ସ୍ଥାୟୀ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ଏକ ସବୁଜ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ୧୦ରେ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିବସ ପାଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଯେହେତୁ ଆମେ ଚଳିତ ବର୍ଷ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଭୂମିକା ବୁଝିବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଗ୍ରୀନ ହାଉସ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ, ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବିକାଶରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ ଏହି ଦିନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି। ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀଙ୍କୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଉପକାରିତା ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ୨୦୨୪ପାଇଁ ବିଷୟବସ୍ତୁ ବା ଥିମ ହେଉଛି ‘ସ୍ଥାୟୀ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ଏକ ସବୁଜ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା’। ଦୀର୍ଘ ଦିନର ପରିବେଶ ଜନିତ ଲାଭକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଥିମ ସ୍ଥାୟୀ ଢଙ୍ଗରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ବିକାଶ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ।

ଶିଉଳିରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି

ଶିଉଳି ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦଟି

ଶିଉଳି ଏହି ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦଟି ସମ୍ପର୍କରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଉଣାଅଧିକେ ପରିଚିତ । ଶିଉଳିର ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଲା ଏହା ସରଳ, ପତ୍ରହରିତ୍, ଚେରକାଣ୍ଡ ବିହୀନ ଏବଂ ସ୍ଵଖାଦ୍ୟପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରିପାରୁଥିବା ଏକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଏହା ଉଭୟ ମଧୁର ଉଭୟ ମଧୁର ଓ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବଢିପାରେ । କେବଳ ଜଳ କାହିଁକି, ଶିଉଳିମାନେ ଅନ୍ୟ ପରିବେଶ ଯଥା – ପଥର, ମାଟି ଓ କାଠରେ ବି ବଢିପାରନ୍ତି । ଶିଉଳିର ଆକାରପ୍ରକାର ପରିବେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଶିଉଳିର ଗଠନଗତ ଆକାର ଏକକୋଷୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବହୁକୋଷୀ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଅଣୁ ଶିଉଳିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ ଶିଉଳି ଆମ ପରିବେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । କୌଣସି ବସ୍ତୁର ବାହାର ଭାଗରେ ମାଡୁଥିବା ଶିଉଳିକୁ ବିଜ୍ଞାନଭାଷାରେ ଫିଟୋପ୍ଲାଙ୍କଟନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡ ସହଜରେ ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଜୀବକୋଷ ମହଜୁଦ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ରଙ୍ଗ ଓ ଗଠନଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଶିଉଳି କେବଳ ଏକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ନୁହେଁ, ବିଭିନ୍ନ ବାଟରେ ଏହା ଯେ ମଣିଷର ଉପକାରରେ ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଅନେକ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଶିଉଳି ତା’ର ଭାଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ବାଯୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେହି ପରିମାଣରେ ଆମ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ । ଭାଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସବୁଠୁ ଅଧିକ କରୁଥିବାରୁ ଶିଉଳି ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କଠାରୁ ସହଜରେ ବାରି ହୋଇପଡେ । ସମସ୍ତ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀର ଖାଦ୍ୟଚକ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତିର ଉପାଦାନ ଭାବରେ ଶିଉଳିର ସର୍ବଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ଵ ରହିଛି । ଶିଉଳିର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଦିଗ ରହିଛି । ଏହା ଖାଦ୍ୟ, ଗବେଷଣାର ଜୈବ ଉପାଦାନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଇନ୍ଧନ

ବିଶ୍ଵର ସମୂହ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତାର ସତୁରି ପ୍ରତିଶତ ଇନ୍ଧନ ଦ୍ଵାରା ମେଣ୍ଟାଯାଇଥାଏ । ବିଶେଷ କରି ପରିବହନ, ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଘରୋଇ ଜାଳେଣି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇନ୍ଧନ ତୈଳର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଥାଏ । ଯାହା ଆଶା କରାଯାଉଛି, 2030 ବେଳକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଠାରୁ ଆହୁରି 60 ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ବିଶ୍ଵ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିବ । ଏହି ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ସହ ତାଳ ମିଳାଇଲେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେହି ପରିମାଣରେ ପରିବେଶ ନଷ୍ଟ ହେବାର ମଧ୍ୟ ଆଶଙ୍କା ରହିଛି । ଭାରତ, ଚାଇନା ଭଳି ବିକାଶୋନ୍ମୁମୁଖୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ତାଳ ଦେଇ ଏହି ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ହାର ୪୫ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିବ ବୋଲି ଜଣାପଡିଛି ।

ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାର ଆଗାମୀ ଦିନରେ କେବଳ ଯେ ଅନୁପଯୋଗୀ ହେବ ତାହା ନୁହେଁ, ଏଥିସହିତ ଡାଇଅକସାଇଡ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗମନ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ହେବ । ତେଣୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ନବୀକରଣ କ୍ଷମା ଶକ୍ତି ଉତ୍ସର ସନ୍ଧାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ଵ ଆଗରେ ଏକ ବଡ ଆହ୍ଵାନ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛି । ଏହି ନବୀକରଣ ଶକ୍ତି ସହ ବିଶ୍ଵର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଗୁଣାତ୍ମକ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରୁଛି । ସୁତରାଂ ଏପରି ଏକ ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଦରକାର, ଯାହା ନବୀକରଣକ୍ଷମ ହୋଇଥିବ ଓ ଯାହାର ନିମ୍ନ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ କ୍ଷମତା ରହିଥିବ ।

ବିଶ୍ଵର ଶକ୍ତି ସଂକଟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆମ ପରିବେଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବେ ମିଳୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ କିପରି ନବୀକରଣକ୍ଷମ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରିବ, ସେଥିପ୍ରତି ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାକୁ ହେବ । ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ବିଶ୍ଵର ଶକ୍ତି ଅବାଶ୍ୟକତାକୁ ମେଣ୍ଟାଇବା ସହ ଆମ ଆଗରେ ନୂଆ ଦିଗନ୍ତ ମାନ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ । ଏଥିସହିତ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳଜନିତ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ରୋକିପାରିବ । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଜୈଅ ଇନ୍ଧନ ସବୁଜ ଘର ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ସହ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ଇନ୍ଧନକୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ କରିପାରିବ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟରେ ଡିଜେଲ ଓ ଜୈବ ଇଥାଇଲ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ରଖୁଛି । କାରଣ ଏହି ଇନ୍ଧନଗୁଡିକ କାର୍ବନ ମନୋକ୍ସାଇଡ, ସେଦାକାସ୍, ନୋକର୍ସ ଓ ହାଇଡ୍ରୋ କାର୍ବନର ମାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରି ପରିବେଶକୁ ସୁଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଶିଉଳିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଇନ୍ଧନ

ଶିଉଳିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଇନ୍ଧନ ବା ଶିଉଳି ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକୃତ ବିକଳ୍ପ ଅଟେ, ଯାହାର ମୂଳଉତ୍ସ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ କୋଳରେ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଥିବା ଶିଉଳି ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ । ସୁଖର କଥା, ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଘରୋଇ ସଂଗଠନ ଶିଉଳିରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ ସୁଲଭତା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ପରି ଶିଉଳିରୁ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ । ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାରରୁ ନିର୍ଗତ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବଢନ୍ତା ଶିଉଳି ଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣକ୍ଷମ ହେଉଥିବାରୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର କୌଣସି କୁପ୍ରଭାବ ନାହିଁ । ସତୁରି ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ତୈଳ ସଂକଟକୁ ଟାଳିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ଵସମୁଦାୟରେ ନିୟତ ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସର ସନ୍ଧାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଛି । ଯେଉଁ ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନ କି ପେଟ୍ରୋଲିୟମର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ । ବିଶ୍ଵସ୍ତରରେ ଏହି ସମସ୍ୟା

ସବୁବେଳେ ଏକ ଉଷ୍ମ ଉଷ୍ମ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇ ରହିଛି । ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସର ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା ପରେ ଏଇ କିଛି ବର୍ଷ ହେଲା ଜୈବ ଡିଜେଲ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରତି ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ଵତଃ ଆକର୍ଷଣ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ପ୍ରଥମ ପିଢିର ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମୁଖ୍ୟତଃ ତୈଳବୀଜ ଯଥା – ରେପିସିଡ, ସୋୟାବିନ ଓ ଜାଟ୍ରୋଫାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି । ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ବା ତୈଳବୀଜ ଫସଲରୁ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ୟା ହେଲା – ବିଶ୍ଵ ଖାଦ୍ୟବଜାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଏହାର ନକରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପଡିବ । ଏହି ବିବାଦୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ପିଢିର ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ । ଏହି କ୍ରମରେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଭିଦ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫସଲ, ବିଭିନ୍ନ କୃଷିଜାତ ସାମଗ୍ରୀର, ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଓ କାଠର ବର୍ଜ୍ୟ ଅଂଶରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡିବ । ମାତ୍ର ପରିତାପର ବିଷୟ, ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଏହି ପଦ୍ଧତି ଏନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଶାନୁରୂପକ ବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିନାହିଁ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ତୃତୀୟ ପିଢିର ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପଦ୍ଧତି ରୂପେ ଅଣୁ ଶିଉଳିରୁ ଜୈବ ଡିଜେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେବାକୁ ପଡିବ । କାରଣ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ଜୈବ ଡିଜେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଣୁ ଶିଉଳି ହିଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ସ ହୋଇପାରିବ । ଶିଉଳିକୁ ଜୈବ ଡିଜେଲ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବାଛିବା ପଛରେ ଅନେକଗୁଡିଏ ସକାରାତ୍ମକ ଯୁକ୍ତି ରହିଛି । ଶିଉଳି ବଢିବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ୧ରୁ ୧୦ ଦିନ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ । ସୀମିତ ସମୟ ଅବଧିରେ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଅମଳ କରିହୁଏ । ଅନ୍ୟ ଫସଲ ପରି ଶିଉଳି ଚାଷ କରିବାକୁ ସେପରି ଉର୍ବର ଜମିର ଲୋଡା ପଡେନାହିଁ । ଶିଉଳି ଅନୁର୍ବର ତଥା ଅପନ୍ତରା ମାଟି, ଲବଣାକ୍ତ ମାଟି ଓ ମରୁଡି ପ୍ରପୀଡିତ ମାଟିରେ ଚାଷ କରାଯାଇପାରେ । ଏଥିରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ତୈଳ ଅଂଶ, ଅଧିକ ଅମଳ କ୍ଷମତା, ବ୍ୟାପକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମାଡିଯିବାର ଗୁଣ, ବହୁମୁଖୀ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଏକ ନବୀକରଣ କ୍ଷମ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଛି ।

ରେସୱେ ପୋଖରୀ ଓ ଫଟୋବାୟୋରିଆକ୍ଟର ପଦ୍ଧତି ଦ୍ଵାରା ଶିଉଳି ଚାଷ କଲେ ଏହାର ତୈଳଅଂଶ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଫଟୋବାୟୋରିଆକ୍ଟର ବା ରେସୱେ ପଣ୍ଡ ଚଳେଇବା ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବା କଷ୍ଟକର ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ । ମାତ୍ର ଏକଥା ସତ ଯେ ଫଟୋବାୟୋରିଆକ୍ଟର ଦ୍ଵାରା ଶିଉଳି ଚାଷକୁ ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରାଯିବା ସହ ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ ବଢାଯାଇପାରିବ । କାରଣ କମ୍ କଞ୍ଚାମାଲ କ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଉଳି ଅଧିକ କଞ୍ଚାମାଲ କ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଉଳି ଠାରୁ ୩୦ ଗୁଣ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢିଥାଏ । ଶିଉଳିରୁ ଉଚ୍ଚମାନର ଜୈବ ଡିଜେଲ ଉତ୍ପାଦନ ଆହ୍ଵାନ କ୍ରମରେ ଅମାକୁ ଏଭଳି ଶିଉଳି ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପଡିବ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ କ୍ଷମତା ପ୍ରଚୁର ଥିବ ଏବଂ ଏହା ଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟ ବଢିପାରୁଥିବ ।

ତେବେ ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ସେହି ସୁଦିନକୁ, ଯେଉଁଦିନ ଆମର ବିଭିନ୍ନ ଯାନ୍ତ୍ରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଉଳିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦ୍ଵାରା ସମାପିତ ହେବ ।

ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ : ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଏକ ନୂଆ ବିକଳ୍ପ

ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଉପରୁ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ବିଶେଷ ଭାବେ ସହାୟକ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହା ସ୍ବଚ୍ଛ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହିତ କୃଷକଙ୍କ ଆୟ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ରୋଜଗାର ବୃଦ୍ଧି ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗଦାନ କରିଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପଦକ୍ଷେପମାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି।

ପରିବେଶ ପାଇଁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଯଥା ପେଟ୍ରୋଲ, ଡିଜେଲ ବା କୋଇଲା ଆଧାରିତ ବିଜୁଳି ପରିବେଶକୁ ଦୂଷିତ କରୁଛି। ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରାଯାଉଛି। ଏହା ନୂଆ ଇନ୍ଧନର ଉତ୍ସକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବ। ଅଥବା ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନରେ ଇଥାନଲର ମିଶ୍ରଣ ହେବ; ଯାହା କି ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ସହାୟକ ହେବ। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଛଲତା ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବର୍ଜ୍ୟରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ଯାହା କି ପ୍ରକୃତି ଉପରେ କୁପ୍ରଭାବ ପକାଏ ନାହିଁ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୦ ଅଗଷ୍ଟରେ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ, ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ସଂଗଠନ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି। ଅଗଷ୍ଟ ୧୦କୁ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରାଯିବାର କାରଣ ୧୮୯୩ରେ ଏହି ଦିନରେ ଜର୍ମାନ ଉଦ୍ଭାବକ ସାର୍‌ ରୁଡଲ୍ଫ ଡିଜେଲ ବାଦାମ ତେଲରେ ଡିଜେଲ ଇଞ୍ଜିନକୁ ସଫଳତାର ସହ ଚଳାଇଥିଲେ। ଏହା ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ, ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ବିକଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଭାରତରେ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ପରିବେଶ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ୨୦୧୫ଠାରୁ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ପାଳନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏକ ଚାବି କାଠି ଏବଂ ଏହା ଏକ ପରିଛନ୍ନ ପରିବେଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ। ଅପରପକ୍ଷେ ଏହା ଅଧିକ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଜାଳିବା ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ; ଯାହା ବାୟୁ ଏବଂ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପ

ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢ଼ୁଛି। ଏଭଳି ନହେଉ ଯେ ଏହି ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଶେଷ ହୋଇନଯାଉ। ଏହି ସମ୍ବଳ ସମାପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ଜୀବନ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଚାଲିବ। ଏଥିପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମାଧାନ ହେଉଛି ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଅଧିକ ଯୋଗାଣ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ଅନ୍ୟତମ ଶକ୍ତି ବିକଳ୍ପ ଏବଂ ଭାରତର ଶକ୍ତି ନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ। ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଅପେକ୍ଷା ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରୁଛି। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ମଡେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱ ତାପମାନ, ମରୁଡ଼ି, ବନ୍ୟା ପରି ସମସ୍ତ ସମସ୍ୟାର କାରଣ ହେଉଛି ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ। ଆଜି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟାସକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୦ ଅଗଷ୍ଟରେ ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସାର୍‌‌ ରୁଡଲ୍‌‌ ଡିଜେଲ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରୀକ୍ଷଣ ସମ୍ମାନରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ୧୮୫୩ ମସିହାରେ, ସେ ବାଦାମ ତେଲରୁ ଏକ ଇଞ୍ଜିନ ଚଳାଇଥିଲେ। ରୁଡଲ୍‌‌ ଡିଜେଲ ନିଜେ ୧୮୯୦ ଦଶକରେ ବାୟୋଡିଜେଲର ବିକାଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କୃଷି ପାଇଁ ଡିଜେଲ ଇଞ୍ଜିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭିଦ ତେଲ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରୀକ୍ଷଣ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥିଲା ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଇନ୍ଧନ ବିଭିନ୍ନ ଇଞ୍ଜିନ ଚଲାଇବା ପାଇଁ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଉଭା ହେବ।

ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ଗତ କିଛିବର୍ଷ ଧରି ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉପରେ କାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଛି। ନିକଟରେ ଜାତୀୟ ସରକାର ଜାତୀୟ ଜୈବ-ଇନ୍ଧନ ନୀତି(ସଂଶୋଧିତ)୨୦୧୮କୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଶସ୍ୟରୁ, ଶସ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶରୁ, ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାରୁ ଓ ଆଖୁ ଗୁଣ୍ଡରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ। ଚାଉଳ, ଗହମ, ବାର୍ଲି, ମକା ଏବଂ ଜୋୱାର ପରି ଶସ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଇଥାନଲ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। ଇଥାନଲ ହେଉଛି ଏକପ୍ରକାର ଆଲକୋହଲ, ଯାହା ପେଟ୍ରୋଲ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ଇଞ୍ଜିନ୍‌‌ରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ। ଇଥାନଲ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଖୁ ଫସଲରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଚିନିରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ଉଭୟ କୃଷି ଏବଂ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ବର୍ଣ୍ଣିସ୍‌‌, ପଲିସ୍‌‌, ଡ୍ରଗ୍‌‌ ସଲ୍ୟୁସନ୍‌‌ ଏବଂ ଏକ୍ସଟ୍ରାକ୍ଟ, ଇଥର, କ୍ଲୋରୋଫର୍ମ, କୃତ୍ରିମ ରଙ୍ଗ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ସାବୁନ୍‌‌, ଅତର, ଫଳ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ଯୌଗିକ ପ୍ରସ୍ତୁତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହା ପିଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଔଷଧରେ ମିଶାଯାଏ। ମୃତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ବିଶ୍ୱ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ଅବସରରେ ହରିୟାଣାର ପାନିପଥଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପିଢ଼ି ଇଥାନଲ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ଉଦଘାଟନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଦେଶରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଉତ୍ପାଦନ ତଥା ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନେଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ଭାରତର ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଧିକ ସୁଲଭ, ସୁଗମ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ କରିବ। ଫସଲର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶକୁ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗ ଜରିଆରେ କୃଷକଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟ ଅର୍ଜନ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରାଯିବ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଏହି ପ୍ଲାଣ୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି କରିବା ସହିତ ଧାନ ନଡ଼ା ଅମଳ, ପରିଚାଳନା, ସଂରକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ପରୋକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଶୂନ୍ୟ ତରଳ ପ୍ରବାହ ହେବ। ଚାଉଳ ନଡ଼ା ଜଳିବାରେ ହ୍ରାସ ପାଇ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ତିନି ଲକ୍ଷ ଟନ୍‌‌ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍‌‌ ନିର୍ଗମନ ସହିତ ସମାନ ଥିବା ଗ୍ରୀନ୍‌‌ ହାଉସ୍‌‌ ଗ୍ୟାସ୍‌‌ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ, ଯାହା ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୬୩,୦୦୦ କାରରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ ବାଷ୍ପ ସହିତ ସମାନ।

ଭାରତରେ ଯେତେ ଇଥାନଲ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଅଛି, ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାରକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ନାହିଁ। କାରଣ ଏହି ପ୍ଲାଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ। ବାୟୋଡିଜେଲ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉନାହିଁ। ଏହାପଛର କାରଣ ହେଉଛି – କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଜୀବାଶ୍ମ ତେଲରୁ ଅନେକ ଟିକସ ପାଆନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ, ଯଦିଓ ଆମେ ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରାୟତଃ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ଭାରତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ କର୍ପୋରେସନ୍‌‌ ଲିମିଟେଡ (ବିପିସିଏଲ) କୁ ୭୪୭.୪୬ କୋଟି ଟଙ୍କା ବିନିଯୋଗରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପିଢ଼ିର ଇଥାନଲ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ୨୦୧୮ରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବାଉଲସିଂହା ଗ୍ରାମରେ ୫୮.୪୪ ଏକର ଜମିରେ ଦୈନିକ ୧୦୦ କିଲୋ ଲିଟର କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ଇଥାନଲ ବାୟୋ-ରିଫାଇନାରୀ (କେଏଲପିଡି) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯିବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସରକାରଙ୍କ ଜାତୀୟ ଜୈବ-ଇନ୍ଧନ ନୀତି ଅନୁରୂପ ଅଟେ, ଯାହା ପେଟ୍ରୋଲ ସହିତ ଇଥାନାଲ ୫% ମିଶ୍ରଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହାବ୍ୟତୀତ ୨୦୧୮ରେ ଜାତୀୟ ବାୟୋ-ଇନ୍ଧନ ନୀତି ୨୦୧୮ରେ ସଂଶୋଧନ ସହିତ, ୨୦୨୫-୨୬ ବର୍ଷରେ ପେଟ୍ରୋଲରେ ୨୦% ଇଥାନଲ ମିଶ୍ରଣ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯିବ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଅନେକ ଲାଭ ଅଛି, ଯେପରିକି ଆମଦାନୀ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା, କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ। ୨୦୧୪ ପରଠାରୁ ଭାରତ ସରକାର ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ମିଶ୍ରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକରେ ଇଥାନଲ ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, କ୍ରୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସରଳୀକରଣ ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ଏହାର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ ପାଇଁ ଖଣିଜ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସର ମୋଟ ଚାହିଦାର ଯଥାକ୍ରମେ ୮୪% ଏବଂ ୫୬% ଆମଦାନୀ କରେ। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଏହି ଆମଦାନୀ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବ। କିନ୍ତୁ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ, କେବଳ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ସୀମିତ ରହିଛି। ଯେଉଁ ଗତିରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ତାହା ନଗଣ୍ୟ। ଏଥିପାଇଁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତା ଓ ସହଯୋଗ ଆବଶ୍ୟକ। ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଟକଣା ଓ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ହୋଇପାରିଲେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଭୂଗର୍ଭରେ ସଞ୍ଚିତ ପ୍ରକୃତିଦତ୍ତ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ କିଛି ପରିମାଣରେ ସଞ୍ଚୟ କରିଯାଇପାରିବ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ –

ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ ଯଥା କୋଇଲା, ଖଣିଜତୈଳ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ବା ସରନ୍ତି ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଅଟେ । ସଭ୍ୟତାର ଆରମ୍ଭରୁ ଆମେ ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନକୁ ତାପ, ଆଲୋକ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଛୁ । ବିଶ୍ଵରେ ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନରେ ଏହି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଶତକଡ଼ା ୮୫ ଭାଗ ଶକ୍ତି ଆମେ ଏହି ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନକୁ ଜାଳି ପାଇଥାଉ । ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନରର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅଙ୍ଗାରକ ଅଟେ । ଯାତାୟାତର ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତି ଉସ୍ ଅଟେ । ୧.୯ ବିଲିୟନ ଟନ୍ କୋଇଲା ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଜାଳି ବିଶ୍ଵର ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଚାହିଦା ମେଣ୍ଟାଯାଉଛି । ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନରେ ବହୁପରିମାଣର ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ଗଚ୍ଛିତ ରହିଥାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଯଥା ତାପ, ଆଲୋକ ଏବଂ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଏହି ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ କିପରି ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଭୂତତ୍ତ୍ୱବିତ୍‌ମାନଙ୍କର ମତ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥ‌ିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଅଞ୍ଚଳ, ବଡ଼ ବଡ଼ ନଦୀ ଆଦି ଭରପୂର ହୋଇରହିଥିଲା । ଭୂଚଳନ, ଭୂମିକମ୍ପ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଯୋଗୁଁ ଘନ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ମାଟିତଳେ ପୋତି ହୋଇଗଲା । ବାୟୁ ତଥା ଅମ୍ଳଜାନର ଅଭାବ ପୃଥ‌ିବୀ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ତାପମାତ୍ରା ତଥା ଉପର ମାଟିର ପ୍ରବଳ ଚାପଯୋଗୁଁ ଜୈବପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା ।

(କ) କୋଇଲା

ପ୍ରାକୃତିକ ଅନ୍ତଧୂମପାତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମାଟି ତଳେ ପୋତି ହୋଇରହିଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଅମ୍ଳଜାନର ଅଭାବ, ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଓ ପ୍ରବଳ ଚାପଯୋଗୁଁ କୋଇଲାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ।

କୋଇଲାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି କାର୍ବନ ବା ଅଙ୍ଗାରକ । ଯାହାକି ଏକ ଅଧାତୁ ଶ୍ରେଣୀୟ ମୌଳିକ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଥିରେ କାର୍ବନ ଓ ଉଦ୍‌ଜାନଜନିତ ଯୌଗିକ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ, ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଓ ଗନ୍ଧକଯୁକ୍ତ ଯୌଗିକ ରହିଥାଏ । କାର୍ବନ ପରିମାଣକୁ ଭିଭିକରି ଚାରିଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

୧. ଆନ୍ମାସାଇଟ୍ ( କାର୍ବନର ପରିମାଣ ୯୪.୯୮%) ଏହାର କ୍ୟାଲୋରି ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ

୨. ବିଟୁମିନସ୍ (କାର୍ବନର ପରିମାଣ ୭୮.୮୬%)

୩. ଲିଗ୍‌ନାଇଟ୍ (କାର୍ବନର ପରିମାଣ ୨୮.୩୦%)

୪. ପିଟ୍ (କାର୍ବନର ପରିମାଣ ୨୭%) ନିକୃଷ୍ଟ କୋଇଲା

କୋଇଲା ବ୍ୟବହାର କରି ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ

ତୁମମାନଙ୍କ ମନରେ କୌତୁହଳ ଜାତ ହେବଣି, କୋଇଲାରୁ କିପରି ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ? ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତକେନ୍ଦ୍ରରେ କୋଇଲା ବ୍ୟବହାର କରି ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ । ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତକେନ୍ଦ୍ରରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର କୋଇଲା ଫଣ୍ଡେସରେ ପୋଡ଼ି ଅଧିକ ପରିମାଣର ତାପଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକରାଯାଏ । ଏହି ତାପକୁ ବୟଲର୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାଣିକୁ ଗରମ କରି ବାମ୍ଫ ସୃଷ୍ଟିକରାଯାଏ ଏବଂ ବୟଲର୍ ମୁହଁରୁ ବାହାରୁଥିବା ଗତୀଶୀଳ ବାମ୍ଫ ଟର୍‌ବାଇନ୍‌କୁ ଜୋରରେ ଘୁରାଏ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାପଶକ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । Power Generator ମଧ୍ୟରେ ଚୁମ୍ବକଏହି ଟର୍‌ବାଇନ୍ ଦ୍ବାରା ଘୁରାଇ ଚୁମ୍ବକୀୟ ବଳୟରେଖା ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଏହାଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଜାତୀୟ ଗ୍ରୀଡ଼୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଯାଏ । ଏହି ବଣ୍ଟନ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ବିଦ୍ୟୁତ

(ଖ) ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ

ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଆଉ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉସ୍ ଅଟେ । ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକାକୁ ଛାଡ଼ି ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ତୈଳ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସର କୂପ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ତୈଳ କୂପରେ କିଛି ନା କିଛି ଗ୍ୟାସ ଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ମିଥେନ୍‌ରେ ପରିଣତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବହୁତ ଦିନର । ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ସ୍ୱାଧୀନଭାବରେ ଭୂସ୍ତରରେ ଗଚ୍ଛିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ମିଥେନ ଗ୍ୟାସ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଜାଗା ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅବଶେଷ ଅଟେ ।

ଯଦିଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଏକ ଜୀବାଶ୍ମ ଗ୍ୟାସ ଅଟେ । ଏହା ଗ୍ୟାସୋଲିନ୍ ଅପେକ୍ଷା ଭଲରେ ଜଳି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଯାହା ଏକ ସବୁଜ କୋଠରୀ ଗ୍ୟାସ ଅଟେ । ପେଟ୍ରୋଲ, ଡ଼ିଜେଲ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ବହୁପରିମାଣରେ ମିଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୀମିତ ଅଟେ ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନରୁ ମିଳୁଥୁବା ଶକ୍ତିର ଉପଯୋଗିତା ଓ ଅପ‌ଯୋଗିତା -

ଉପଯୋଗିତା :

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ସହଜ ଓ ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟ ଅଟେ ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନର କ୍ୟାଲୋରୀମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ ଅଟେ ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣର ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରେ ।

ପାଇପ୍‌ଲାଇନ୍ ବିଛାଇ ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ନେବା ସହଜ ଅଟେ ।

ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତଳେନ୍ଦ୍ର ଯାହା ଗ୍ୟାସ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ତା’ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଅଧିକ ।

ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତକେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବାର କୌଶଳ ସହଜ ଅଟେ ।

ଅପକାରିତା

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ଵାରା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଦ୍ଵାରା ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ ଏବଂ ପାଉଁଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ । ଜୀବାଶୁଇନ୍ଧନ ଜାଳେଣୀରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ଓ ସଲ୍‌ଫରଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗ୍ୟାସ ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ, ଅମ୍ଳ ବୃଷ୍ଟି, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଜନିତ ରୋଗ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥାଏ ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନର ପରିମାଣ ସୀମିତ । ଯେଉଁ ପରିମାଣରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଏହାର ଭଣ୍ଡାରଗୁଡ଼ିକ ସରିଯିବ ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେର ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ । ଏଥିପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସ୍ଥଳ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଜୈବବିବିଧତା ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ।

କୋଇଲା ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଅଟେ | ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟି ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ଗନ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।

ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନର ଦହନରୁ ନିର୍ଗତ କଣିକା ବିପଦ ସୃଷ୍ଟିକରେ । ବହୁତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନିର୍ଗତ କଣିକା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଦଶ ମାଇକ୍ରନ ଠାରୁ ସାନ ଏହି କଣିକା ଫୁସଫୁସ ମଧ୍ଯକୁ ଅନାୟାସରେ ଯାଇପାରେ । ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଫୁସଫୁସକୁ ଉତ୍ତେଳିତ କରିଥାଏ ଏବଂ" ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଯଥା ଭାରୀଧାତୁ ଓ ପ୍ରଦୂଷକ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଜମା, ବ୍ରୋଙ୍କାଇଟିସ୍, ସ୍ନାୟୁଜନିତ ରୋଗ ଓ ଶ୍ବାସଜନିତ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକରେ ।

ଔଦୋଗିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାନବାହନ ଓ କଳକାରଖାନା ଚଳାଇବା ନିମନ୍ତେ ଦରକାର ପଡ଼ୁଥିବା ଶତକଡ଼ା ୮୦% ଶକ୍ତି କୋଇଲା, ତୈଳ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଜାଳେଣୀରୁ ହିଁ ମିଳିଥାଏ । ଉଭିଦର ଅବଶେଷରୁ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଯୋଗୁଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ । ଅଧୁକାଂଶ ଇନ୍ଧନର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନରୁ କାର୍ବନ ଡ଼ାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହାର ପ୍ରତିଶତ ମାତ୍ରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ପୃଥ‌ିବୀର ଉତ୍ତାପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ପୃଥ‌ିବୀର ଏହି ଉତ୍ତାପ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଗ୍ଲୋବାଲ ୱାର୍ମି କହନ୍ତି । ଜୀବାଶ୍ମଇନ୍ଧନର ଦହନରୁ ସଲଫର୍‌ ଡ଼ାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ଏହି ଗ୍ୟାସ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ରହି ବର୍ଷାଜଳ ସହ ମିଶି ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିଥାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ବୃଷ୍ଟିକୁ ଅମ୍ଳବୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା କୋଠାବାଡ଼ି, ଫସଲ ଓ ମୃରିକା ପ୍ରତି ବିପଦ ଅଟେ ।

ଜୈବଶକ୍ତି

କାଠ, ଗୋବର, ପରିବାଚୋପା, ଆବର୍ଜନା ଓ କେତେକ ଶିଳ୍ପଜାତ ଜୈବ ଆବର୍ଜନାରୁ ଶକ୍ତି ମିଳିପାରେ । ଏହି ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ତିନି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ଯଥା ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ, ଅବଶେଷ ଓ ଆବର୍ଜନା । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ପରି ଏଥରେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଶକ୍ତି ନିହିତ ଥାଏ । ତେଣୁ ଜୈବଶକ୍ତି ଏକ ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ରୂପେ ନିଆଯାଇପାରିବ । ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ ନିହିତ ଥିବା ବସ୍ତୁତ୍ଵକୁ ଜୈବବସ୍ତୁ ବାk Biomass) କୁହାଯାଏ । ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ୱରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ନିହିତ ଥାଏ, ତୁମେ ଜାଣିଛ କି? ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ ଆଲୋକର ସଂଶ୍ଲେଷଣ ପ୍ରକ୍ରୀୟା ସମୟରେ ଉଭିଦ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ ନିକଟକୁ ଯାଇଥାଏ ଯିଏ ଏହାକୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହି ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ବକୁ (ଜୈବ ଅବଶେଷ)କୁ ଜାଳିଲେ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ତାପ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ତାପଶକ୍ତିକୁ ଶିଳ୍ପ କାରଖାନା ଓ ଘରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟି ହେବା କଥା ତୁମେମାନେ ଜାଣ । ତେଣୁ ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ? ନ ଜାଳି କିପରି ଏଥୁରୁ ଶକ୍ତି ମିଳିପାରିବ ?

ହଁ, ଏକଥା ଶକ୍ତି ଜୈବ ଅବଶେଷକୁ (ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ଵ) ନ ଜାଳି ମଧ୍ୟ ସେଥୁରୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ପାଇପାରିବା । ଜୈବ ଅବଶେଷ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିହେବ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ଯଥା ଜୈବ ଗ୍ୟାସ, ଇଥାନଲ ଓ ବାୟୋ ଡ଼ିଜେଲ । ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସର ମିଥେନ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅଟେ । କୃଷିଜାତ ଓ ମଣିଷ ଆବର୍ଜନାରୁ ଯେଉଁ ପଚାଳିଆ ଗନ୍ଧ ବାହାରିଥାଏ ତାହା ମିଥେନ ଅଟେ । ଏଲ.ପି.ଜି ଗ୍ୟାସ ପରି ଏହି ଜୈବଗ୍ୟାସକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଳେଣି ଓ ଆଲୋକ ପାଇବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଇପାରେ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଯଥା ଜୈବ ଗ୍ୟାସ ଏବଂ ବାୟୋଡ଼ିଜେଲେ ତୈଳବୀଜ ଓ ପଶୁଙ୍କ ଚର୍ବିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଯେଉଁ ଶସ୍ୟରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଚିନି କିମ୍ବା ଷ୍ଟାର୍ଚ (Starch) ଥାଏ ଇଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥିତିରେ କିମ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ଇଥାଇଲ ଆଲକୋହଲ ବା ଇଥାଇଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ । ସୋୟାବିନ୍, ଗହମ, ଚିନି, କର୍ଷ ଆଦି ବ୍ୟବହାର କରି ଇଥାନଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ପେଟ୍ରୋଲ ଇଞ୍ଜିନରେ ପେଟ୍ରୋଲ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରିବ । କିନ୍ତୁ ଏହା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପକରଣକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ । ଏହାକୁ ପେଟ୍ରୋଲ ସହ ମିଶାଇ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଧନ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଯେଉଁ ଶସ୍ୟରେ ଅଧିକ ତୈଳ ଥାଏ (Vegetable Oils) ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଚାଷ କରି ଏଥିରୁ ବାୟୋ-ଡିଜେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ ।

ତିନୋଟି ଉପାୟରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥ (Bio Mass) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ:

ଶୁଖୁଲା ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ଜାଳି ସେଥୁରୁ ତାପଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରି କିମ୍ବା ବାଷ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରିବା

ଅକସିଜେନ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ ମିଥେନ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବା

ଅତ୍ୟାଧୂକ ତୈଳ ରହିବା ଉଦ୍ଭିଦରୁ ବାୟୋଡ଼ିଜେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ।

(କ) ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଉପଯୋଗିତା (ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ବର ଉପଯୋଗିତା)

ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଏକ ଅସରର୍ତ୍ତି ଉସ୍ ରୂପେ ଗଛ ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ଚାଷ କରିବା ଏବଂ ଆବର୍ଜନା ଦ୍ଵାରା ମିଳିଯାଇପାରିବ ।

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଜାଳିଲେ ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରାୟତଃ କୁପ୍ରଭାବ ନଥାଏ ।

ବାୟୋଡ଼ିଜେଲ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ହୋଇଥାଏ ।

ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ ସବୁଜାଗାରେ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ ।

ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଅବଶେଷକୁ ଖତ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।

(ଖ) ଜୈବ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାରର ସୀମା

ଯଦିଓ ଜୈବ ପଦାର୍ଥ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ସଂପଦ ଅଟେ ତଥାପି ଏହାର ବ୍ୟବହରର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଅଛି ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ କିମ୍ବା ଇଥାନଲ ପେଟ୍ରୋଲ ପରି ଅଧୂକ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।

ସିଧାସଳଖ ଜାଳିଲେ ଜାଗତିକ ଉଷ୍ଣତା ବୃଦ୍ଧିପାଇବ ଯାହାକି ପରିବେଶକୁ ଦୂଷିତ କରିଥାଏ ।

ମିଥେନ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ ।

ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରିବା ଅର୍ଥସାପେକ୍ଷ ଅଟେ ।

ବଢୁଥିବା ପରିବେଶ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନକୁ ହ୍ରାସ କରିବାର ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖ୍ ବିଶ୍ବ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକାରୀ ସମାଧାନ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି ଯାହା କେବଳ ଗ୍ରୀନ୍ ହାଉସ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗମନକୁ ହ୍ରାସ କରେ ନାହିଁ ବରଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶରେ ମଧ୍ଯ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ 10 ରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ବିଶ୍ବ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ଆମର ଶକ୍ତି ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ଏବଂ ଆମକୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାୟୀ ଭବିଷ୍ୟତ ଦିଗରେ ଚଳାଇବାରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ସ୍ମାରକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।

ବିଶ୍ବ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସର ଉତ୍ପତ୍ତି:

ଡିଜେଲ ଇଞ୍ଜିନର ଉଦ୍ଭାବକ ସାର୍ ରୁଦ୍ରଲ୍ସ ଡିଜେଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ ପାଇଁ 2015 ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବିଶ୍ଵ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସର ଧାରଣା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ଡିଜେଲ ଇଞ୍ଜିନ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କଦଳୀ ତେଲରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିଲା. ଯାହା ପାରମ୍ପାରିକ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଉଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ତେଲର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ବୀକୃତି ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା । ଏହି ଦିନ କେବଳ ଡିଜେଲର ଉଦ୍ଭାବନକୁ ସମ୍ମାନିତ କରେ ନାହିଁ ବରଂ ବିଶ୍ବ ସ୍ତରରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଲାଭ ଏବଂ ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ମହତ୍ତ୍ବ:

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ, ଫସଲ, ଶାଗ, ଏବଂ ଆବର୍ଜନା ପରି ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ. ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ହ୍ରାସ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ହେତୁ ଧ୍ଯାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛି । ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ପରି, ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଜାଳେଣି କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ମୁକ୍ତ କରେ ଯାହା ଉଭିଦମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅବଶୋଷିତ ହୋଇ ଏକ କାର୍ବନ-ନିରପେକ୍ଷ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଏହି ଦିଗ ଜୈବ ଇନ୍ଧନକୁ ନିଟ୍ କାର୍ବନ ନିର୍ଗମନକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକରଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ବିଶ୍ବର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିକୁ ସୀମିତ ରଖୁବା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକାର:

ପ୍ରଥମ ଜେନେରେସନ୍ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ଏଥିରେ ଆଖୁ, ମକା, ସୋୟା ପରି ଖାଇବା ଫସଲରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ବାୟୋଥାନଲ୍ ଏବଂ ବାୟୋଡିଜେଲ୍ ଅନୁର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଏକ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ନିରାପତ୍ତା ଏବଂ ଜମି ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ଅଧ‌ିକ ସ୍ଥାୟୀ ବିକଳ୍ପରେ ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛି ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ଜେନେରେସନ୍ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ଅଣ-ଖାଦ୍ୟ ଫସଲରୁ ସୁଇଚ୍ ଗ୍ରାସ୍, ଜାଟ୍ରୋଫା ଏବଂ କୃଷି ଅବଶିକ୍ଷାଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସହିତ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ରିତା ନଥୁବା ଫିଡଷ୍ଟକ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ପିଡ଼ିର ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସମାଧାନ କରନ୍ତି ।

• ତୃତୀୟ-ଜେନେରେସନ୍ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ: ଆଲଗା-ଆଧାରିତ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନୁର୍ଭୁକ୍ତ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଜୈବ ଜୀବରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ଶାଗଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅଣ-ଚାଷଜମି ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଚାଷ କରାଯାଇପାରିବ ।

• ଚତୁର୍ଥ-ଜେନେରେସନ୍ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ; ଉନ୍ନତ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ଏଗୁଡିକ ଜେନେଟିକ୍ ରୂପାନ୍ତରିତ ଜୀବ କିମ୍ବା ସିନ୍ଥେଟିକ୍ ବାୟୋଲୋଜି କଶକ ବ୍ୟବହାର କରି ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଇଁ ସମ୍ଭାବନା ରଖନ୍ତି ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଲାଭ:

• ହ୍ରାସ ହୋଇଥିବା ଗ୍ରୀନ୍ ହାଉସ୍ ଗ୍ୟାସ୍‌ ନିର୍ଗମନ: ଜୈବ ଇନ୍ଧନରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ତୁଳନାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ହ୍ରାସ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି ।

ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା: ଶକ୍ତି ମିଶ୍ରଣକୁ ବିବିଧ କରି ଆମଦାନୀ ହୋଇଥୁବା ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଉପରେ କମ୍ ନିର୍ଭର କରି ଦେଶମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବେ ।

ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ: ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଫିଡକ୍ ଫସଲ ଚାଷ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାକିରି ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ।

• ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର: କୃଷି ଏବଂ ବନ ବିଭାଗର ଅବଶିଷ୍ଟ୍ୟଶରୁ ଜୈବ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରିବ, ଦର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ପ୍ରଦାନ କରିବ ।

ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତାର ଉନ୍ନତି: ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଜାଳେଣି ସମୟରେ କମ୍ ପ୍ରଦୂଷକ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ସ‌ହରାଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥାଏ ।

ଆହ୍ବାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ:

ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଜମି ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ଜଳ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଭଳି ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ । ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଏକଚାଟିଆ ଚାଷ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ନୂତନତ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଭବିଷ୍ୟତ ଉନ୍ନତ ଫିଡଷ୍ଟକ୍, ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ରୂପାନ୍ତର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଚାଷ ପ୍ରଣାଳୀର ମିଶ୍ରଣ ସହିତ ଜଡିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି । ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନର ସାମଗ୍ରିକ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ବଢାଇ ଜୈବ ଜୀବରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ଇଣ୍ଡିଗ୍ରେଟେଡ୍ ବାୟୋଫାଇନାରୀଗୁଡିକ ଏକ ବାସ୍ତବତାରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ।

ଉପସଂହାର

ବିଶ୍ବ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଦିବସ ଏକ ପ୍ରାୟୀ ଶକ୍ତି ଯୁଗରେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜଳବାୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ଏବଂ ସ୍ବଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଏକ ପଥ ପ୍ରଦାନ କରେ ଯାହା ପରିବେଶ, ଅର୍ଥନ, ତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଲାଭକୁ ଅନୁର୍ଭୁକ୍ତ କରେ । ନିରନ୍ଧର ଅନୁସନ୍ଧାନ, ନୀତି ସମର୍ଥନ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ଵ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବା, ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତାକୁ ବଢାଇବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସବୁଜ ଭବିଷ୍ୟତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ : ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଧନର ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପ (Biofuel: An Environmentally Friendly Fuels)

ବାୟୋଫ୍ୟୁଏଲ/ଜୈବ ଇନ୍ଧନ : ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଧନର ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପ | Biofuel: An Environmentally Friendly Alternative to Traditional Fuels