ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଥିଲେ ଶତାବ୍ଦୀର ମହାମାନବ ଯାହାକୁ ଦେଖି ଚକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ବିଶ୍ବ ଭୂମଣ୍ଡଳ। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ମହାନ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଯାହାର ସାଧନା, ଯାହାର ପ୍ରତିଭା ସମ୍ମୁଖରେ ନଇଁ ଯାଉଥିଲା ସଭିଙ୍କର ମଥା।

ରାଧାନାଥ ରାୟ ଙ୍କ ଲେଖନୀ ରୁ ଝରି ପଡିଥିଲା-

‘‘ଉତ୍କଳମାତାର ଯୋଗ୍ୟତମ ସୂତ,

ତୁମ୍ଭ ଯୋଗୁଁ ଆମ୍ଭେ ସର୍ବେ ହେଲୁ ପୂତ,

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ହେବ ନାହିଁ ଲୟ,

ନର ଦେହେଥିବ ଯାବତ ହୃଦୟ।’’

ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

*******************

ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ,ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ ମହାପାତ୍ର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।ସେ ଓଡ଼ିଶାର ନୟାଗଡ଼ର ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ୧୮୩୫ ଡିସେମ୍ବର ୨୩ ରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ମହାନ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ ତ ଥିଲେ ତାହା ସହ ଜଣେ ମହାନ୍ ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଆଦିଙ୍କର ଦୈନିକ ଓ ବାର୍ଷିକ ଆବର୍ତ୍ତନର ନିର୍ଭୁଲ ଗଣନା କରିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣର ସଠିକ୍ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାରେ ସେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପଞ୍ଜିକା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ଯାହା ରାଶି, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଆଦିର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଣନାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।ସେ 'ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ' ନାମକ ଏକ ଜ୍ୟୋତିଷ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ଯାହାକି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଏବଂ ଓଡିଆ ଲିପିରେ ରହିଅଛି । ସେ ଖଣ୍ଡ ପଡା ଗ୍ରାମର ଏକ ଛୋଟ ରାଜକୁମାର ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସିଂହାସନ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରେ ବିତାଇଥିଲେ।

ସେ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ , କବିତା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ହାସଲ୍ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ମହାନ୍ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ, ସେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ କୁ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।ଓଡିଆ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଭାଷା ବିଷୟରେ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ମୁଦ୍ରିତ ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି ନଥିଲା। ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ତାରା ମାନଙ୍କ ର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ବହୁଳ ଭାଵରେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା।ମୁଦ୍ରିତ ପୁସ୍ତକ ଅଭାବରୁ ସେ ଖଜୁରୀ ପତ୍ରରେ ହସ୍ତଲିଖନ କରି ଗଣିତ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରାଚୀନ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।ସେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଯେ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ବିବୃତ୍ତି ଏବଂ ସେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାହା ଦେଖିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ତେଣୁ, ସେ ନିଜେ ଆବଶ୍ୟକ ସରଳ ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ବିନା ଗ୍ରହ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରର ଗତି ଏବଂ ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖି ପାରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ର ସମସ୍ତ ଗବେଷଣା କୁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଥିଲେ ବିଶେଷ ଓ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର । ସେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗତିବିଧିକୁ ଆବିଷ୍କାର କରି ପାରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇନାହିଁ । ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ୟୁରୋପୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପ୍ରଶଂସାର ପାତ୍ର ହୋଇ ପାରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାପର ସଠିକତା ରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ମାନେ ବହୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଥିଲେ। ସେ କୌଣସି ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ବିନା ଏବଂ ଗାଁରେ ନିର୍ମିତ ଶସ୍ତା ଏବଂ ସରଳ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଅସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କୁ ସାଧିତ କରିପାରିଥିଲେ। ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସେବା କରି ସେ ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କ ପରି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରେ ଜୀବନ ବିତାଇଥିଲେ। ସେ ସରଳ, ବହୁ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ | ସେ ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଜୀବନର କଠିନ ପରିଶ୍ରମକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମ-ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ । ସେ ପୁରୀରେ ୧୯୦୪ ରେ ମହାପ୍ରୟାଣ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଜୀବନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ -

****************

୧୮୩୫ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୧୩ତାରିଖ ପୌଷ କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଗ୍ରାମ ନିକଟସ୍ଥ ଶ୍ରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଆଶିର୍ବାଦ ରୁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରି ପିତାମାତା ତାଙ୍କର ନାମ ରଖିଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର । ତାଙ୍କ ଆଗରୁ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଓ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ମରିଯାଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ଅପର୍ତ୍ତ୍ୟାଣି ନାମ ପଠାଣି ରଖାଯାଇଥିଲା । ପିଲାଦିନରୁ ସେ ଉଦାସୀନ, ମନଯୋଗୀ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ଓ ଅଧ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଉଦାରମନା ଥିଲେ । ଗୁରୁ କୃତ୍ତିବାସ ରଥଙ୍କଠାରୁ ବାଲ୍ୟଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁ ପଣ୍ଡିତ ଆନନ୍ଦ ଖାଡ଼ଙ୍ଗା ଙ୍କ ଠାରୁ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ବାପା ସେହି ସମୟରେ ଜଣେ ମହାନ ଗାଣିତଜ୍ଞ ଥିଲେ । ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ରେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲା । ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଗଣିତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ପୁରାତନ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରମାନ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା କରି ତାରା ଜଗତର ଗତିବିଧି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ସହ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯନ୍ତ୍ରମାନ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ଦୁଇଗୋଟି ବାଉଁଶନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ଗ୍ରହ ମଣ୍ଡଳର ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଗତି ଅବଲୋକନ କରି ସେ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲେ ତାହା ପୁରାତନ ସଂସ୍କୃତ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସହିତ ତାହାର ଅନେକ ଅସମାନତା ଥିଲା । ତାହାଙ୍କର ନିଜ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ, ପୁରାତନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦମାନଙ୍କ ଗଣନା ଦିବସରୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଜଗତର ସ୍ଥିତି ଗତିର ବଦଳିଯାଇଛି । ତାଙ୍କର ନୂତନ ମୌଳିକ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ପୋଥି ରଚନା କରିଥିଲେ । ଜାତକ ଗଣନା କରି ନିଜର ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ସେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି ପାରିଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଅନ୍ତିମ କାଳରେ ସେ ପୁରୀରେ ଅବସ୍ଥାନ ପୂର୍ବକ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ କୃପାଲାଭ କରି ୧୧ ଜୁନ୧୯୦୪ରେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ -

****************

ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ୧୮୬୯ ମସିହାରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ରଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ୩୪ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ୧୮୯୨ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୨ତାରିଖ ଦିନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।୧୮୯୯ ମସିହା ରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ୟାବଳି ସହ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ଏହି ବୃହତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ୨୪ଟି ବିଭାଗ ଏବଂ ୨୫୦୦ଟି ଶ୍ଳୋକ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି । ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୨୨୮୪ଟି ଶ୍ଳୋକ ସାମନ୍ତଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁରାତନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତମାନଙ୍କରୁ ଗୃହୀତ । ଲେଖନୀ କାଗଜର ଅଭାବ ହେତୁ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଏହାକୁ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଲେଖିଥିଲେ। ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଏହି ହସ୍ତଲିପିକୁ ଘନଶ୍ୟାମ ମିଶ୍ର କାଗଜକୁ ଉତ୍ତାରିଥିଲେ। ଆଠମଲ୍ଲିକ ରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା କ୍ରମେ କଲିକତାସ୍ଥିତ ଗିରୀଶ ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ମୁଦ୍ରଣାଳୟରେ ୧୮୯୪ ମସିହାରେ ଏହାର ଛାପାକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ପାଖାପାଖି ୧୦୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନାଲୋଚିତ ହୋଇ ରହିଥିଲା । ଅଧ୍ୟାପକ ଯୋଗେଶଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ବିଦ୍ୟାନିଧି ‘‘ନେଚର କଲେଜ’’ ନାମକ ପତ୍ରିକାରେ ଏ ବିଷୟରେ ଏକ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ କରି ଏହାକୁ ଲୋକ ଲୋଚନକୁ ଆଣିଥିଲେ । ପଦାର୍ଥବିଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଫେସର ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ଶତପଥି ଓ ଡଃ ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ମିଳିତ ଭାବେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । କେତକ ଭାରତୀୟ ଓ ଅଣ-ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ‘‘ବୌଦ୍ଧିକ ଅବଦାନ’’ ନାମକ ପୁସ୍ତକ ଦିଲ୍ଲୀର ନିରୋସା ପବ୍ଲିସିଂ ହାଉସ ତରଫରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଅଛି ।

ସାମନ୍ତ ଙ୍କ ସିଦ୍ଧି-

******************

ପଠାଣି ସାମନ୍ତ କେବଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ପାଇଁ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୁହନ୍ତି। ନିଜ ଜୀବନ କାଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ର ର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଛନ୍ତି।ଗୋଲଯନ୍ତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ,ଶଙ୍କୁଦଣ୍ଡ, ଉଲମ୍ବୀ ଚକ୍ର, ମାନଯନ୍ତ୍ର, ଖଗୋଳଯନ୍ତ୍ର ଆଦି ପ୍ରମୁଖ। ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡି , ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତିକୁ ନେଇ ସମୟ ନିରୂପଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।

ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ର ନିର୍ଭୁଲ ଗଣନା ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ୧୮୯୩ ମସିହାରେ ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ଉପାଧିରେ ବିଭୂଷିତ କରାଯାଇଥିଲା।

୧୯୦୩ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳିନ ଇଂରେଜ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ୫୦ ଟଙ୍କାର ମାସିକ ବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

ବିଷୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ-

*****************

ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଙ୍କ ନିର୍ଭୁଲ ଗଣନା, ଜୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ର ରୂପ ରେଖ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳି ଯାଇଥିଲା। ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଙ୍କ ସମ୍ମାନ ସ୍ଵରୁପ, ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଖଗୋଳ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରେ ଭୂବନେଶ୍ଵର ଠାରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଅଛି ।୧୯୧୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ପୁରୀଠାରେ "ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ହଲ" ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ସାହିତ୍ୟିକ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ସ୍ମୃତି ତର୍ପଣ କରି କହିଥିଲେ:

"ନିଜ ଦେଶରେ ନିଜ ଗ୍ରାମରେ , ଆପଣା ଜୀବିତ କାଳରେ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାର ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଜୀବନରେ କ୍ୱଚିତ୍ ଘଟିଥାଏ । ଆମ ଦେଶର "ଗାଁ କନିଆଁ ସିଙ୍ଘାଣିନାକୀ" ଏବଂ "ଗାଁ ବଳଦ ଗାଁରେ ବିକାଯାଏ ନାହିଁ " ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରବଚନ ଏହି ଉକ୍ତିର ସତ୍ୟତା ପ୍ରତିପାଦନ କରୁଅଛି ।"

____________________________________________

ପ୍ରସ୍ତୁତି- ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁଉଆସ,ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ଅବଦାନ | Pathani Samanta's Contributions to Astronomy

ଜଣେ ଥିଲେ ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ........