବେଶ ଦେଖି ପ୍ରକାଶ ବାବୁ କାନ୍ଦିବା ଭୁଲିଗଲେ । ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସେ ଦିଶୁଥିଲେ ଖୁବ୍ ତେଜିୟାନ । ଅପୂର୍ବ ଜ୍ୟୋତିଟିଏ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ । ଆଗନ୍ତୁକ ଜଣକ କହିଲେ , “ଆଜ୍ଞା , କିଛି ଖାଇବାକୁ ମିଳିବ । ଦିନ ସାରା କିଛି ଖାଇନି । ତାଙ୍କ କଥାରେ ଥିଲା ମୋହିନୀ ଶକ୍ତି । ପ୍ରକାଶ ବାବୁ ଗେଟ ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ପାଛୋଟି ଆଣିଲେ ଭିତରକୁ । ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଦ ଥାପି ସେ ଆସି ବସିଲେ ପିଣ୍ଡା ଉପରେ । ପାଣି ଢାଳଟେ ଦେଇ ସେ ବସିଲେ ତାଙ୍କ ପାଖେ , ପଚାରିଲେ , “କୋଉଠି ଆପଣଙ୍କ ଘର , ଏପଟେ କୁଆଡେ ଯାଉଥିଲେ?” ସେ ହସି କହିଲେ , “ମୋ ଘର ସେମିତି କିଛି ନାହିଁ । ମୁଁ ବାଟଭୁଲା ବାଟୋଇ ଟିଏ । ଯେତେବେଳେ ଭୋକ ଲାଗେ ମାଗି ଦିଏ ।”

ଏତିକି ବେଳେ ରୋଷେଇଶାଳାରୁ ଭଣଜାର ପାଟି ଶୁଭିଲା । ପ୍ରକାଶ ବାବୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ , ବଳକା ଖାଇବା ସବୁ ଢାଳି ଟେଣ୍ଟ ବାଲା ମଜ୍ଜାମଜ୍ଜି କଲାଣି । ସେଥିପାଇଁ ଭଣଜା ତାଙ୍କୁ ପାଟି କରୁଛି । ଭାରି କଷ୍ଟରେ , ଡିସ ପୋଛା ପୋଛି କରି ଗୋଟିଏ ଥାଳିରେ ଆଣି ଆସିଲେ କିଛି ଅନ୍ନ , ଡାଲି , ତରକାରୀ ଆଉ ଚୌପତି ରେ ଖୀରି । ଥାଳିଟି ଆଗନ୍ତୁକଙ୍କ ଆଗରେ ରଖି କହିଲେ , ”ଆଜ୍ଞା , ସଞ୍ଜ ହେଇଗଲାଣି, ସମସ୍ତେ ଖାଇ ସାରିଲେଣି ଏତିକି ହୋଇପାରିଲା ।” ନିଜର ଚିରାଚରିତ ହସହସ ଭଙ୍ଗୀରେ କହିଲେ , “ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ ମୋ ପାଇଁ । ଖାଇବସିଲେ ସେ । ଅନ୍ନରେ ଡାଲି ଗୋଳେଇ ପଚାରିଲେ , ତମେ ଖାଇଛ?”

ଆରେ! ସତେ ତ , ବାହାଘର ଭିତରେ ଖାଇବା ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି ପ୍ରକାଶ ବାବୁ । ଟିକେ ଚୁପ ରହି କହିଲେ , “ଆପଣ ଖାଆନ୍ତୁ , ମୁଁ ପରେ ଖାଇବି ।” ଆଗନ୍ତୁକ କହିଲେ , ଆସ ସାଙ୍ଗ ହୋଇ ଖାଇବା , ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇ ଯିବ । ପ୍ରକାଶ ବାବୁ ମନା କଲେ । ସେ କହିଲେ , “ତମେ ନ ଖାଇଲେ ମୁଁ ଖାଇବିନି ।” ଚମକି ପଡିଲେ ପ୍ରକାଶ ବାବୁ । ମନେ ପଡିଗଲା ମନ୍ଦିରରେ ସେଦିନର କଥା । ଜାଣିଗଲେ ଜଗା ଆସିଛି , ଆଖି ଲୁହରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଗଲା । ପଚାରିଲେ , କଣ ଆପଣଙ୍କ ନାଁ?” ଆଖିରେ ଆଖି ମିଶେଇ ସେ କହିଲେ , "ଜଗବନ୍ଧୁ , ଲୋକେ ମୋତେ ଜଗା ବୋଲି ଡାକନ୍ତି ।” ପାଦ ତଳେ ପଡି ଭୋ ଭୋ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ । କେହି ତ ନଥିଲେ ସେଠି । ଭଣଜା ଯାଇଥିଲା , ବାହାରକୁ କାମରେ । ପିଠି ଆଉଁସି ଉଠେଇ ଦେଲେ , ଲୁହ ପୋଛି ଖୋଇ ଦେଲେ ଖୀରିରୁ ଟିକେ। ଆଉ କହିଲେ , “ବଢିଆ ହେଇଛି ସବୁ ଖାଇବା ।” ତାଙ୍କ ଛୁଆଁରେ ଯେମିତି ସବୁ ଦୁଃଖ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉଭେଇ ଯାଉଥିଲା କୁଆଡେ । ଆହୁରି ଜୋରରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ , ପ୍ରକାଶ ବାବୁ । ଅନେକ ଦିନର ସାଇତା କୋହକୁ ଆଜି ଲୁହ ହୋଇ ଝରୁଥିଲା ଆଖିରୁ । ସେ କହିଲେ , “ସତରେ ତମେ ଆସିଛ ମୋ କଥା ରଖି , ମୋ ଘରକୁ । ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନି । କଣ ବା ଦେଇ ପାରିବି ତମକୁ ମୁଁ । ତମେ କରୁଣାର ସାଗର , କୃପାସିନ୍ଧୁ । ନିଜ ନାଁ ରଖିଛ ତୁମେ ଜଗବନ୍ଧୁ। ମୋ ଜଗା ।” ସବୁ ବୁଝି ଅଭ୍ୟାଗତ ଜଣଙ୍କ ଖାଲି ହସୁଥିଲେ , ପ୍ରକାଶବାବୁ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଖଣ୍ଡଶାଳ ର ସେଇ ଦାରୁ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ , ଯେ ବିପୁଳ ବାହୁ ବିସ୍ତାର କରି ବସିଥାନ୍ତି ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଦ୍ରାରେ । ଖୁବ ଜୋରରେ ଛାତିରେ ଚାପି ଧରିଲେ ତାଙ୍କ ଜଗାକୁ । ଆଉ ଛାତିରେ ମୁହଁ ଗୁଞ୍ଜି କଇଁକଇଁ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ ଛୋଟ ପିଲା ପରି । ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ଦୁଃଖ ଶୋକ ସବୁ କ୍ଷଣାର୍ଦ୍ଧରେ ନାଶଗଲା । ସାକ୍ଷାତ ବ୍ରହ୍ମ ନାରାୟଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଛନ୍ତି । କେହି କିଛି ବୁଝିବା ଆଗରୁ ସେଦୁହେଁ ଚାଲିଗଲେ ଦୂରକୁ ବହୁ ଦୂରକୁ । ଭଣଜା ଆସି ଦେଖେତ ମାମୁଁ ଆଉ ଏ ଦୁନିଆରେ ନାହାନ୍ତି । ସତରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବନ୍ଧୁପଣିଆକୁ କିଏ ସରିହେବ ।

ସେଇଥିପାଇଁ ବୋଧେ ଯବନକବି ଭକ୍ତ ସାଲବେଗ ଗାଇ ଉଠନ୍ତି -:

“ଜଗବନ୍ଧୁ ହେ ଗୋସାଇଁ , ତୁମ୍ଭ ଶ୍ରୀଚରଣ ବିନୁ ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ ।।”