ରଘୁଆ ଘର ଆଗରେ ବହୁତ ଗହଳି ଚହଳି। ସାହି ପଡ଼ିଶା ଙ୍କ ର ବହୁତ ଭିଡ଼। କାହିଁକି କଣ ରଘୁଆ ଆର ସାହି ରୁ ଗୋଟେ ଝୁଅ ଘିନି ଆଣିଛି। ଦେଖା ନାହିଁ ଚାହାଁ ନାହିଁ ଶେଷ ରେ ରଘୁଆ ଟା ଏଇଆ କଲା। ଜଣା ନାହିଁ କୋଉ ଝୁଅ କୁ ଆଣିଥିବ। ପରକୁ ପର ଝିଅ ର ବାପା ଦାଦା ବି ଆସିଗଲେ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ। ଶେଷ ରେ ବାପା ଡାକ ପକେଇଲେ "କନକ ଲୋ କନକ" ।

ତା ଛପର ଭିତରୁ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ରଘୁଆ ଓ ସାଙ୍ଗରେ କନକ। କନକ କୁ ଦେଖି ଆଖ ପାଖ ଲୋକ ଟେରା। ହଳଦୀ ମଖା ଚମ୍ପା ଦେହ କୁ ଜହ୍ନ ଭଳିଆ ମୁହଁ ସହ ନାଲି ରଙ୍ଗର ଲୁଗା ରେ ଲାଗୁଥିଲା ସତେ ଯେମିତି ସାକ୍ଷାତ ବନଦେବୀ ଓହ୍ଲେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ରଘୁଆ ଘର ପଟୁ ସବୁ ରାଜି କନକ କୁ ବାହା କରେଇବା ପାଇଁ। ଏବେ ରହିଲା କନକ ଘର ଲୋକ। ସେମାନେ ବି ଦେଖିଲେ ରଘୁଆର ହଳିଆ ଶରୀର, ହସ ହସ ମୁହଁ, ଚାଷ ଜମିକୁ ଘର ଡିହ ଖଣ୍ଡେ ଅଛି, ଗାଈ ବାଛୁରୀ ହଲେ ବି ଅଛନ୍ତି ଆଉ କଣ ବା ଦରକାର ଯେ। ଉଭୟ ପରିବାର ଓ ସାହି ଭାଇ ରାଜି ହୋଇ ପରମ୍ପରା ରେ ଦୁହିଁ ଙ୍କ ବାହାଘର ସରିଗଲା।

ବାହାଘର ମାତ୍ର ନଅ ଦିନ। ପୋଖରୀ କୁଳରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ରେ ପାଣି ଆଣି କନକ ଜୋରରେ ଯାଇ ରଘୁଆ କୁ କୁଣ୍ଢେଇ ପକେଇଲା ଡରିକି। ରଘୁଆ ଯେତେ ପଚାରୁଥାଏ କିଛି ନକହି ହଠାତ୍ ଚେତା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। କନକ ଶାଶୁ ଡାହାଣୀ ଲାଗିଛି ଭାବି ମା ଙ୍କ ପାଖରେ କେତେ ଥର ନେହୁରା ହୋଇ ସାରିଲାଣି। ଚେତା ଆସିଲା ରୁ କନକ କାନ୍ଦି କି କହୁଥାଏ କି ସେ ପାଣି ଆଣିଲା ବେଳେ ଶୁଣିଲା କି ରାଜ୍ୟ କୁ କାଳେ କୋଉ ରାଜା ଆକ୍ରମଣ କରିଛି। ଏତିକି ଶୁଣିଲା ପରେ ରଘୂଆ ଓ ତାଙ୍କ ଘର ଲୋକ ଜୋରରେ ହସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଦେଖି କନକ ଟିକେ ତୁନି ହେଲା ଓ ବଲ ବଲ କରି ଚାହିଁଥିଲା। ରଘୁଆ କହିଲା ଏ କଣ ନୂଆ କଥା କି? କେତେ ରାଜା କେତେ ଥର ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି ମହାପୁରୁ ଓ ମା ଙ୍କ ସାହାରୁ କଳିଙ୍ଗ ର କିଛି ହେଇନି। ଇଏ କଳିଙ୍ଗ ର କୋଉ ଯୁଦ୍ଧ କଣ କରିବ ବା? କନକ କହିଲା କିନ୍ତୁ ରାଜା ଘରୁ ଗୌରୀ ର ଭାଇ କଥା ପଠେଇଛି ଏଥର କାଳେ ବହୁତ ବଡ଼ ସୈନ୍ୟ ସାମନ୍ତ ଆସିଛନ୍ତି। ରଘୁଆ କହିଲା ଏ କଥା କୁ ଏତେ ଡର ଆମର କିଏ କଣ କରିବେ ଆମକୁ ରାଜା ଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ବାହିନୀରେ ଥରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଶତ୍ରୁ ଙ୍କୁ ପାଣି ପିଆଇ ଦିଅନ୍ତୁ।

ଦିନ ପରେ ଦିନ ବିତି ଚାଲିଲା ହେଲେ ଖବର ଆସୁଥାଏ ଯୁଦ୍ଧ ଏବେବି ଚାଲିଛି। ରକ୍ତ ର ପିପାଶୁ ହୋଇ ରାଜା ଅଶୋକ କେତେ ପ୍ରାଣ ବଳୀ ଦେଇ ସାରିଲେଣି। ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଥମିବାର ନାଁ ନେଉନାହିଁ। ସେପଟେ ରାଜା ଠୁ ମହାରାଣୀ , ରାଜ କୁମାରୀ, ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟ ବାହିନୀ ସହ ରାଜଧାନୀ ରେ ଅନେକ ସାଧାରଣ ଜନତା ବି ଏଥିରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି ସାରିଲେଣି।

କନକ ଆଜି ପୁଣି ଥରେ ଚେତା ଶୂନ୍ୟ। ପୁଣି ଥରେ ଘରେ ସବୁ ଡରରେ କନକ କୁ କିଛି ବଡ଼ ରୋଗ ହେଇନି ତ। ବଇଦ ବୁଢ଼ା ଆସି ଦେଖି କହିଲା କନକ ଏବେ ଅନ୍ତସତ୍ତ୍ୱା ସେ ଏବେ ମା ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଯୁଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ର ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତି ରେ ସତେ ଯେମିତି କିଏ ଗୋଟେ ଖୁସି ର ଛୁଙ୍କ ଦେଇଦେଲା।

କନକ ରଘୁଆ ର ଛାତି ରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶୋଇଥାଏ ହଠାତ୍ ତାର ଛାତିର ଧକ୍ ଧକ୍ ଶବଦ ଜାଗାରେ ବିଶାଳ ଘୋଷଣା ବାଜା ର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଚମକି ପଡ଼ିଲା। ଉଭୟ ଯାଇ ଦେଖନ୍ତି ତ ବାହାରେ ରାଜା ଙ୍କ ଆଦେଶ ରୁ ଘୋଷଣା ଆସିଛି। ଘୋଷଣା ଥିଲା -"କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଆସି ମାସେ ପରେ ପହଞ୍ଚିଲାଣି ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ସରିବାର ନାଁ ଧରୁନି। ଆମର ବୀର କଳିଙ୍ଗ ସେନାନୀ ଶତ୍ରୁ କୁ ମାରି ନିଜେ ଅନେକ ବୀର ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେଣି। ଆମର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ସୈନ୍ୟ ବାହିନୀ ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲାଣି। ଯେଉଁ ମାନେ ସ୍ଵଇଚ୍ଛା ରେ ସୈନ୍ୟ ବାହିନୀ ରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ସେମାନେ ନିଜ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଗ ଦେଇ ପାରିବେ"। ଏବେ ପ୍ରକୃତ ରେ ସମସ୍ତ ଙ୍କୁ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ର ବିଭୀଷିକା ବିଷୟରେ ଧାରଣା ଆସିଲା।

ଗାଁ ର ହଳିଆ ମୂଲିଆ ଯୁବକ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନିଜ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ସହ ଜମିରେ ଫସଲ ଉପୁଜାଉଥିବା କୋଡ଼ି କୋଦାଳ କୁରାଢ଼ୀ ସହ ଘୋରୋଇ ଜିନିଷ ସହ। ରଘୁଆ ଦେହରେ ଲଢ଼େଇ ର ବହ୍ନି ହେଲେ ତା ଆଗରେ ନାଚି ଉଠୁଛି କନକ। ତାକୁ କେମିତି ଏକା ଏହି ଅବସ୍ଥା ରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଯିବ। ସେ ତ ତା ଯାଗାରେ ଥିଲା କାହିଁକି ବାହା ହୋଇ ତାକୁ ଏମିତି ପରିସ୍ଥିିତି ରେ ପକାଉଥିଲି।

ମନ ରେ ହଜାରେ ଦ୍ଵନ୍ଦ ନେଇ ରଘୁଆ ଘର ଭିତରକୁ ଆସେ ତ ଦେଖିଲା କନକ ପନିକି କଟୁରୀ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ରଘୁଆ ମୁହଁ ର ପ୍ରଶ୍ନ ଦେଖି କନକ କହିଲା ମୁଁ ବି ଯିବି ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂଇଁ କୁ। ମୁଁ ବି ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ଯାଏଁ ଲଢ଼ିବି କଳିଙ୍ଗ ଭୁଇଁ ପାଇଁ। ତା ଶାଶୁ ଆସି କହିଲେ ମାଇ ପିଲା ମାନେ ଯାଆନ୍ତିନି ଲୋ ମା ,ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ମରଦ ପୁଅ ର କାମ। ଏହା ଶୁଣି କନକ କହିଲା ଯଦି ଆମ ମହାରାଣୀ , ରାଜ ଜେମା ଯଦି ଲଢ଼ି ପାରିଲେ ମୁଁ କାହିଁକି ନୁହେଁ। ଯଦି କଳିଙ୍ଗ ଭୂମି ଆମ ସହ ପାତର ଅନ୍ତର କରିନି ତେବେ ଜୀବନ ଦେବାର ଅଧିକାର କେବଳ ମରଦ ପୁଅ ର କାହିଁକି ଆମେ କାହିଁକି ନୋହୁଁ।

ରଘୁଆ କହିଲା ଆଜି ତମ ପାଇଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଗର୍ବ ରେ ଉଠି ଯାଉଛି ତମେ ହିଁ କଳିଙ୍ଗ ର ବୀରା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାଇ ଯଦି ବୀରଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଦିଏ କେବଳ ଜଣଙ୍କ ଜୀବନ ଯିବ ହେଲେ ତୁମେ ଗଲେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣ କଳିଙ୍ଗ ର ଉତ୍ତପ୍ତ ରକ୍ତ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯିବ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଅ ବା ଝିଅ କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ ତା ଭିତରେ ଆମ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ବିରତ୍ୱ ର ରକ୍ତ ବୋହୁଛି। ମହାପୁରୁ ନ କରନ୍ତୁ କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କୁ ଯଦି ଆଉ ଗୋଟେ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ ତେବେ ଆମ ର ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ କିଏ ଯିବ। ଆମର ଯିଏ ଛୁଆ ଆସିବ ଝିଅ ହେଲେ ତୁମ ପରି ଗଢ଼ିବ ଓ ପୁଅ ହେଲେ ବି ଠିକ୍ ତୁମ ପରି ଗଢ଼ିବ କାହିଁକି ନା ତମ ଭଳି ବିରତ୍ଵ ବିରଳ। ଆଉ ଯଦି ଜୀବନ ସହ ଫେରେ ତ ଭଲ କଥା ଯଦି ଅଶୋକ ର ସେନା ଆଗରେ ବୀର ଭଳି ଲଢ଼ି ଲଢ଼ି ମରିଯାଏ ତେବେ ଦୟାନଦୀ କୂଳର ଲାଲ ପାଣି କୁ ମୋ ଛୁଆ କୁ ଦେଖେଇ ବୁଝେଇ ଦେବ କି ତା ବାପା କାପୁରୁଷ ନୁହେଁ ସଗର୍ବରେ ସେ ବୀର ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ମୁଣ୍ଡରେ ରକ୍ତ ର ତିଲକ ଲଗେଇ କନକ ଗୋଟିଏ ବିରା ଭଳି ବିଦାୟ ଦେଲା।

ସେପଟେ କୃର ଅଶୋକ ର ଛାଉଣୀ ରେ ପଡ଼ିଲାଣି ହାହାକାର। ତିନି ଦିନ ରେ ସରିଯିବ ଭାବି ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବାକୁ ଆସିଥିଲା ତାହା ଆଜି ତିନି ମାସ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ସରୁନି ନିଜେ ବି ଅନେକ ସୈନ୍ୟ ବାହିନୀ ଆଜି ହରେଇ ସାରିଲେଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବି ସରିବାକୁ ବସିଲାଣି। ସେ ନିଜେ ଚକିତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ଭାବି କେତେ ବିଶାଳ ଏ କଳିଙ୍ଗ ସେନାନି ଯିଏ ବିଶାଳ ମଗଧ ବାହିନୀ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିବାର ନାଁ ନେଉ ନାହିଁ।

ଏପଟେ ଦୁଇ ମାସ ହେବ କନକ ର ଆଖି ଅନେଇ ବସିଛି କାଳେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ସରିଯିବ। ଶତ୍ରୁ ରକ୍ତ ର ଜୟ ତିଲକ ଲଗାଇ ରଘୁଆ ଫେରିବ। ହେଲେ ସେ ଜଣେ ବିରାଙ୍ଗନା ଭଳି କେବେ ଆଖିରୁ ଧାରେ ଲୁହ ଗଡ଼େଇ ନାହିଁ।

ଗୋଟେ ଦିନ ଘୋଷଣା ହେଲା କି ଭାରତ ର ଇତିହାସ ର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ର ସମାପ୍ତ ଘଟିଲା। ଅଶୋକ କଳିଙ୍ଗ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଲେ ସତ ହେଲେ ଏ ନର ସଂହାର ର ବିଭୀଷିକା ଦେଖି , ଦୟା ନଦୀ ରେ ରକ୍ତ ର ବନ୍ୟା ଦେଖି ତାଙ୍କର ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା।ସେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେନି ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।

ଦୟାନଦୀ ର ତଟ ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ପଥର ସଦୃଶ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି କନକ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଙ୍କ ର କନକ କିରଣ ରେ କନକ ମୁଣ୍ଡରୁ ସଦ୍ୟ ସିନ୍ଦୂର ପୋଛା ଯାଇଥିବା କପାଳ ଝଟକି ଉଠୁଥାଏ। ଆଉ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଆଶା ର ଶବ ଉପରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ବସିଥିବା ଅଶୋକ ଙ୍କ ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ର ପ୍ରହେଳିକା ଶୁଣି ସେ ଅଟହାସ୍ୟ ଦେଉଥାଏ। ଆଉ ନିଜ ପ୍ରେମ ର ବଳିଦାନ ପାଇଁ ନିଜେ ଗର୍ବିତ ହେଉଥାଏ।

ଏଭଳି କେତେ ଯେ କନକ ରଘୁଆ ର ପ୍ରେମ ର ସମାଧି ଉପରେ ନିଜେ ଇତିହାସ ରେ ନିଜର ଛବି ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜୟଗାନ ଅଶୋକ କରି ଯାଇଛନ୍ତି ସତରେ ଇଏ ହିଁ ତ ହେଉଛି ରାଜନୀତି। ତଥାକଥିତ ଧର୍ମାଶୋକ ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଶିଳାଲେଖ ରେ ନିଜ ଗୁଣଗାନ କରିଲା ପରେ ଯେଉଁ ଶାସକ ବୀର କଳିଙ୍ଗ ର ରାଜା ଓ ରାଜବଂଶ ନାମ ପାଇଁ ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାନ ଟିଏ ପାଇଲା ନାହିଁ ସିଏ ମୋହ ମାୟା ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ର ପ୍ରଚାରକ ହୋଇଗଲେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା କଷ୍ଟ।

ବିଦ୍ର - ଏହି କାହାଣୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ୍ପନିକ। ଭାରତୀୟ ଇତିହାସ ର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୋକ ଙ୍କ ରାଜନୀତି କୁ ଆଧାର କରି ଏକ କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ। କନକ- ରଘୁଆ ଚରିତ୍ର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଓଡ଼ିଆ ବୀର ଓ ଵୀରା ଙ୍କ ର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିତ୍ରଣ ଯେଉଁ ମାନେ କଳିଙ୍ଗ ପାଇଁ ନିଜ ର ସର୍ବସ୍ବ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛନ୍ତି।

Writer - Kaibalya Nayak କୈବଲ୍ୟ ନାୟକ

କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଓ କନକ- A symbolic story of Kalinga War

କନକ-ରଘୁଆ