ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ- ଅପରା ଏକାଦଶୀ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଏକାଦଶୀ, ଅଚଳା ଏକାଦଶୀ ଓ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଏକାଦଶୀ ନାମରେ ନାମିତ। ଏହି ଏକାଦଶୀର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ହେଉଛି, ଏଥିରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାମନ ଅବତାରଙ୍କର ପୂଜା ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଏହିଦିନ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହାର କାରଣ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାମନ ଅବତାରରେ ହିଁ ଦେବପାବନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।

‘ଭାଗବତ’ ଅଷ୍ଟମ ସ୍କନ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ-

ବାମନ ପାଦ ଶୂନ୍ୟେ ଗଲା। ବାଜନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କମ୍ପିଲା।।

ସେ ଅଣ୍ଡ ଭେଦି ଜଳରାଶି। ବେଗେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟେ ପଶି।।

ବିଷ୍ଣୁ ଚରଣ ପଖାଳିଲା। ପତିତପାବନୀ ହୋଇଲା।

ଅର୍ଥାତ୍‌, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣାଘାତରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ସ୍ରବି ଥିଲା, ସେହି ଜଳରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦ ଧୌତ କରିଥିଲେ। ସେହି ଜଳ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ପତିତପାବନୀ ଗଙ୍ଗାରେ ପରିଣତ ହେଲା। ତେଣୁ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ଧୌତ କରି ଥାଆନ୍ତି। ତାହାପରେ, ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ଅକ୍ଷତ ଆଦିରେ ତିଳକ ଲଗାଇ, ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପରେ ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ସଜ୍ଜିତ କରି, ଧୂପ ଦୀପ ପ୍ରଦାନ ପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଏକାଦଶୀ ତିଥି ‘ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଏକାଦଶୀ’ ଭାବରେ ଲୋକପ୍ରିୟ।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜଳକ୍ରୀଡା ଏକାଦଶୀ ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ । ଦୀର୍ଘ ୨୧ ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ବାହାର ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ୨୧ ଦିନିଆ ଭିତର ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।

ଆଜି ପବିତ୍ର ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଏକାଦଶୀ ଅବସରରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ନୀତିକାନ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର ରେ ଦ୍ବାରଫିଟା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଆଳତୀ, ମଇଲମ, ଅବକାଶ ପୂଜା ପରେ ସମସ୍ତ ନୀତିକାନ୍ତି ସୁରୁଖୁରୁରେ ସମ୍ପାଦନ ହୋଇ ଭୋଗମଣ୍ତପ ନୀତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ମଦନମୋହନଙ୍କ ସମେତ, ରାମକୃଷ୍ଣ, ଭୂଦେବୀ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ପଞ୍ଚମହାଦେବ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରିଥାନ୍ତି।

ଆଜି ଅଚଳା ବା ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଏକାଦଶୀରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି। ତେବେ ଯାତ ଭୋଗ ଲାଗି ହେବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ନିତି ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

ଭିତର ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ମଣ୍ତପରେ ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟା, ଶୀତଳଶଷ୍ଠୀ ଓ ରୁକ୍ମିଣୀହରଣ ଏକାଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ନିତୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଠାରୁ 21 ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଳ କ୍ରୀଡା କରିଥାନ୍ତି । 21 ଦିନ ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଏହି ନୀତି

ହୋଇଥାଏ ।