“ଜଗନ୍ନାଥ ଯେ ଷୋଳକଳା, ତହୁଁ କଳାଏ ନନ୍ଦବଳା ।” ଷୋହଳ କଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଆରାଧ୍ଯ I ଜଗତର ନାଥ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ । କେବଳ ଷୋଳ କଳାର କଳାକାର ଜଗନ୍ନାଥ ନୁହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ କଳା । ତାଙ୍କୁ ଆରାଧ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏ ଭୂ-ଖଣ୍ଡ ପ୍ରାଚୀନ ‘ଉତ୍କଳ’ ଓ ‘କୋଶଳ’ର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଉଭୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ଊଶା ଅଧିକେ କଳା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳାର କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍କଳ ଓ କଳାକୌଶଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି କୋଶଳ । ଏମାନଙ୍କର ଆରାଧ୍ୟ କଳାଠାକୁରଙ୍କ ପୂର୍ବ ନାମ ହେଉଛି ନୀଳ-ମାଧବ । ନୀଳର ଗାଢ଼ ବର୍ଣ୍ଣ କଳା , ମା-ଧବ (ମୋର ସ୍ଵାମୀ) l

ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ଵାମୀ ନୟନ ପଥଗାମୀ ଭବତୁ ମେ

ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦର ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଂକ୍ତି l ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ମୂଳ ଆରାଧ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣ କଳା ବୋଲି ବିବେଚିତ । ମୂଳବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆୟୁଧ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ । ଏଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ରହିଛି ଯାହା ଗବେଷଣା ସାପେକ୍ଷ । ଆମ ଧର୍ମରେ ଚାରି ସଂଖ୍ୟାର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ପୁରାଣରେ ଚାରି ଯୁଗର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି । ଯଥାକ୍ରମେ - ସତ୍ୟ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ଵାପର ଓ କଳି । ସତ୍ୟଯୁଗରେ ନୃସିଂହନାଥ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର(ରଘୁନାଥ) , ଦ୍ଵାପର ଯୁଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ (ଗୋପୀନାଥ) ଓ କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଅବତାରୀ ପୁରୁଷ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ସଂପ୍ରତି ଭାରତର ଚାରିଧାମରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଜମାନ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରାମେଶ୍ଵରମ୍, ଶ୍ରୀଦ୍ଵାରକାଧାମ, ଓ ଶ୍ରୀ ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମ ହିଁ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚାରିଧାମ ।

ଆର୍ଯ୍ୟ ଅନାର୍ଯ୍ୟର ମିଳନରେ ଏମାନଙ୍କର ପରିକଳ୍ପନା ନାର-ସିଂହ, ଦଶରଥ-କୌଶଲ୍ୟା,ବସୁଦେବ-ଦେବକୀ , ବିଦ୍ୟାପତି ଓ ଲଳିତା । ଜଣେ ପ୍ରକୃତି ଆଉ ଜଣେ ପୁରୁଷ । ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଅଦ୍ୱୈତରୁ ଦ୍ୱୈତ, ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମ । ନିରାକାରରୁ ସାକାର, ସେଥିରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଓ ବିକାର । ଏଠି ଟିକିଏ ଦର୍ଶନ ଆଡ଼କୁ ଢଳିବାକୁ ହୁଏ । ଆଉ ଟିକେ ଗଭୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହୁଏ । ତା’ପରେ ଯାଇ ମୂଳଟି ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ସହିତ ଜଡ଼଼ିଯାଏ ଓ ଜୀବନର ବାସ୍ତବତା ଉପଲବ୍ଧ । ପୂର୍ଣ୍ଣମଦଃ ପୂର୍ଣ୍ଣମିଦଂ…..ଅଥବା ଶୂନ୍ୟ-ଶୂନ୍ୟ ମହାଶୂନ୍ୟ ସବୁ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭବ ହୁଏ । ମାତ୍ର ଏହା ଅନୁଭବୀର ଅନୁଭବ । ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ । ସେ ଶବ୍ଦ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ଓଁକାର ନାଦ , ବୀଜମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମରୁ ନିନାଦିତ ଏ ଓଁକାର ନାଦରୁ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାରମ୍ଭ ଓ ବିଲୟ । ସେହି ଅନନ୍ତ ଅନାଦି ସତ୍ୟ ହିଁ ସେହି କଳା, କିଟିକିଟି କଳା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନା କିଛି ଥିଲା, ନା କିଛି ଅଛି ନା କିଛି ସମ୍ଭବ ।

ସଂସ୍କୃତି ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କାର, ମାର୍ଜନ ବା ପରିଷ୍କରଣ କ୍ରିୟାକୁ ବୁଝାଏ । ଏ ସଂସ୍କୃତି ତେଣୁ କଳାରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇ କଳାରେ ନିମଜ୍ଜି ଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିମାର୍ଜମାର୍ଜନାକୁ ବୁଝାଏ । ଅମ ଆରାଧ୍ୟ ମୂଳତଃ କଳାଠାକୁର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ଜଗନ୍ନାଥ-ବଳଭଦ୍ର-ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସୁଦର୍ଶନ । ଏ ଶବ୍ଦ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ତାତ୍ତିକତା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଜଗତର ନାଥ ବା ସ୍ୱାମୀ , ଯାହାର ବୀଜରୁ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି । ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ କଳା , ବଳଭଦ୍ର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣର ସମାହାର ତାଙ୍କର ବଳ ବା ଶକ୍ତିରୂପୀ ଆୟୁଧ ହେଉଛି ନଙ୍ଗଳ । ଯାହା କର୍ଷଣ ବା କୃଷିର ମୂଳଯନ୍ତ୍ର । ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣ ହଳଦିଆ । ଯାହା ପରିପକ୍ଵ ଫସଲର ସଂକେତ । ପରିପକ୍ବତା ନଥିଲେ ସୁଦର୍ଶନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ପରିପକ୍ଵତା ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ପୁଣି ଲେଉଟାଣୀ, ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ଵକୁ ତେଣୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁଦର୍ଶନ । ଏହା ହିଁ ଓଡ଼ିଆର ସଂସ୍କୃତି l ପରୋକ୍ଷରେ ଜଗତର ସଂସୃତି । ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି, କଳା ସଂସ୍କୃତି…..ନେତି ନେତି ।

ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସମ୍ବଲପୁର

ବିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ (ଓଡ଼ିଆ)

କୁଲିତାପଡ଼ା,ମୋଦିପଡ଼ା

ସମ୍ବଲପୁର

ପିନ୍ କୋଡ଼-୭୬୮୦୦୨

ଯୋଗାଯୋଗ -୭୯୭୮୮୬୪୬୧୨

କଳା ସଂସ୍କୃତି Kalaa Sanskriti

ଡ.ସଙ୍ଗୀତା ନାଏକ ପୁରୋହିତ Dr Sangita Naik Purohit