ଜାତି ଜନଗଣନା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି । ଯଦିଓ ଜନଗଣନା ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଜାରି ରଖିଛି, ଅନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗ (ଓବିସି) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜନସଂଖ୍ୟାର କୌଣସି ଆକଳନ କରାଯାଇ ନାହିଁ ।

ଜନଗଣନା ଏବଂ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା:

•ଭାରତରେ ଜନଗଣନା(Census in India):

ଭାରତରେ ଜନଗଣନା 1881 ମସିହାର ଉପନିବେଶ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଜନଗଣନାକୁ ସରକାର, ନୀତି ନିର୍ମାତା, ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଆକଳନ କରିବା, ସମ୍ବଳ ପ୍ରବେଶ, ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚାର୍ଟ ଏବଂ ସୀମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।

• ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା (Socio-Economic and Caste Census-SECC):

SECC ପ୍ରଥମେ 1931 ମସିହାରେ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଭାବର ସୀମା କୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ତଥା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଭାରତୀୟ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଥିଲା ।

ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଆକଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତି ନାମ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ ।

• ଜନଗଣନା ଏବଂ SECC ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ:

ଜନଗଣନା ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ସାଧାରଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସହାୟତାର ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ SECC ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ।

ଜନଗଣନା ଅଧିନିୟମ 1948 ଅନୁଯାୟୀ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ଗୋପନୀୟ ଥିବାବେଳେ SECC ରେ ଗଚ୍ଛିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୂଚନା ସରକାରୀ ବିଭାଗ ଦ୍ଵାରା ପରିବାରକୁ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ।

• ଭାରତରେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହର ଇତିହାସ:

ଭାରତରେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ରହିଛି, ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା 1931 ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

1951 ପରେ ଜାତି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଏହି ବିଭାଜନକାରୀ ଉପାୟକୁ ଏଡାଇ ଦିଆଯାଇ ଜାତୀୟ ଏକତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଇପାରିବ।

ତଥାପି, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସାମାଜିକ- ରାଜନୈତିକ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ସଠିକ ସୂଚନାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଆହ୍ବାନ ଆସିଛି ।

ଜାତି ଜନଗଣନାର ଗୁରୁତ୍ୱ:

• ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ହଟାଇବାକୁ:

ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବ ଏବେ ବି ପ୍ରଚଳିତ । ଜାତି ଜନଗଣନା ଅସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନୀତି ନିର୍ଧାରଣର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତରେ ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀର ବଣ୍ଟନକୁ ବୁ ବୁଝି ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ହଟାଇବା ଏବଂ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇପାରିବ ।

•ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ସମାନ ବଣ୍ଟନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ:

ଓବିସି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ବିନା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ସମାନ ବଣ୍ଟନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା କଷ୍ଟକର । ଜାତି-ଜନଗଣନା ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ।

ଏହା ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀଙ୍କୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଷ୍ଠୀର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ ।

• ସକାରାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ:

ଓବିସି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ପରି ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତି ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି । ତଥାପି, ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ବିନା ଏହି ନୀତିଗୁଡିକର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଆକଳନ କରିବା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇଯାଏ ।

ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ଏହିପରି ନୀତିଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ଫଳାଫଳ ଉପରେ ନଜର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ ମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜାରି ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବେ ।

•ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ:

ଜାତି ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଏବଂ ରାଜନୀତିକ ଗତିଶୀଳତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।

ଜାତି ଜନଗଣନା ଭାରତୀୟ ସମାଜର ବିବିଧତାର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ, ସାମାଜିକ କପଡା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରିବ ।

ଏହି ତଥ୍ୟ ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତାର ଏକ ଉତ୍ତମ ବୁଝାମଣାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ ।

•ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଦେଶ:

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଜାତି ଜନଗଣନାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରେ । ସାମାଜିକ ତଥା ଶିକ୍ଷାଗତ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ସ୍ଥିତି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ଏବଂ ସରକାର ଏ ବାବଦରେ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ କରିବାକୁ ଆୟୋଗର ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଧାରା 340 ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।

ଜାତି ଜନଗଣନା ବିରୋଧରେ ଯୁକ୍ତି ।

•ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀର ନିଶ୍ଚିତକରଣ:

ଜାତି ଜନଗଣନାର ବିରୋଧୀମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବ ବେଆଇନ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା କେବଳ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ମଜବୁତ କରିବ।

ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ।

•ଜାତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା କଷ୍ଟକର:

ଜାତିସଂଘର ପରିଭାଷା ଏକ ଜଟିଳ ବିଷୟ, କାରଣ ଭାରତରେ ହଜାର ହଜାର ଜାତି ଏବଂ ଉପ-ଜାତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଜାତି ଜନଗଣନା ଜାତିର ସ୍ପଷ୍ଟ ପରିଭାଷା ଆବଶ୍ୟକ କରିବ, ଯାହା ଏକ ସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ସମାଜରେ ଭ୍ରମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ବିଭାଜନର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

•ସାମାଜିକ ବିଭାଗର ଅଭିବୃଦ୍ଧି:

କେତେକ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଜାତି ଜନଗଣନା ସାମାଜିକ ବିଭାଜନରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇପାରେ ଏବଂ ଏହା ବଦଳରେ ସାମାଜିକ ସହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଭଲ ହେବ।

ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥକତାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଜାତୀୟ ଏକତା ପାଇଁ ଅଧିକ ଲାଭଦାୟକ ହେବ ।

ଜାତି ଜନଗଣନା ଉପରେ ସରକାରଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ:

•2021 ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଲୋକସଭାରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଜନଗଣନାରେ ଏସସି ଏବଂ ଏସଟି ବ୍ୟତୀତ ଜାତି-ଜନଜାତିଙ୍କୁ ଗଣନା ନକରିବା ଏକ ନୀତି ଭାବରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ।

ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା (SECC) ର ଭୂମିକା କ’ଣ ହେବ?

•2011 ରେ କରାଯାଇଥିବା SECC ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ତଥା ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନ indic ତିକ ସୂଚକାଙ୍କ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ଥିଲା ।

•ତଥାପି, ତଥ୍ୟ ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ବର୍ଗୀକରଣ ସହ ଜଡିତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଗୁଡିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଚିନ୍ତାଧାରା ହେତୁ, SECC ରେ ସଂଗୃହିତ ଜାତିର କଞ୍ଚା ତଥ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନାହିଁ

•ମୂଳ ତଥ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ଏବଂ ବର୍ଗୀକୃତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସୁପାରିଶଗୁଡିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାରାଧୀନ ଅଛି ।

ଆଗକୁ ରାସ୍ତା:

•ଜାତି ଏବଂ ଉପ-ଜାତିର ତଥ୍ୟ ହାସଲ ପାଇଁ ଜିଲ୍ଲା ତଥା ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇପାରିବ ।

•ମତଭେଦକୁ ଗଭୀର କରିବା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନରେ ଜିତିବା ପାଇଁ ଏହି ତଥ୍ୟ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହା ଏକ ବୃହତ ଏବଂ ବିବିଧ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସଂକଳ୍ପର ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡନ ଏବଂ ସଂକୋଚନକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

•ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଏବଂ ମେସିନ୍ ଲର୍ନିଂ ପରି ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ବ୍ୟବହାର ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

•ଓବିସି ମଧ୍ୟରେ ପଡୁଥିବା ଅଣ-ପ୍ରତିନିଧୀ ଉପ-ଜାତିର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ, ଓବିସିର ଉପ-ବର୍ଗୀକରଣ ହେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥି ପାଇଁ ଜଷ୍ଟିସ୍ ରୋହିନୀ ଆୟୋଗ ନିକଟରେ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ ।

ଉପସଂହାର:

ଯଦିଓ ଉଭୟ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଏବଂ ବିପକ୍ଷରେ ଦୃ strong ଯୁକ୍ତି ଅଛି, ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ସମାନ ବଣ୍ଟନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଓବିସି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଜରୁରୀ । ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା ସକରାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନୀତିର ପ୍ରଭାବକୁ ତଦାରଖ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏକ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତିକୁ ଯତ୍ନର ସହ ବିଚାର କରିବା ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା: ଭାରତରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ | Caste Census: Its Importance and Impact in India

ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା: ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଚିନ୍ତା ।