ନୀଳାଦ୍ରି ମହୋଦୟ ର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ସେହି ମନ୍ଦିର କୁ ପ୍ରଜପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହ ଶଙ୍ଖନିଧି ଓ ପଦ୍ମନିଧିଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ । ନାରଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଦେବଦୂତଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ନିର୍ମାଣ କରଯାଇଥିଲା । ନାରଦଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମତେ ଶଙ୍ଖନିଧି ଓ ପଦ୍ମନିଧି ରଥ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯେଉଁଠି ସଂସାରର ଆନନ୍ଦବର୍ଦ୍ଧକ ମହାପ୍ରଭୁ ଲୋକନାଥ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି,ସେଠାରେ ଶଙ୍ଖନିଧି ଓ ପଦ୍ମନିଧି ଗୋଟିଏ ସ୍ଵର୍ଣପୁରୀ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ସେହିଠାରେ ଦୁଇ ସ୍ଵର୍ଗଦୂତ ରଥ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

'ନୀଳାଦ୍ରି ମହୋଦୟ ୫ମ ଅଧ୍ୟାୟ ୨୯ ଶ୍ଳୋକ ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ--

'ସମ୍ଭାରାନ ରୁଚିରାନ କୃତ୍ଵା ରଥତ୍ରୟମତଃ ପରମ୍ ।

ନାନାଳଙ୍କାର ସଂଯୁକ୍ତଂ ଦିବ୍ୟାମ୍ବର ସୁମଣ୍ଡିତମ୍'

ଅର୍ଥାତ ସ୍ଵର୍ଣପୁରୀରେ ଦେବଦୂତ ଦ୍ଵୟ ନାନା ରୁଚିର ଅଳଙ୍କାର ମାନ ସଂଯୁକ୍ତ କରି ରଥ ତିନୋଟି ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।ନାରଦ କହିବା ଅନୁସାରେ ସେହିରଥ ତିନୋଟିକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ନରମ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ଵାରା ସଜାଇଥିଲେ । ସେଥିରେ ନାନା ରତ୍ନ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ମାନ ଲଗାଇଥିଲେ ।

'ନିର୍ମମେ ନାରଦୋକ୍ତୋ ତଚ୍ଚକ୍ରୈଃ ସଂଯୁକ୍ତମାୟସୈଃ ।

ନାନାରତ୍ନସମୁଲ୍ଲାସଂ ହୈମଂ ଚାରୁତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ'

ରଥର ଚକ ଗୁଡାକ ଲୁହାରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ରଥଚକର ଅର ଗୁଡିକ ସୁନାରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସୁନା ଚକ ବେଶ ଆକର୍ଷକ ଥିଲା । ରଥ କେବଳ ରତ୍ନ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ମାନ ଲଗାଯାଇନଥିଲା , ଏହାର ଚାରିପଟେ ନାନା ଅବତାରମାନଙ୍କରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିବା ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳା ଚିତ୍ରିତ କରାଇ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ସେଗୁଡିକୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ଦେବାଦେବୀ ଭାବେ ସଂଯୋଗ କରି ସାରଥି ବସାଇଥିଲେ । ସୁନା ରେ ଘୋଡା ନିର୍ମାଣ କରି ରଥରେ ସଂଯୋଗ କଲେ । ଦେଖିଲା ମାତ୍ରକେ ଦର୍ପ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆକୃତି ର ଦୁଇଟି ନିଧି ସେହି ରଥ ରେ ମଣ୍ଡିତ କଲେ । ତିନି ଲୋକ ସ୍ଵର୍ଗ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଓ ପାତାଳରେ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରୁଥିବା ଭଳି ତିନୋଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରଯାଇଥିଲା । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ

ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ ହେଉଛି "ଗରୁଡ ଧ୍ଵଜ"

ଜଗତଜନନୀ ମା' ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ରଥର ନାମ "ପଦ୍ମ ଧ୍ଵଜ"

ବଡ ଠାକୁର ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ନାମ "ତାଳ ଧ୍ଵଜ"

ରଥ ତିନୋଟି ନିର୍ମାଣ ହେବ ପରେ ତାକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ସେଥିରେ ତୋରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାରଣ ର ପତାକା ସଂଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା । ନାନା ଶୁଭଗୁଣରେ ଅନ୍ଵିତ, ନବଜଳଧର ପରି ସୁନ୍ଦର ସମସ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନାନନ୍ଦଦାୟୀ ଅତି ସୁସଜ୍ଜିତ ତିନି ରଥ କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚକିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ରଥ ତିନୋଟିକୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରଯାଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାବିଗ୍ରହଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ।

ହିନ୍ଦୁ ଜ୍ୟୋତିଷିକ ତତ୍ତ୍ଵରେ ଗ୍ରହଜଗତ ନଅଗୋଟି ଗ୍ରହଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଯଥା- ରବି, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର, ଶନି, ରାହୁ ଓ କେତୁ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଘୋଷଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିଷିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ଵିତୀୟା ତିଥିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ନିଜର ବଡ଼ଭାଇ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଓ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସହ ରଥାରୁଢ଼ ହୋଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ି ଘୋଷଯାତ୍ରା ରେ ନବଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାଠାରୁ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ପହଣ୍ଡି ହୋଇ ରଥ ଚଢ଼ି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବଦିନ ବ୍ୟାପୀ ଘୋଷଯାତ୍ରାସହ ନବଗ୍ରହଙ୍କ ଘନିଷ୍ଟ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏହି ନବଦିନ ଯାତ୍ରା ସପ୍ତାହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାରକୁ ଆବୃତ୍ତ କରିଥାଏ । ସପ୍ତାହକର ସାତଦିନ ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳର ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଗ୍ରହ, ଯଥା ରାହୁ ଓ କେତୁ ଛାୟାଗ୍ରହ ହେତୁ ଏମାନଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବାର ନଥାଏ ।

ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସାତଦିନ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସପ୍ତାହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାରକୁ ଆବୃତ୍ତ କରନ୍ତି । ଆଷାଢ଼ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥି ଯେଉଁଦିନ ପଡ଼ିବ ସେହିଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସେହିବାରର ପ୍ରତୀକଗ୍ରହ ରୂପେ ପୁଜା ପାଆନ୍ତି । ମନେକର ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ଵିତୀୟା ତିଥି ଘୋଷଯାତ୍ରା ଦିନ ରବିବାର ହେଲେ ତୃତୀୟା ସୋମବାର ହେବ ଏବଂ ତୃତୀୟାଠାରୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଆଗାମୀ ରବିବାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପ୍ତାହ ବ୍ୟାପୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରହଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସେହି ଗ୍ରହଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ଭାବରେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ସୋମବାର ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ, ମଙ୍ଗଳବାର ଦିନ ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ, ବୁଧବାର ଦିନ ବୁଧଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ, ଗୁରୁବାର ଦିନ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ, ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ, ଶନିବାର ଦିନ ଶନିଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ଓ ରବିବାର ଦିନ ରବିଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ଭାବରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ରାହୁ ଓ କେତୁ ଏ ଦୁଇ ଗ୍ରହଙ୍କ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବାର ନଥିବା ହେତୁ ପ୍ରଥମ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓ ଶେଷ ବାହୁଡ଼ା ଏ ଦୁଇ ଦିବସକୁ ରାହୁ ଓ କେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାହୁଏ । ଏକସପ୍ତାହ ବ୍ୟାପି ଗୁଣ୍ଡିଚାରେ ରହଣୀ କାଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରବିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପ୍ତଗ୍ରହକୁ ସୂଚେଇଲା ଭଳି ଦୁଇ ଯାତ୍ରାକୁ ସାଙ୍କେତିକ ଭାବରେ ରାହୁ ଓ କେତୁଙ୍କୁ ସୂଚାଇ ନବଦିନ ବ୍ୟାପି ଯାତ୍ରା ନବଗ୍ରହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ।

ରଥ ନିର୍ମାଣର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଦ୍ଧତି:

ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଯେତେ ପ୍ରକାରର ରଥ ବ୍ୟବହାରରେ ଆସୁଛି, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ତିନି ରଥ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅତୀବ ରହସ୍ୟମୟ । ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ରଥତ୍ରୟର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରନୁମୋଦିତ ରଥ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମାନସାର ସଂଗ୍ରହାଦି ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ସବିଶେଷ ବିଧି ବିଧାନ ରହିଛି।

ଶିଳ୍ପସାର ସଂଗ୍ରହ ପୋଥିରେ ୨ୟ ଖଣ୍ଡରେ ରଥର ମୂଳରୁ ଚୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ୨୭ ଭାଗ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ଚଉଠା ଓ ଚଉଠା ଦେଢ଼ ଭାଗକୁ ଅଙ୍ଗୁଳ ବା କଳା କୁହାଯାଏ। ରଥର ତଳ ଚକଡାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୨୭ ଚଉଠା। ଏହି ଚକଡାକୁ ୯ ଭାଗ କରି ୧୦ ଧାରଣା ପକାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ୬ ଧାରଣାର ଲମ୍ବ ୨୭ ଚଉଠା, ୨ୟ ଧାରଣାର ଲମ୍ବ ୨୧ ଚଉଠା ଓ ୩ୟ ଧାରଣାର ଲମ୍ବ ୧୫ ଚଉଠା। ମୁହାଣର ଲମ୍ବ ୧୫ ଚଉଠା,କୁଡୁକାର ଲମ୍ବ ଧାରଣ ମହଲାକୁ ୩ ଚଉଠା, ଏପରି ଚାରି କୋଣରେ ୮ କୁଡୁକା ଦେବ। ବଡ଼ ଦୁଇ ଅଖ ଲମ୍ବ ୩୦ ଚଉଠା, ଛୋଟ ଦୁଇ ଅଖ ଲମ୍ବ ୨୪ ଚଉଠା। ଏହି ଏକ ଚଉଠାକୁ ୧୨ ଭାଗ କରାଯାଏ। ୧୭ ଚଉଠ ୮ ଅଙ୍ଗୁଳରେ ବଡ଼ ଅଖ ଦୁଇ ଗୋଟି ପୁଡା ଡାଇ ହାଣିବ। ଗୁଳିର ଉଚ୍ଚ ୫ ଚଉଠ ୮ ଅଙ୍ଗୁଳ ଗୁଳି ବହଳ ଛାଡି ଛାଡି ଅଖରେ କାନ କିଳା ବିନ୍ଧ କରିବ । ମୁହାଣକୁ ଗୁଳି ନିଶ୍ଵାସ ୮ ଅଙ୍ଗୁଳ ଛାଡି ଧାରଣାରେ ଅଖର କାବିଳା କଣ୍ଟା ବିନ୍ଧ କରିବ । ମୁହାଣ ମଝାଲକୁ ୮ ଚଉଠ ୪ ଅଙ୍ଗୁଳ ଛାଡି ବଡ଼ ଅଖ କାବିଳା ବିନ୍ଧ ଧାରଣାରେ କରିବେ ।

୧୦ ବାହି ପ୍ରକାରେ ଗୋଜଫୁଲି କରି ଜଳନ୍ତରିଆ ଖୋଜ ବିନ୍ଧ କରିବ । ଧାରଣା ବାହି ଉପରେ ଜିଆ ୮ ଚଉଠରେ ନାଇକା ବିନ୍ଧ କରିବ। ନାଇକା ପାଖ ଜଳନ୍ତରିଆ ଖିଜ ୪ ଚଉଠ ୧୨ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ ଖୁସି କରିବ । ଏଥି ଉପରେ ଛନ୍ଦା ପକାଇବ। ଚକଡା ଚାରିପାଖ ଧାରଣାକୁ ଛନ୍ଦାକୁ ଟୀକା କରିବ। ଧାରଣା ଉପରଠାରୁ ଜିଆ ମିଶି ନାଇକା ୧୪ ଚଉଠ ରଖି ଖୁସି କରିବ। ସିଂହାସନର ଉଚ୍ଚ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ କରିବ। ଜିଆ ବହଳ ୧୨ ଆଙ୍ଗୁଳ କରିବ। ଓସାର ୧ ଚଉଠା ନାଇକା ଉପରେ ୮ଚଉଠାଇ ଚଉତାଳ କରିବ।

ପ୍ରଥମେ ଭୂଇଁ ଲଦିବ। ଭୂଇଁ ବହଳ ୫ ଅଙ୍ଗୁଳ ଫୁଲି ଠାରୁ ଭୂଇଁ ଅଁଳା, ୨ ଚଉଠ ୪ ଅଙ୍ଗୁଳ। ଭୂଇଁ ମଝାଲ ସୂତା ଠାରୁ ୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ରଖି ଗୈ ହାଣିବ। ପାଖୁଡା ୩ ଚଉଠ ୪ ଅଙ୍ଗୁଳ, କୋଣ ପାଖୁଡା ୧ ଚଉଠ ୪ ଅଙ୍ଗୁଳ, ଫୁଲି ଠାରୁ ୧ ଚଉଠ ଲେଖା ଛାଡି ଦୁଇ ପାଖୁଡା ବସାଇବ। ଏହି ପରି ଚାରିପାଖେ ୧୬ ଗୋଟି ପାଖୁଡା ମାରିବ। ଫୁଲି ଠାରୁ ୧ ଚଉଠ ୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲେଖାରେ ହଂସପାଦି ପକାଇ ୧ ଚଉଠ ଉଚ୍ଚରେ ଚଢେଇ ଖୋଜ ବସାଇବ। ଏଥି ଉପରେ ପାଖୁଡା ହଂସ ପାଦି ମାରିବ। ଚାରି ପାଖେ ହାରାମାଳି ମାରିବ। ଏଥି ଉପରେ ୬ ଚଉଠରେ ବିନ୍ଧ କରି ୮ ଅଙ୍ଗୁଳ ଛାଡି ଓରା ପକାଇବ। ଏହ ପରେ ୨ୟ ଭୂଇଁ, ୨ୟ ପାଖୁଡା ମାରିବ। ଏପରି ଚାରିଦିଗେ ୧୨ ପାଖୁଡା ମାରିବ। ତୃତୀୟ ପୁର ଭୂଇଁ ଚଉତାଳ ୬ ଚଉଠରେ ବସିବ।

ପ୍ରଥମେ ପଟଳ ଲମ୍ବ ୮ ଚଉଠ,ରାହା କାଟଣ ଶେଷ ଠାରୁ ୧୪ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ, ୨ୟ ରାହା ମଧ୍ୟ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚରେ କାଟଣ ହେବ। ଏହି ପରି ଚାରିପାଖ ପଟଳ କରିବ। ପ୍ରଥମ ସାତପୁର ପଟଳ ଉଚ୍ଚ ୨ ଚଉଠ, ସାତପୁରରେ କୋଣ ଓରା ପକାଇ ପଟଳ ଲଦିବ। ପଟଳ ଭୂଇଁ ଉପରଠାରୁ ବଡ଼ ଖୋଜ ମଧ୍ୟ ଚୌତାଳରେ ୨ ଚଉଠ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ରଖି ବସାଇବ। ଏଥି ଉପରେ ପାରାଭାଡି ଭୂଇଁ ୩ ଚଉଠ ୮ଅଙ୍ଗୁଳରେ ଚଉତାଳ କରି ବସାଇବ। ପ୍ରଥମ ସାତପୁର ପଟଳ ଉପରେ ପଟଳ ଭୂଇଁ ଲଦା ହେବ। ୨ୟ ରାହା ୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲେଖାରେ ପୁରକୁ ପୁର ସାତପୁର କାଟିବ। ୨ୟ ସାତପୁର ପଟଳ ୨ ଚଉଠ କରିବ। ଏଥି ଉପରେ ୧ ଚଉଠ ଉପରେ ମାଙ୍କଡ଼/ଛନ୍ଦା ଦୁଇଗୋଟି ଚଉତାଳ କରି ପକାଇବ। ଦଧିନଉତି ୨ ଚଉଠ ଉଚ୍ଚରେ ମାଙ୍କଡ଼ଛନ୍ଦା ଉପରେ କଳସ ଚକ୍ର ପତାକା ହେବ । କଳଶା ଶିଖା ଠାରୁ ପାରାଭାଡି ଭୂଇଁ ତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଖିନଉତି ଖୋଜ ହେବ।

ରଥପାଦ ଦେଶରୁ ଶୀର୍ଷଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ଅଂଶ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଚକ, ଦଣ୍ଡିଆ,ଅର,ବାଙ୍କି ହଂସପଟା,କଣି,ଶଙ୍ଖଦ୍ଵାର,ଜାଲି,ଗାଈପଟା,ସିଂହାସନ,କନକ ମୁଣ୍ଡେଇ, ଭୂମି,ଷୋଳ ନାହକ,ମଗରଦଣ୍ଡା, ବସନ୍ତ,ଦୁଆରଘୋଡା, ସାରଥୀ ପୀଡ଼,କୁମ୍ଭପଟି,ରାହୁପଟି,ଆଠ ନାହାକା, ପୀଢ଼,ଋଷିପଟା,ଦଣ୍ଡା, ପାରାଭାଡି,ଖପୁରୀ,ପାଦ, ଓଲଟ ଶୁଆ,ଦଧିନଉତି,କଣ୍ଠି,ଦଣ୍ଡ,ଚକ୍ର ଓ କେତନ ।

ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଯାୟୀ ରଥର ଅଙ୍ଗ ଗୁଡିକୁ ସାଧାରଣତଃ ୧୩ଟି ମୂଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାୟାଇଛି। ଯଥା- (୧) ଚକ୍ରପୀଠ, (୨) ଅରଦଣ୍ଡା,(୩)ଗଗରା,(୪) ମୂଳନାଭ,(୫) ବରାଣ୍ଡି,(୬) ହଂସପଟା, (୭) ରଥଗର୍ଭ,(୮) ପାରାଭାଡି,(୯) କଳସ ପୀଠ, (୧୦) ଦଧିନଉତି, (୧୧) କର୍ଣ୍ଣଅଳା,(୧୨) ଧାତୁ କଳସ ଓ (୧୩) ଆୟୁଧ ଧ୍ଵଜା।

ରଥ ନିର୍ମାଣର ପୃଷ୍ଠଭୂମି:

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପୁରୀରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୂଆ କାଠରେ ରଥ ତିଆରି କରାଯାଏ । ରଥଯାତ୍ରା ପରେ

ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ, କାଠଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ଦିର ରୋଷଘରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା, ୨୦୧୨ ମସିହାଠାରୁ ରଥ କିଛି

ଅଂଶକୁ ବିକ୍ରି କରାଯାଉଛି ।

ସାମ୍ୟ ମୈତ୍ରୀର ପ୍ରତୀକ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ରଥରେ ବିରାଜମାନ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ନବ ଦିନ

ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେ ରଥର ନାମ ନନ୍ଦିଘୋଷ। ସେହି ପରି ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ନାମତାଳଧ୍ଵଜ ଓ ଶ୍ରୀସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥର ନାମ ଦେବଦଳନ, ଦର୍ପଦଳନ ବା ପଦ୍ମଧ୍ଵଜ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଷ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀନଅର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରଥ ଖଳାରେ ନୂତନ ଭାବେ ତୋନୋଟି ରଥ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ

ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଏ ବାବଦରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ତଥା ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ, ବିଧି ବିଭାଗ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ଓ ପୌର ପ୍ରଶାସନ ତରଫରୁ ମିଳିତ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ।ରଥ ନିର୍ମାଣ ତଥା ରଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରଥମ ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ସରସ୍ଵତୀ ପୂଜା ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ଠାରୁ। କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ତିନି ରଥମାନଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଯଥା - ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ରଥକାଠ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅନୁକୂଳ ନୀତି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସମ୍ମୁଖରେ ହୋଇଥାଏ। ଶ୍ରୀରାମ ନବମୀ ଦିନ ରଥକାଠ ଚିରା କାର୍ଯ୍ୟର

ଅନୁକୂଳ ମନୋନୀତ କରତ କଳରେ ହୋଇଥାଏ। ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ତିନି ରଥ ଶୁଭାରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ।

ଉକ୍ତଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପୁରୋହିତ, ରାଜଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋତ୍ରୀୟବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଥ ନିର୍ମାଣ ଉପଲକ୍ଷେ ଶୁଭାରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଆନୁସଙ୍ଗିକ ପୂଜା, ନୀତି ଇତ୍ୟାଦି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପୂଜାପଣ୍ଡା ତିନି ରଥ ନିର୍ମାଣର ଅନୁକୂଳ ନିମନ୍ତେ ଅଜ୍ଞାମାଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ବିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାରଣା, ରୂପକାର , ଭୋଇ ଇତ୍ୟାଦି ସେବକମାନେ ଶାଢୀ ବନ୍ଧାଇ ଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ ନୃସିଂହ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଗୁଜ ଅନୁକୂଳ, ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଭଉଁରୀ ଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ

ଚକ ଡେରା ହୋଇଥାଏ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଆସି ଏହା ଉପରେ ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ। ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପ୍ରତି ରଥର ଚାରିନାହାକା ଡେରା ଅନୁକୂଳ ଓ ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ଦିନ ଅପରାହ୍ନ ସୁଦ୍ଧା ତିନିଟି ଯାକ ରଥ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ

ଶ୍ରୀନଅର ସ୍ଥିତ ରଥଖଳାରୁ ଟଣା ହୋଇ ସିଂହଦ୍ଵାର ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯାଏ।

ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ମହାପ୍ରଭୁମାନଙ୍କର ରଥ ନିର୍ମାଣ ନିମନ୍ତେ ନୟାଗଡ଼, ଖୋର୍ଦ୍ଧା, ଦଶପଲ୍ଲା, ରଣପୁର ଇତ୍ୟାଦି

ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ କାଠ ନଦୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରୀକୁ ଆସୁଥିଲା। ଏହି କାଠସବୁ ନଦୀରେ ଭେଳା କରି ଅଣାଯାଉଥିଲା। ପୁରୀ ଠାରୁ ୧୦କି.ମି ଦୂର ମାଳତିପାଟପୁର ନିକଟସ୍ଥ କାଠ ପୋଲ ଠାରୁ ଏହି କାଠଗୁଡିକ ଶଗଡ଼ରେ ବୁହା ଯାଉଥିଲା। ପୁରୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କେତେକ ମଠ ରଥକାଠ ବୁହାଯିବା ପାଇଁ ଶଗଡ଼ମାନ ଯୋଗାଉଥିଲେ।

ଏହି ପରମ୍ପରା ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଅଛି। ସମ୍ପ୍ରତି ପରିବହନ ମାର୍ଗର ସୁବିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଟ୍ରକ ଯୋଗେ ଏହି କାଠ

ଆସି ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ତଥା ରଥଖଳାଠାରେ ରଖାଯାଉଛି। ରଥ ସଂହିତା ଅନୁଯାୟୀ ତିନୋଟି ରଥ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୧୧୩୯ଟି କାଠ ଆସିଥାଏ।ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଉପରିବର୍ଣ୍ଣିତ କାଠ ଯୋଗାଇ ଆସୁଛନ୍ତି। ନୟାଗଡ଼ ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଡିଭିଜନର ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ୮୬୨ଟି ଖଣ୍ଡ ଅସନ, ଧଉରା ଓ ଫାସୀ ଇତ୍ୟାଦି କାଠ ପଠାଇଥାନ୍ତି। ଏଥି ମଧରୁ ୭୨ ଖଣ୍ଡ ଫାସୀ ଅଟେ।

ଏତଦବ୍ୟତୀତ ରଣପୁର ଜଙ୍ଗଲରୁ ୨୭୪ ଖଣ୍ଡ କଞ୍ଚାକାଠ ଓ ତିନୋଟି ଶିମୁଳି କାଠ ଆସିଥାଏ ।

ରଥଖଳାରେ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତି କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ରଥ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକୁଳ ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ସହିତ ତତ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସ୍ଵତ୍ତ୍ଵଲିପିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ବିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାରଣା, ଭୋଇ,ରୂପକାର,ଦରଜି,କମାର ପ୍ରମୁଖ ସେବକମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସମୁଦାୟ ୬୦ଜଣ ମହାରଣା, ୭୫ଜଣ ଭୋଇ, ୧୫ କମାର,୧୫ରୁ୨୦ ଚିତ୍ରକର,୭/୮ଜଣଦରଜି, ୧୫ଜଣ ରୂପକାର ସେବକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ମହାପ୍ରଭୁମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହୃତ ତିନି ଗୋଟି ରଥର ଗଠନ ପଦ୍ଧତି ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରାନୁମୋଦିତ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତା ଓ ମାପ ଅନୁସାରେ ଏହି ରଥତ୍ରୟର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରତି ରଥରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ ଅଶ୍ଵ, ଗୋଟିଏ ସାରଥୀ, ଦୁଇଟି ଶୁଆ, ରଥବାଡ଼, ୯ଟି ଲେଖାଏଁ ପାର୍ଶ୍ଵ ଦେବତା ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଏ। ସୂଚନାଯୋଗ୍ଯ ଯେ, କେବଳ ନବକଳେବର ବର୍ଷ ନୂତନ ଭାବେ ସାରଥୀ,ଅଶ୍ଵ, ପାର୍ଶ୍ଵ ଦେବତା, ଠେକରା ବାଡ଼, ରଥବ୍ରେକ,ହଂସପଟା ଓ କନ୍ୟାପଟା ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ। ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଶାଳ, ଗମ୍ଭାରୀ ଇତ୍ୟାଦି କାଠ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି ।

ତିନିରଥ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪ ଜଣ ଦରଜୀ ସେବକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ରଥ ମଣ୍ଡିଣି କନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ତିନି ରଥରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। ପୂର୍ବେ ଓ.ଟି.ଏମ୍ ମିଲରୁ ଆସୁଥିବା ଏହି କନା ମୂଖ୍ୟତଃ ନଲି,ହଳଦିଆ,ନେଳି ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ଅଟେ। ପ୍ରାୟ ଏକ ହଜାର ମିଟରରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ କନା ତିନି ରଥର ମଣ୍ଡଣି,ଘେର,ଚାନ୍ଦୁଆ ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। ସମ୍ପ୍ରତି କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ରଥ ନିମିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ କନା ବମ୍ବେର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କପଡା କମ୍ପାନୀ ସେଞ୍ଚୁରୀ ମିଲରୁ ଆସୁଅଛି।

ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ ପାଇଁ ନାଲି ଓ ହଳଦିଆ କନା, ତାଳଧ୍ଵଜ ରଥ ପାଇଁ ନାଲି ଓ ନେଳି କନା ଓ ଦର୍ପଦଳନ ରଥ ପାଇଁ ନାଲି ଓ କଳା କନା ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ। ନନ୍ଦିଘୋଷ,ତାଳଧ୍ଵଜ ଓ ଦର୍ପଦଳନ ରଥରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଓ ଶ୍ରୀସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ ତିନୋଟି ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି। ୬ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚତାର ୧୬ ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥ ୩୪ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ ଲେଖାଏଁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୪୬ ଫୁଟ ଇଞ୍ଚ । ତାଳଧ୍ଵଜ ରଥର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥ ୩୩ ଫୁଟ ଲେଖାଏଁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୪୫ ଫୁଟ । ଏଥିରେ ୬ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ୧୪ ଚକ ଲାଗିଥାଏ। ସେହି ପରି ଦର୍ପଦଳନ ବା ଦେବଦଳନ ରଥ ଚକର ଉଚ୍ଚତା ୬ ଫୁଟ ୮ ଇଞ୍ଚ ଏବଂ ୧୨ ଚକ ଏହି ରଥରେ ଲାଗିଥାଏ। ରଥର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥ ୩୧ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ ଲେଖାଏଁ । ଉଚ୍ଚତା ଯଥାକ୍ରମେ ୪୫ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ, ୪୫ ଫୁଟ ଓ ୪୪ ଫୁଟ୍ ୬ ଇଞ୍ଚ ଅଟେ ।

ରଥଯାତ୍ରା ପର୍ବ ଶେଷ ହେବା ପରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥ ଗୁଡିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଏ। କେବଳ ସାରଥୀ,ଘୋଡା, ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତା, ସଖୀ, ପିତଳର କଦଳୀ ଗଛ, ମଗର ଓ ରଥବାଡ଼ ଇତ୍ୟାଦି ସାଇତି ରଖାଯାଏ।

ବିଭିନ୍ନ ତିଥିରେ ରଥ ନିର୍ମାଣର ବିଧି:

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ତିନୋଟି ରଥ ପରମ୍ପରା ପ୍ରକାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ଆସୁଅଛି। ରଥକାଠ ପହଞ୍ଚିବା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରଥଟଣା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ହୋଇଥାଏ।

ରଥକାଠ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚିବା (ରଥଖଳରେ ଅନୁକୂଳ ପୂଜା) - ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ

କାଠଚିରା - ଶ୍ରୀରାମ ନବମୀ

ରଥନିର୍ମାଣ ଅନୁକୂଳ - ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା

ଗୁଜ ଅନୁକୂଳ - ନୃସିଂହ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ

ଚକ ତିଆରି ହୋଇ ଦିଅଁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଲାଗି (ଅନ୍ତତଃ ୬ଟି ଚକ) - ଭଉଁରୀ ଦିନ

ଚାରି ନାହକ ଡେରା ଅନୁକୂଳ - ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

ରଥଖଳାରୁ ସିଂହଦ୍ଵାର ଯାଏଁ ରଥଟଣା - ନେତ୍ରୋତ୍ସବ (ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ପୂର୍ବଦିନ)

ରଥତ୍ରୟର ଏହି ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁରୀ ପୂର୍ତ୍ତ ବିଭାଗର ଏକଜିକ୍ୟୁଟିଭ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ତଦାରଖ କରିଥାନ୍ତି।

ଏଠି ମୁଁ ଲେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ଜଗନ୍ନାଥ ରଥର ନାମ

ନନ୍ଦିଘୋଷ କ'ଣ ପାଇଁ ରଖାଗଲା -----

ତ୍ରେତୟା ଯୁଗର କଥା l ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘମାଘୋଟ ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗିଯାଇ ଥାଏ l ରାବଣ ରଥ ଉପରେ ଥାଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଉପରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରି ଚାଲି ଥାଏ l ଶ୍ରୀରାମ ଭୂମି ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ, ତାର ସେ ସବୁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିହତ କରୁଥାନ୍ତି l ବିଭୀଷଣ ଖୁବ୍ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପଡ଼ି ଭାବିଲେ, ପ୍ରଭୁ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ କଅଣ ରାବଣକୁ ନିଧନ କରିବାପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୋଇ ପାରିବେ? ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଭାଳେଣୀ ପଡ଼ିଗଲା,' କଅଣ ରାବଣ ବଧ ଆଉ ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ ' l ସାରଥୀ ମାତଳିଙ୍କୁ ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଡ଼ାକି କହିଲେ, ଯାଅ ! ତୁମେ ମୋ ରଥ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସହାୟତା କର l ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରି ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଅବତରଣ କଲା l ସମସ୍ତେ ଭାବୁଥାନ୍ତି ଏ ରଥ କୁଆଡୁ ଆସିଲା l

ରଥରୁ ବହାରି ପଡ଼ି ମାତଳି ରାମଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ସହସ୍ରାକ୍ଷସେନ କାକୁସ୍ଥ, ରଥୋୟାନ ବିଜୟାୟ ତେ, ଦତ୍ତସ୍ତ୍ୱା ମହାସତ୍ତ୍ଵ ଶ୍ରୀମାନ ଶତ୍ରୁ ନିବାରନଃ"l

ଅର୍ଥାତ୍,ମାତଳି କହିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଜୟ ପାଇଁ ଏହି ରଥ ପଠାଇଛନ୍ତି, ପୁଣି ଏହି ଅପୂର୍ବ ଧନୁ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ମବର୍ଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି l ହେ ଶତ୍ରୁନିସୂଦନ ! ନିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଏହାକୁ ଧାରଣକରନ୍ତୁ ଓ ଏହି ରଥ ଆରୋହଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ l

ଅବସନ୍ନ ଶ୍ରୀରାମ, କୃତଜ୍ଞତାର ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ ଓ ଆରୋହଣ କରି, ଅପୁର୍ବ ବୀର ବିକ୍ରମତା ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ l ଏହାସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରାବଣ ନିଧନ ହେବାର କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲାନାହିଁ l ରାମଙ୍କୁ ତଟସ୍ଥକରି ରାବଣ ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥାଏ l

ସମ୍ମିଳିତ ଦେବତା ମାନେ ଯାଇ କୈଳାସରେ ପହଞ୍ଚି ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଆପଣ ଏ ବିଷମ କାଳରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସହାୟତା କରନ୍ତୁ l ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶିବ ବାହନ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ, ଯାଅ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତୁମେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଏ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାରକର l କାଳ ବିଳମ୍ବ ନକରି ନନ୍ଦି ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଲଙ୍କାର ରଣ ଭୂମିରେ l ନନ୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ କାହା ଶକ୍ତି ନଥିଲା l ଏପରିକି ପୃଥିବୀ ମାତା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନଥିଲେ l ବହୁ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କୁ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଗଲା l

ବର୍ତ୍ତମାନ୍ ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତି ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ l ଚକ୍ରରାଜ ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଘୁର୍ଣ୍ଣନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ l ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ଉଠିଲା l ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦୀ ଭୟଂକର ଗର୍ଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ l ସେହି ଭୟଂକର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାବଣର ଅଧେ ସୈନ୍ୟ ମରିଗଲେ ଓ ଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେ ଯୁଆଡ଼େ ପାରେ ପଳେଇ ଗଲେ l ଦଶାନନ ହୀନବୀର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା l

ମାତଳି, ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଭୂ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଦେଲେ l ଶ୍ରୀରାମ ଆଉ କାଳ ବିଳମ୍ୱ ନକରି ଅମୋଘ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ରାବଣ ଉପରକୁ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ l ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ରାବଣର ମର୍ମ ସ୍ଥଳକୁ ଭେଦ କଲା l ରାବଣ କର୍ତ୍ତିତ ରମ୍ଭାବୃକ୍ଷ ପରି, ଭୂମିରେ ଲୋଟି ପଡ଼ିଲା l ରାବଣ ନିଧନରେ ଦେବତା ମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପାରିଜାତ ବୃଷ୍ଟିକଲେ l ଶ୍ରୀରାମ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମାତଳିଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କ ରଥ ଫେରାଇ ଦେଲେ l ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି ମାତଳିି ଶକ୍ରସ୍ୟନ୍ଦନ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ l

ନନ୍ଦିଙ୍କ ବିକଟ ଘୋଷରୁ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣକୁ ନିଧନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ l ରାମଙ୍କ ବ୍ୟବହୃତ ସେହି ରଥର ନାମ ରହିଗଲା ନନ୍ଦିଘୋଷ l ତ୍ରେତୟା ଯାଇ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲା l ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନନ୍ଦିଘୋଷ ପୁଣି ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା ପାର୍ଥଙ୍କ ସ୍ୟନ୍ଦନ ଭାବେ ଓ ପାର୍ଥ ସାରଥି ହେଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ l

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସେହି ନନ୍ଦିଘୋଷରେ ବିଜେ ହୁଅନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ l ଏହି ଯାତ୍ରା ନନ୍ଦିଙ୍କ ଘୋଷ ଯୋଗୁଁ ଘୋଷଯାତ୍ରା ବୋଲି ବିଦିତ l ନନ୍ଦିଘୋଷର ଧ୍ଵଜାରେ ହନୁମାନ ବିଜେ କରୁ ଥିବାରୁ ଏହାର ଆଉ ଏକ ନାମ କପିଧ୍ଵଜ l ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାହନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ନାମରୁ, ଏହା ଗରୁଡ଼ଧ୍ଵଜ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ l ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଦ୍ଧତିରେ ନିର୍ମିତ ନନ୍ଦିଘୋଷଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସାଜୁଜ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ l ବାମନରୂପୀ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନନ୍ଦିଘୋଷ ଉପରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ନଥାଏ ବୋଲି କୁହା ଯାଇଛି,"ରଥେ ତୁ ବାମନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ବିଦ୍ୟତେ" l

ରଥ ଯାତ୍ରାର ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ:

ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଆୟୋଜିତ ରଥ ଯାତ୍ରା ବା ରଥ ମହୋତ୍ସବ ହେଉଛି ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ତଥା ମହତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ। ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏହି ବାର୍ଷିକ ପରମ୍ପରା ପୃଥିବୀର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ରଥ ଯାତ୍ରାର ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟସୀମା ବୁଝିବା ସହିତ ଏହି ବିରାଟ ଘଟଣା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଯତ୍ନଶୀଳ ଯୋଜନାର ମିଶ୍ରଣକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ଯାହା ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରେ

ରଥ ଯାତ୍ରାର ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ ସାରଣୀ:

ରଥ ଯାତ୍ରା ପର୍ବ ସାଧାରଣତଃ ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ଵିତୀୟା ତିଥିରେ ପଡେ ।

ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା:

ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ରଥ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଏହି ଶୁଭ ଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ବୃହତ୍ ରଥ ନିର୍ମାଣର ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ

ସ୍ନାନା ଯାତ୍ରା:

ରଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରାୟ ବୟାଳସି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନା ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ | ଏହି ଦିନ ଦେବତାମାନେ ୧୦୮ ଟି ପାତ୍ରରେ ରୀତିମତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି | ଏହି ସମାରୋହ ଅଣସର ନାମରେ ପରିଚିତ ସେମାନଙ୍କର ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ସମୟର ଆରମ୍ଭ ଅଟେ ।

ଅଣସର:

ସ୍ନାନା ଯାତ୍ରା ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାପଦରେ ରଖାଯାଏ | ବିଶାଳ ସ୍ନାନ ପରେ ସେମାନେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ମନ୍ଦିରର ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସିତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ | ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ |

ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ଏବଂ ନବଯୌବନ ଦର୍ଶନ:

ରଥ ଯାତ୍ରାର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଯୌବନ ଶକ୍ତି ଫେରି ପାଇବେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ | ନବଯୌବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ଦିନଟି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆଗରେ ପୁନର୍ବାର ଦେଖାଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସନ୍ତି |

ରଥଯାତ୍ରା:

ରଥ ଯାତ୍ରା ଦିନ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ | ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପହଣ୍ଡି ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ମନ୍ଦିରରୁ ଅଣାଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ରଖାଯାଏ | ଏହା ପରେ ରଥମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତମାନେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଟାଣି ନିଅନ୍ତି ।

ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା:

ଦେବତାମାନେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ସାତ ଦିନ ରହନ୍ତି। ଏହି ସମୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଉତ୍ସବର ସମୟ ଅଟେ, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରକୁ ଭିଡ଼ କରନ୍ତି |

ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଯାତ୍ରା:

ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ରହିବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ବାହୁଡା଼ ଯାତ୍ରା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନକୁ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ ଏହି ବିରାଟ ଜନତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ |

ସୁନା ବେଶ:

ଫେରିବା ଦିନ ପରଦିନ ଦେବତାମାନେ ସୁନା ବେଶ ନାମକ ଏକ ରୀତିନୀତିରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହି ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଏହି ପର୍ବର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଏବଂ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ

ନିଳାଦ୍ରି ବିଜୟ :

ଏହି ଉତ୍ସବର ଅନ୍ତିମ ରୀତିନୀତି ନିଳାଦ୍ରି ବିଜୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ | ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରଥ ଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବକୁ ସମାପ୍ତ କରିଥାଏ ।

ରଥ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା:

ରଥ ଯାତ୍ରାର ସଫଳ ସଂଗଠନ ବ୍ୟାପକ ଯୋଜନା ଏବଂ ସମନ୍ୱୟ ସହିତ ଜଡିତ | ଏଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଉତ୍ସବର ସୁଗମ ଆଚରଣକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି |

ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା:

ଦିଆଯାଇଥିବାଭକ୍ତଙ୍କ ବିପୁଳ ପରିମାଣକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ବିସ୍ତୃତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଭିଡ଼ ପରିଚାଳନା ତଥା ନିରାପତ୍ତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଓଡିଶା ପୋଲିସ ଅତିରିକ୍ତ ପାରାମିଲିଟାରୀ ଫୋର୍ସ ସହିତ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଛି। ରଣନୀତିକ ପଏଣ୍ଟରେ ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା, ଧାତୁ ଡିଟେକ୍ଟର ଏବଂ କଡା ପ୍ରବେଶ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି |

ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା:

ଶୋଭାଯାତ୍ରା ମାର୍ଗ ତଥା ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଚିକିତ୍ସା ଶିବିର, ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସା କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ସେବା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। କୌଣସି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଡାକ୍ତର ଏବଂ ପାରାମେଡିକ୍ସ ସମେତ ଡାକ୍ତରୀ ଦଳ ଷ୍ଟାଣ୍ଡବାଇରେ ଅଛନ୍ତି। ବୃହତ ସମାବେଶର କଲ୍ୟାଣ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏହି ସେବାଗୁଡିକର ଉପସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ପରିମଳ ଏବଂ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା:

ପର୍ବ ସମୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱନ , ରାସ୍ତାଘାଟ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଅତିରିକ୍ତ ପରିମଳ କର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥାଏ। ଭକ୍ତଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏକାଧିକ ସ୍ଥାନରେ ମୋବାଇଲ୍, ଶୌଚାଳୟ ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି।

ଆବାସ ଏବଂ ଆତିଥ୍ୟ:

ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ରହିବା ପାଇଁ ପୁରୀର ଚାରିପାଖରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଶିବିର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି | ପରିଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ହୋଟେଲ, ଗେଷ୍ଟହାଉସ୍, ଏବଂ ଧର୍ମଶାଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ,ଏହି ଆବାସ ପରିଚାଳନା ତଥା ଆତିଥ୍ୟ ସେବା ଯୋଗାଇବାରେ ଓଡିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିକାଶ ନିଗମ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ

ପରିବହନ:

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପରିବହନ ଆବଶ୍ୟକତା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି | ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ପୁରୀକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଟ୍ରେନ୍ ଏବଂ ବସ୍ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଯାନବାହାନର ସୁଗମ ଗତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏବଂ ଯାତାୟାତକୁ କମ୍ କରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରାଫିକ୍ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଛି |

ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟନ:

ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ମହାପ୍ରସାଦର ବଣ୍ଟନ ଉତ୍ସବର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ | ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ବଣ୍ଟନ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଆକାରର ରୋଷେଇ ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି | ସମସ୍ତେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି ନାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ଏବଂ ମନ୍ଦିର କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିରନ୍ତର ପରିଶ୍ରମ କରନ୍ତି |

ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ:

ରଥ ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ | ପାରମ୍ପାରିକ ସଂଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଏବଂ ନାଟକ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମନୋରଞ୍ଜନ କରିବା ଏବଂ ଜଡିତ କରିବା ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଛି | ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକ ଓଡିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପାଳନ କରିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍ସବର ଆତ୍ମାକୁ ଯୋଡିଥାଏ |

ମିଡିଆ ଏବଂ ପ୍ରସାରଣ:

ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଆଗମନ ସହିତ ରଥ ଯାତ୍ରା ଟେଲିଭିଜନରେ ସିଧା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନଲାଇନରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯାହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନରହି ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ଉତ୍ସବର ମହାନତାକୁ ବିଶ୍ୱ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟରେ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ମିଡିଆ କଭରେଜ୍ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ |

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:

ପୁରୀର ରଥ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ଗଭୀର ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ସାଂଗଠନିକ ସାମର୍ଥ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମାଣ ଯାହା ଏହି ମହୋତ୍ସବକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ | ରଥ ଯାତ୍ରାର ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ, ରଥ ନିର୍ମାଣ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଯାତ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଛି | ଏହି ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସୁରକ୍ଷା, ଚିକିତ୍ସା ସେବା, ପରିମଳ, ରହିବା, ପରିବହନ, ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ, ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଟି ସୁରୁଖୁରୁରେ ଏବଂ ନିରାପଦରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି। ରଥ ଯାତ୍ରା ଏକ ଧାର୍ମିକ ଶୋଭାଯାତ୍ରାଠାରୁ ଅଧିକ; ଏହା ବିଶ୍ୱାସ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏକ ଉତ୍ସବ ଅଟେ | ମନ୍ଦିର କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ, ସରକାରୀ ଏଜେନ୍ସି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ ପୁରୀକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରେ | ରଥଗୁଡିକ ରାସ୍ତାରେ ଗଲାବେଳେ ସେମାନେ ସାଙ୍ଗରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଆଶା, ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷା ବହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଏବଂ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ରଥଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ (Celebration of Rathyatra in Jagannath Tample )

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ରଥଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ (Celebration of Rathyatra in Jagannath Tample )