ଆଜି ହେଉଛି ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ୭ ତାରିଖରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ।

ଯେତେବେଳେ ବଙ୍ଗଳା ବିଭାଜନ ହୋଇଥିଲା ସେତେବେଳେ ସ୍ବଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା। ସର୍ବପ୍ରଥମେ ୧୯୦୫ ଅଗଷ୍ଟ ୭ରେ କୋଲକାତା ଟାଉନ ହଲରେ ବିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଉତ୍ପାଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଅର୍ଥାତ୍‌ ୨୦୧୫ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସର ଶୁଭ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିଥିଲେ।

ସୂଚନାଥାଉ କି ୧୯୦୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୭ରେ ସ୍ବଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଅଗଷ୍ଟ ୭ରେ ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ପାଳନ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା। ବୁଣାକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପୂର୍ବକ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶରେ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇବା ନିମନ୍ତେ ଏହି ଦିବସ ପାଳିତ ହୋଇ ଆସୁଛି। ସେହିପରି ବୁଣାକାରଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ ଦିଗରେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ପାରିବ ସେ ନେଇ ମଧ୍ୟ ବଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।

ହସ୍ତତନ୍ତ ଏବଂ ବୁଣାକାରଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିବସ ପାଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ହସ୍ତତନ୍ତ କ’ଣ

ତାମିଲନାଡୁର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଞ୍ଚିପୁରମ ଶାଢ଼ି ହେଉ କିମ୍ବା ଆସାମର ମୁଗା ମେଖଲା। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପାଥାନି ବୁଣା ହେଉ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ବନାରସି ବ୍ରୋକେଡ, ଭାରତରେ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବ ବୃହତ ତଥା ବ୍ୟାପକ ବୁଣାକାର ବା ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପ ରହିଛି।

୧୯୮୫ ଠାରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଛି ହସ୍ତତନ୍ତ ,ଯେଉଁଠାରେ ‘ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପାଓ୍ବାରଲୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୁମ୍‌ ନିକଟ ଅତୀତରେ ଏହା ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇପାରିଛି।

୨୦୧୨ରେ ଏକ ନୂତନ ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରସ୍ତାବିତ ହେଲା:ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍‌ ଅର୍ଥ ପାଓ୍ବାରଲୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ହାଇବ୍ରିଡ୍‌ ଲୁମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଥିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ଗୋଟିଏ ବୁଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ମାନୁଆଲ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ମାନବ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ କରେ। ଏହା ମୂଳତଃ ପାଓ୍ବାରଲୁମ୍‌ ବୁଣାକାରମାନଙ୍କ ଆରାମଦାୟକ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ତେବେ, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଅଭିଯାନ ଯେପରିକି ଭୋକାଲ ୪ ହ୍ୟାଣ୍ଡମେଡ୍‌ ସରକାରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଫିଲ୍ମ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଫ୍ୟାଶନ ଡିଜାଇନରମାନେ ଏହାର କ୍ୟାମ୍ପନିଂ କରିଆସୁଛନ୍ତି।

ହସ୍ତତନ୍ତର ଲୋକପ୍ରିୟତା

ଏହାର ଚାହିଦା ସବୁବେଳେ ରହିଅଛି,ଏହା

କେବଳ ବୟସ୍କ ନୁହଁନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନର ଯୁବପିଢୀମାନେ ହସ୍ତତନ୍ତ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି। ବୁଣାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହସ୍ତତନ୍ତକୁ ଆଧୁନିକ ଡିଜାଇନ୍‌ ଓ ନୂତନ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବା ପରେ ତାହାର ଚାହିଦା ବଜାରରେ ବଢୁଛି। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ହସ୍ତତନ୍ତ ଆଧୁନିକ ଫ୍ୟାଶନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଛି। ଏପଟେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରିଗରୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓଡ଼ିଶା ହସ୍ତତନ୍ତର ଚାହିଦା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ବଢୁଛି। ହସ୍ତତନ୍ତ, ବୟନଶିଳ୍ପ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ବିଭାଗ ତଥ୍ୟ ମୁତାବକ ଗତ ୪ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ହସ୍ତତନ୍ତ ଦେଶ ତଥା ବିଦେଶରେ ଆଦୃତ ଲାଭ କରିଛି। ଜାତୀୟ ତଥା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟସ୍ତରୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ମେଳା ଓ ଟ୍ରେଡ୍‌ ଶୋ’ ଆଦିରେ ଓଡ଼ିଶା ବସ୍ତ୍ରର ଚାହିଦା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ବିଭିନ୍ନ ଫ୍ୟାଶନ ଶୋ’ରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପୋଷାକ ସହ ଓଡ଼ିଶା ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍‌ର ଫ୍ୟୁଜନ କରାଯାଇ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଛି।

ଇ-ମାର୍କେଟିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା ଓଡ଼ିଶା ଅନ୍‌ଲାଇନ୍‌ରେ ନିଜର ବ୍ୟବସାୟକୁ ବ୍ୟାପକ କରିଛି। ଏକାଧିକ ଇ-କମର୍ସ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଓଡ଼ିଶା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ହସ୍ତତନ୍ତର ଅନ୍‌ଲାଇନ୍‌ ବିକ୍ରିବଟା ହେଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରାଳୟ ସହ ବୟନିକା ଏବଂ ଉତ୍କଳିକା ଇ-ମାର୍କେଟିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ସଫଳତା ପାଇଛନ୍ତି। ‘ଫ୍ୟାବ୍‌ ଇଣ୍ଡିଆ’ ସହ ‘କୁଭ୍‌ସ’, ‘ଫ୍ଲିପ୍‌କାର୍ଟ’, ‘ଆମାଜନ୍‌’, କ୍ରାଫ୍ଟଲୀ ଓ ‘ଠୁମ୍‌ରୀ’ ଭଳି ଅନ୍‌ଲାଇନ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଓଡ଼ିଶା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ହସ୍ତତନ୍ତର ଚାହିଦା ରହିଛି। ସମ୍ବଲପୁରୀ, ଇକ୍କତ୍‌, ପସାପାଲି, ଟସର ସିଲ୍କ ଭଳି ହସ୍ତତନ୍ତର ଚାହିଦା ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ବଢିଛି। ଏଭଳିସ୍ଥଳେ ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ଉପଲକ୍ଷେ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଲୋକପ୍ରିୟ ଇ-ମାର୍କେଟିଂ ପ୍ଲାଟ୍‌ଫର୍ମ ‘ଆମାଜନ୍‌’ ପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘କାରିଗର୍‌ ଷ୍ଟୋର୍‌’ରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଭାରତର ୨୦ଟି ରାଜ୍ୟର ୨୭୦ଟି ବିରଳ କଳା ଓ କଳାକୃତିକୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ଆମାଜନ୍‌ କାରିଗର’ରେ ଆର୍ଷଣୀୟ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଇକ୍କତ ଶାଢୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ନୂଆ ନୂଆ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଡିଜାଇନ୍‌ରେ ଉପଲବ୍ଧ ନୂଆପାଟଣା ଶାଢୀ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢୀ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ସାଲଓ୍ବାର ସୁଟ୍‌, ଇକ୍କତ ଟାଇ ଆଣ୍ଡ୍‌ ଡାଇ ଶାଢୀ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ସିଲ୍କ, ବୋମକାଇ ପାଟ ଆଦିକୁ ଏହି ଇ-କମର୍ସ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସେଗ୍‌ମେଣ୍ଟରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। ଏହାସହ ହସ୍ତତନ୍ତ ବିକ୍ରିବଟା ପାଇଁ ୧୩ଟି ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସହ ଚୁକ୍ତି କରିଥିବା ଆମାଜନ୍‌ ଓଡ଼ିଶାର ‘ବୟନିକା’ ସହ ଯୋଡ଼ିହୋଇଛି। ଫଳରେ ଆମାଜନ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ବୟନିକାର ଏକାଧିକ ଡିଜାଇନ୍‌ ଏବେ ଜଣେ ଘରେବସି କିଣିପାରିବ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଇ-ମାର୍କେଟିଂ ପଲିସି ହସ୍ତତନ୍ତ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରୀକୁ ସୁହାଉ ନ ଥିବାରୁ ଏହା ଅନ୍‌ଲାଇନ୍‌ ବିକ୍ରିରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିକରୁଛି। ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଶାଢୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ପ୍ରାୟ ଏକମାସ ସମୟ ଲାଗିଯାଉଥିବା ବେଳେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ୁଛି। ଇ-ମାର୍କେଟିଂ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଶାଢୀର ଏକାଧିକ କପି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ବେଳେ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ତାହା ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବା ବୁଣାକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ୁଛି। ଏଭଳିସ୍ଥଳେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଇ-ମାର୍କେଟିଂ ବିକାଶ ଉପରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରଭାବେ ଫୋକସ୍‌ କରିବା ସହ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପଦ୍ଧତିର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ କାରିଗରଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଦାବି ହୋଇଛି ।

ପରିଶେଷରେ

ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରାର ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପ। ଆମ ରାଜ୍ୟର ବାନ୍ଧକଳା ବିଶ୍ବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଟ ଶାଢ଼ି ଓ ଯୋଡ଼, ବୋମକେଇ ଶାଢ଼ି, ଧଳାପଥର ଶାଢ଼ି, କୋଟପାଡ଼ ଶାଢ଼ି ସମେତ ସମ୍ବଲପୁରୀ ପାଟ ବସ୍ତ୍ର ଆଜି କେବଳ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ବେଶ୍‌ ଜନାଦୃତ। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ ଗ୍ରାମ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ କଳାକୁ କୌଳିକ ବୃତ୍ତି ଭାବେ ଆପଣେଇ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ହସ୍ତତନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା, ମୌଳିକତା ତଥା ଗୁଣବତ୍ତା ବଜାୟ ରଖିବା କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟର ହସ୍ତତନ୍ତର ଚାହିଦା କ୍ରମଶଃ ବଢ଼଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ (National Handicraft Day)

ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ (National Handicraft Day)