ଅହୋ ବତ ସ୍ବପଚଽତୋ ଗରୀୟାନ୍

ଯଜ୍ଜିହ୍ୱାଗ୍ରେ ବର୍ତ୍ତତେ ନାମ ତୁଭ୍ୟମ୍ ।

ତେପୁସ୍ତପସ୍ତେ ଜୁହୁଦୁଃ ଶସ୍ନୁରାର୍ଯ୍ୟା

ବ୍ରହ୍ମାନୂଚୁର୍ନାମ ଗୃଣନ୍ତି ଯେ ତେ ।।

“ଆହା ! ଯାହାର ଜିହ୍ବାଗ୍ରରେ ସର୍ବଦା ତୁମର ପରମ ପବିତ୍ର ନାମ ବିରାଜମାନ ଥାଏ, ସେହି ଶ୍ଵପଚ (ଚାଣ୍ଡାଳ) ମଧ୍ୟ ଅତୀବ ଧନ୍ୟ । ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ହୋମ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ସଦାଚାର ପାଳନ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପ୍ରଭୃତି ସବୁକିଛି କରି ସାରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ ।’’

ଭକ୍ତ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଭକ୍ତର ମହିମା ଉଜାଗର କରି ଦିଅନ୍ତି । ଭକ୍ତ ନିଜକୁ ଅତି ଛୋଟ ଭାବେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ତାକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ବଡ଼ କରି ଦିଅନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ସ୍ନେହ । ସେ କେତେ ଯେ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ନିଜ ଦାସକୁ, ତାହା ଭାଷାରେ କହିବା କଦାପି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେଉଛି ଯେ ଭକ୍ତ ତା'ର ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ବିଦ୍ୟା, ଯୋଗ୍ୟତା ଇତ୍ୟାଦି ସବୁ କିଛିକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥାଏ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ | ସେ ନିଜର କୌଣସି ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ମାନେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ନେଇ ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବିବା ଭକ୍ତିରେ କଳଙ୍କ ।

"ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଭକ୍ତିହୀନ, ତେବେ ଜଳ ବିହୀନ ବାଦଲ ପରି ସେ ଶୋଭାପାଏ ନାହିଁ। ମାତ୍ର ନୀଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ତେବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦରବାରରେ ତାକୁ ଆଦର ମିଳେ"।

ଏହିଭଳି ଭଗବାନଙ୍କର ଜଣେ ଆଦର ଭାଜନ ଭକ୍ତ ଥିଲେ ଶ୍ଵପଚ ବାଲ୍ମୀକି । କୁହାଯାଏ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯମରାଜଙ୍କୁ ଏକାଧାରରେ ରାଜା, ଦାସୀପୁତ୍ର ଓ ଶୂଦ୍ର ହେବା ପାଇଁ ପାଇଁ ଅଭିଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଯମରାଜ ରାଜାରୂପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହୋଇ, ଦାସୀପୁତ୍ର ରୂପରେ ବିଦୁର ହୋଇ ଓ ଶୂଦ୍ର ରୂପରେ ଶ୍ଵପଚ ବାଲ୍ମୀକି ହୋଇ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅବତରିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତ ରୀତିରେ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତ ବୋଲି କେହି ଜାଣି ନ ଥିଲେ । ଭଗବାନ ଜାଣିଶୁଣି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ବ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତାର କଲେ। ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ରଚନା କରି ଭଗବାନ ସଂସାରକୁ ଜଣାଇଦେଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ପାଇଁ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଇତ୍ୟାଦିର କୌଣସି ବାଛବିଚାର ନାହିଁ। ଆବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡାଳ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଡୋରିରେ ବାନ୍ଧି ପାରିବେ ।

ଦ୍ଵାପର ଯୁଗର କଥା। ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହସ୍ତିନାର ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ। ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ସେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ବାରା ଯଜ୍ଞପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଅନ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅବିଳମ୍ବେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସକଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଲେ। କ୍ଷଣକ ଭିତରେ ନଗର ସାରା ଏ ସମାଚାର ପହଞ୍ଚିଗଲା। ସକଳ ପ୍ରଜା ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଋଷି- ମହର୍ଷିଙ୍କ ଆଗମନରେ ହସ୍ତିନାପୁର ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲି ଉଠୁଥାଏ I ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ । ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣବୃନ୍ଦ ବିଧି -ବିଧାନରେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପର ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ ଯଜ୍ଞ ନିମନ୍ତେ ବିବିଧ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କରି ପାଞ୍ଜି ଦେଖି ଶୁଭାରମ୍ଭର ଉଚିତ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଦେଲେ ।

ସେହି ସମୟରେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋଟିଏ "ଶଙ୍ଖ" ସ୍ଥାପନା କରି କହିଲେ ଏହି ଶଙ୍ଖଟି ଯଜ୍ଞର ସକୁଶଳ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଅପୂର୍ଣତାକୁ ସୂଚିତ କରିବ। ଯଦି ସମୁଚିତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶଙ୍ଖ ଆପେ ଆପେ ବାଜି ଉଠିବ ଯଦି ଶଙ୍ଖ ନ ବାଜିଲା, ତେବେ ଜାଣିବାକୁ ହେବ ଯେ ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ରହି ଯାଇଛି, ତାହା ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ହୋଇ ନାହିଁ ।

ଯଥାସମୟରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସମସ୍ତ ବିଧି -ବିଧାନ ପାଳନ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଲା I ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି, ତର୍ପଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ, ଦାନ-ପୁଣ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସୁଚାରୁରୂପେ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ବାଜିଲା ନାହିଁ | ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ | ଏତେ ପରିଶ୍ରମ କରି ସତର୍କତାର ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ କି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହିଗଲା ! ଶଙ୍ଖ ବାଜିଲା ନାହିଁ କାହିଁକି ? ସକଳ ପ୍ରଜା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ‘“ପ୍ରଭୁ ! ଯଜ୍ଞରେ କେଉଁଠି କି ତ୍ରୁଟି ରହିଗଲା ଦୟା କରି କୁହନ୍ତୁ ।’’ ଭଗବାନ କହିଲେ–

‘‘ଶଙ୍ଖ ନ ବାଜିବାର ରହସ୍ୟ ଅତି ଗୁପ୍ତ । ତୁମେମାନେ ଯଦି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଏ ରହସ୍ୟ ମୁଁ ଖୋଲି କହିଛି । ମୋ କଥାରେ ବିଶ୍ବାସ କରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ମାନିନେବ, କଦାପି ଅନ୍ୟଥା ଭାବିବ ନାହିଁ । ଯଦିବା ଋଷି-ମହର୍ଷିକ ସମାଗମରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ପରିପୂରିତ, ସେମାନଙ୍କ ଆଦର ସନ୍ଧାରରେ କୌଣସି ଊଣା ହୋଇନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ସ୍ବାଦିଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଓ ଭୂରି ଦକ୍ଷିଣା ପାଇ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତଥାପି କୌଣସି ରସିକ ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ଥ ଏ ଯଜ୍ଞରେ ଭୋଜନ କରି ନାହାନ୍ତି | ତେଣୁ ଶଙ୍ଖ ବାଜିଲା ନାହିଁ | ତୁମେ ଭାବୁଥିବ ଯେ ଏ ଋଷି-ମହର୍ଷିମାନେ କଣ ଭକ୍ତ ନୁହନ୍ତି ? ତେବେ ମୁଁ ଏ କଥା କେମିତି ବା କହିବି ଯେ ଭକ୍ତ ନୁହନ୍ତି ବୋଲି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ଭକ୍ତ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି। ମାତ୍ର ମୋ ହୃଦୟର ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିଥାଅ ଯେ ମୁଁ ତାହାକୁ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସିକ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତଭାବରେ ଅଙ୍ଗୀକାର (ସ୍ଵୀକାର) କରେ, ଯାହା ମନରେ ନିଜର ଜାତି, ବିଦ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ଲେଶମାତ୍ର ଅଭିମାନ ନ ଥାଏ | ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣାଗତ ହୋଇଥାଏ। ନିଜକୁ ତୃଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନୀଚ ମନେକରେ। ତା' ମନରେ ଅଭିମାନର ଗନ୍ଧ ବି ରହେ ନାହିଁ | କହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ଯେ, ଅହଂକାର ଅତୀବ ସୂକ୍ଷ୍ମ । ଫୁଲ ତୋଳିସାରି ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ରଖିଦେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ତ ବାସୁଥାଏ, ସେହିପରି ଜାତି, ବିଦ୍ୟା ଇତ୍ୟାଦିର ଅଭିମାନ ଦୂରେଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିପଟରେ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂସ୍କାର ରହିଯାଇଥାଏ।’’

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ– ‘“ପ୍ରଭୁ ! ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ନିରାଟ ସତ୍ୟ । କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଭକ୍ତ କେଉଁଠି ମିଳିବେ ? ଆମ ନଗରର ଆଖପାଖରେ ତ ମିଳିବା ଅସମ୍ଭବ। ହୁଏତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୁବନରେ ମିଳି ପାରନ୍ତି। ଦୟା କରି ଆପଣ ତା'ର ଠିକଣା କୁହନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ କହିଲେ– ' “ଅନ୍ୟ ଭୁବନରେ ନୁହେଁ, ସେ ତୁମରି ନଗରରେ ରହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସଂଧ୍ୟାରେ ତୁମ ଦୁଆରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି | କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଚିହ୍ନି ପାରୁ ନାହାନ୍ତି ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁ ନାହାନ୍ତି । ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ସୀମା ରହିଲା ନାହିଁ। ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜାଗିଉଠିଲା । ସେଭଳି ଭକ୍ତକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ କରି ନେତ୍ର ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଅଧୀର ହୋଇ ଉଠିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦୟାମୟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତୁ ! ତାଙ୍କର ନାମ କ'ଣ ? କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ? ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଆମର ନେତ୍ର ସଫଳ ହେବ ଏବଂ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ। ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତିପୂତ ପ୍ରଣିପାତ କରି ଆମେ ଆମ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିବୁ ।” ଭଗବାନ କହିଲେ—‘‘ତୁମମାନଙ୍କ ବିଚାର ଉତ୍ତମ ! କିନ୍ତୁ ମୋର ପ୍ରକୃତ ଦାସ କଦାପି ନିଜକୁ ଭକ୍ତ ହିସାବରେ ଚିହ୍ନା ଦିଏ ନାହିଁ । ସଂସାର ଲୋକେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବଢ଼େଇ ଚଢ଼େଇ ନିଜକୁ ଦେଖେଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଭକ୍ତର ରହଣି ଏକବାରେ ଭିନ୍ନ। ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଗଲେ ତା'ର ମାନ-ସମ୍ମାନ ବଢ଼ିବ। ତାକୁ ନେଇ ତା' ମନରେ ଯଦି ଅଭିମାନ ଅଙ୍କୁରିତ ହେଲା, ତେବେ ଭକ୍ତିରୂପୀ ବୀଜ ଲୋପ ପାଇଯିବ। ତା'ଛଡ଼ା ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଧିକ ସମାଗମରେ ଭକ୍ତର ସାଧନା ବାଧିତ ହେବା ସ୍ଵାଭାବିକ । ଏତଦ୍ବାରା ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତରାୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିସ୍ମୃତି ହୋଇଯାଏ। ଭକ୍ତ ସବୁ ସହିଯାଇ ପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୁଲିଯିବା ତାକୁ ମରଣ ଠାରୁ ବଳି ଦୁଃଖଦ ମନେହୁଏ | ତେଣୁ ଭକ୍ତ ସବୁବେଳେ ଏଥିରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଯଦି ମୁଁ କେବେ ତା'ର ଖ୍ୟାତି ବିସ୍ତାର କରିଦିଏ, ତେବେ ସେ ମନ ଊଣା କରେ ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କି ଦ୍ଵନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଲି ଭାବି ପାରୁ ନାହିଁ ଯେ କ'ଣ କରିବି ? ଏଣେ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ବୋଲି ମୋର ଆନ୍ତରିକ ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ତେଣେ ସେ ଭୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଯେ ମୁଁ ଯଦି ଭକ୍ତର ନାମ କହିଦିଏ, ତେବେ ସେ ସଙ୍କୋଚବଶତଃ ହୁଏତ ନଗର ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଇ ପାରେ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ହେବ ଭାବି ପାରୁ ନାହିଁ ।’’ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— “ପ୍ରିୟ ବାସୁଦେବ ! ତୁମେ ଏମିତି କାମ କର, ଯେମିତି ସାପ ମରିବନି କି ବାଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିବନି। ତୁମେ ଧରାପଡ଼ିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଖାଲି ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେଇଦେଲେ ଆମେ ଯାଇ ଆଦରର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେନି ଆସିବୁ ଏବଂ ଭୂରି ଭୋଜନ କରାଇ ଦାନାଦିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେବୁ ।”

ଭଗବାନ କହିଲେ- “ତେବେ ଶୁଣ ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଏଇ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଥ‌ିବା ଶ୍ଵପଚ ବାଲ୍ମୀକି ହେଉଛନ୍ତି ମୋର ସେହି ଅକିଞ୍ଚନ ଭକ୍ତ । ସେ ଦିବାନିଶି ମୋ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଲେଶମାତ୍ର ଅଭିମାନ ନାହିଁ | ଭକ୍ତର ତିତିକ୍ଷା, କରୁଣା, ସୁହୃଦତା ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତାଙ୍କଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ନିବାସ କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବରଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନ ପଠାଇ ନିଜେ ଯାଇ ସାଦରେ ପାଛୋଟି ଆଣିବ। ଜଣେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ତୁମ ବିବେକ ବାଧା ଦେଇପାରେ; ହେଲେ ମୋ କଥା ମନେ ରଖିଥାଅ ଯେ ସାଧୁଗୃହକୁ ଯିବାରେ କୌଣସି ଆପତ୍ତି ନାହିଁ । ସାଧୁ ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର । ତା' ମନକୁ ଛଳକପଟର ଛାୟା ସ୍ପର୍ଶ କରି ନ ଥାଏ। ସେ ଅଚ୍ୟୁତ (ଅତି ଉଚ୍ଚ) ଗୋତ୍ରୀୟ ହୋଇଯିବା ଦିନଠାରୁ ମୁଁ ତା' ଗୃହରେ ନିତ୍ୟ ନିବାସ କରେ। ସାଧୁର ଅନାବିଳ ଭାବନାରୂପୀ ଧନରେ ମୁଁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ତା'ର କିଣା ଚାକର ହୋଇଯାଏ।'

ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନ ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା ପାଇଁ ବାହାରିବାର ଦେଖି ଭଗବାନ ପୁଣି ଥରେ ସତର୍କ କରାଇ କହିଲେ – “ମୋ ଭକ୍ତର ଭାବକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଭକ୍ତର ଭାବ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଅଶେଷ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗମ୍ଭୀର “ଅଶେଷ ପ୍ରକାର ଭଗତି” I ତେଣୁ ମୋ କଥା ମନେ ରଖିଥ‌ିବ। କୌଣସି ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦେଖି ଭାବ ଊଣା କରିବ ନାହିଁ, ନଚେତ୍‌ ତୁମ ଭାବରେ ଆସିଯିବ ଆବିଳତା। ତା' ଛଡ଼ା ତାଙ୍କୁ ନିଜର ରାଜପଣିଆ ଦେଖାଇ ଜୋର୍ ଜବରଦସ୍ତି କରିବ ନାହିଁ। ଅଭିମାନ ଦେଖାଇଲେ ସବୁ ଚେଷ୍ଟା ନିରର୍ଥକ ହୋଇଯିବ। ଭକ୍ତିମାର୍ଗର ପଥିକ ହେବା କୌଣସି ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ । ତେଣୁ ତୁମେ ଅତି ସାବଧାନ ରହିବ।'

ଭଗବାନଙ୍କ ବଚନ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନ ଚାଲିଲେ ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟକୁ । ତାଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି ଆନନ୍ଦ ମନରେ ଗୃହକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଭୂମିକୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣିପାତ କଲେ। ଘର ଭିତରକୁ ଯାଇ ଦେଖନ୍ତି ତ ଠାକୁର ଘରଟି ଅତି ସ୍ବଚ୍ଛ, ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଛି । ବାଲ୍ମୀକି ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇ ଭାବସମୁଦ୍ରରେ ଅବଗାହନ କରୁଛନ୍ତି । ଠାକୁରଙ୍କ ସେବାପୂଜା ଦେଖି ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମନରେ ଜାଗରିତ ହେଲା ପ୍ରଭୁପ୍ରେମ। ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକି ନିଜ କୁଟୀରରେ ରାଜା ମହାରାଜାଙ୍କ ପଦାର୍ପଣ ହୋଇଥିବାର ଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନରେ ଚକୋର ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ପରି ଆନନ୍ଦରେ ନାଚି ଉଠିଲେ | ସେ କେବେ ଭାବି ନ ଥିଲେ ଯେ ଏଭଳି ସୌଭାଗ୍ୟ ବି ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବେ ଆସି ପାରିବ ! ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ- ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଉଠିଲା। ଲଜ୍ଜା ଓ ସଂକୋଚ କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବାକ୍ୟ ସ୍ଫୁରିତ ହେଉ ନ ଥାଏ । ବିହ୍ବଳ ମନରେ ସେ ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତ ହୋଇଗଲେ।

ସବୁ କାମ ଛାଡ଼ି ସଂଭ୍ରମରେ ଗୃହାଗତ ମହାନୁଭବ ଅତିଥିଙ୍କ ସେବାରେ ତତ୍ପର ହେଲେ ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକି । “ଏତେ ମହାନ୍ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛନ୍ତି! ’'—ଏହି ଭାବନାରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଥରି ଉଠିଲା । ସେ ମନେ ମନେ ଭାବୁଥାନ୍ତି, ଏତେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଯଦି ମନରେ ଅଭିମାନ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଗଲା, ତେବେ ସବୁ ସରିଯିବ। ତେଣୁ ସେ ଅଧୀର ହୋଇ ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଦ ବନ୍ଦନା କରି ଦୈନ୍ୟ ଭାବରେ କହିଲେ— ‘‘ମଣିମା ! ମୋ ଭଳି ତୁଚ୍ଛ ସେବକକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଲଜ୍ଜିତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣର କିଂକର । ମୋ ପାଇଁ କି ଆଜ୍ଞା କୁହନ୍ତୁ ! ତାହା ମୁଁ ସାଦରେ ପାଳନ କରିବି ।’’

ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସବିନୟେ ଏକ ସ୍ବରରେ କହିଲେ—‘‘ଭକ୍ତରାଜ ! କାଲି ଆପଣ ଆମ ଗୃହରେ ପଦାର୍ପଣ କରି ଆମକୁ ଧନ୍ୟ କରିବା ହେବେ। ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଦ ଆମ ଗୃହରେ ପଡ଼ିଲେ ଆମର ସମସ୍ତ କଳୁଷ (କଷ୍ଟ) ଦୂର ହୋଇଯିବ। ଚଳନ୍ତି ତୀର୍ଥ ସମ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ଆପଣ ସମର୍ଥ । ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀରୂପୀ ଜଳ ଅଭିସେଚନରେ ମଳିନ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଅଚିରେ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରେ । ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ବୈଷ୍ଣବ ଯେଉଁଠି କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ସେହି ସ୍ଥାନ ପରମ ତୀର୍ଥ ଓ ତପୋବନରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ ।ତେଣୁ ନିଜର ସାଧୁଗୁଣରେ ଆମ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଵୀକାର କରିବା ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମର ଆତିଥ୍ୟ ସ୍ଵୀକାର କରି ଯଜ୍ଞ ମହୋତ୍ସବକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ ।”

ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଏଭଳି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବିନୀତ ବଚନ ଶୁଣି ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ—‘‘ଏ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି ଆପଣ ! ମୋ ଭଳି ଚାଣ୍ଡାଳକୁ ପୁଣି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ! ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଚିତ ହେବ। ମଣିମା ! ମୁଁ ତ ଆପଣଙ୍କର ନିତିଦିନିଆ ଚାକର । ଅଇଁଠାପତ୍ର ଉଠାଇବା ଓ ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ରାଜପ୍ରାସାଦ ମାର୍ଜନ କରିବା ମୋର ସ୍ବାଭାବିକ କର୍ମ | ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ମୁଁ ସ୍ବପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ମନ ବଳାଏ ନାହିଁ । ମୋତେ ମୋ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ଖାଇ ସାରିବା ପରେ ଯାହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଳି ପଡ଼ିବ, ତାହାକୁ ପାଇ ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି। ମୋ ଉପରେ ଏତିକି କୃପା କରିବେ ।”

ପାଣ୍ଡବ କହିଲେ– ‘'ନା ଭକ୍ତରାଜ ! ଆପଣଙ୍କୁ ନ ଖୁଆଇ ଆମେ ଆଦୌ ଖାଇ ପାରିବୁ ନାହିଁ। ଆପଣ ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିବା ପରେ ଆମେ ବସିବୁ। ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟର ଭକ୍ତି ଆଜି ଜଣାପଡ଼ିଲା। ସତରେ ପ୍ରଭୁଜ୍ଞ ଭକ୍ତ ନିଜକୁ କେତେ ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତି !’’ ବାଲ୍ମୀକି ଜାଣିଗଲେ ଯେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ମାୟାଧରଙ୍କର ଲୀଳା । ନଚେତ୍ ମୋତେ କେମିତି ଏମାନେ ଜାଣିଥାନ୍ତେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନଙ୍କୁ ମୋର ପରିଚୟ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ମନେ ମନେ ଠାକୁରଙ୍କ ଉପରେ କୁପିତ (ରାଗିଲେ ) ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମନ ଭିତରେ ପ୍ରଣୟ କୋପକୁ ଲୁଚାଇ ରଖି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘“ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ସର୍ବସମର୍ଥ ରାଜାଙ୍କ କଥାକୁ ତ ମୁଁ କାଟି ପାରିବି ନାହିଁ । ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ସବୁ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ମୋ ପକ୍ଷରେ ତ କେହି ଜଣେ ହେଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ କାହାକୁ ଆଶ୍ରା କରିବି। ଯାହାକୁ ଆଶ୍ରା କରିଥିଲି, ସେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ହୋଇଗଲେ। ତା' ଛଡ଼ା ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଏମିତି ମନୋବାଞ୍ଛା , ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବାକୁ କିଏ ଅଛି ? ଲାଗୁଛି ଆପଣମାନେ କାହାର ପ୍ରେରଣା ପାଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯଦି ମୋ ପ୍ରଭୁଜ୍ଞର ଏଇଆ ଇଚ୍ଛା, ତେବେ ମୋ ଭଳି ତୁଚ୍ଛ ସେବକ ତାହା ଅବଜ୍ଞା କରିବ କିପରି ? ତାଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଛାର ହିଁ ବିଜୟ ହେବ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।’

ଭୀମ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇ ଭାଇ ଫେରିଆସି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସକଳ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣାଇଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ଵପଚ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପାର ପ୍ରେମ ଜାଗରିତ ହେଲା। ଏଥର ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵାସ ହୋଇଗଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଭକ୍ତର ଆଦର ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ବିବିଧ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଲେ।

ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଭଳି ପରମ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଲୋକ ରୋଷେଇ କଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ। ତ ଏଥିପାଇଁ ସେଭଳି ଭକ୍ତିମତୀ ନାରୀ ହୋଇଥିବା ଦରକାର। ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସଂକେତ କରି କହିଲେ- “କୃଷ୍ଣେ ! ତୁମେ ଏଭଳି ସୁଯୋଗକୁ ହାତ ଛଡ଼ା କର ନାହିଁ । ମହାନ୍ ଭକ୍ତଙ୍କ ସେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରି ନିଜର ହାତକୁ ଧନ୍ୟ କର । ଆଜି ତୁମେ ରନ୍ଧନକୌଶଳ ଦ୍ବାରା ଷଡ଼ରସ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ନିଜର ପାକବିଦ୍ୟାକୁ ସାର୍ଥକ କର। ମୋତେ ସମର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟକୁ ମୁଁ ନେତ୍ର ଦ୍ବାରା ଗ୍ରହଣ କରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଦୃଷ୍ଟିଭୋଗ କରେ। କିନ୍ତୁ ,ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟର ରସ ଆସ୍ବାଦନ କରେ ଭକ୍ତର ଜିହ୍ବା ଦ୍ବାରା ।''

ପରଦିନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜେ ଯାଇ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପାଛୋଟି ଆଣିଲେ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ। ଭକ୍ତଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ବିବିଧ ସାଜସଜ୍ଜା କରାଯାଇଥାଏ। ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଵାଗତ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଭକ୍ତରାଜଙ୍କ ମସ୍ତକ ଲଜ୍ଜାରେ ଅବନତ ହୋଇଯାଉଥାଏ। ସେ ଅତି ଦୈନ୍ୟର ସହ କହିଲେ–‘‘ମଣିମା ! ଏଇ ଦାଣ୍ଡପିଣ୍ଡାରେ ମୋତେ ଦେଇ ଦିଅନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏଇଠି ପ୍ରସାଦ ପାଇ ଫେରିଯିବି ।” ଭଗବାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକାନ୍ତକୁ ଡାକି ନେଇ କହିଲେ—ନା ନା ଏ ଅଶୋଭନୀୟ ହେବ। ଏ ବୈଷ୍ଣବ ହୋଇଥିବାରୁ ତୁମର ଭାଇ ପରି ଅଟନ୍ତି । ଯଦି ତୁମର ଭାଇ ଦାଣ୍ଡରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ କହନ୍ତି, ତୁମେ ରାଜି ହୋଇ ପାରିବ କି ? ତୁମକୁ କ'ଣ ଲଜ୍ଜାବୋଧ ହେବ ନାହିଁ | ତେଣୁ ଏହାଙ୍କୁ ଆଦରରେ ପାକଶାଳାରେ ବସାଇ ଭୋଜନ କରାଅ । ମୋ ଭକ୍ତର ସମ୍ମାନରେ ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେବି ଏବଂ ମୋ ଆନନ୍ଦ ହିଁ ତୁମ ଯଜ୍ଞ ସଫଳତାର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ହେବ। ଜାଣିଥାଅ ଯେ ଯେତେ ବାଧ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତରାଜ ବାଲ୍ମୀକି ନିଜେ ପାକଶାଳାକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କୋଳ କରି ଉଠାଇ ନେଇଆସ ।"

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କୋଳ କରି ଘେନି ଆସିଲେ ପାକଶାଳାକୁ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ (ଧୋଇ) କରି ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବିରାଜମାନ କରାଇଲେ । ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରତ୍ନଜଟିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଥାଳିରେ ଅନ୍ନ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ଗିନାରେ ଡାଲି, ତରକାରି, ଦଧି , ଘୃତ ପ୍ରଭୃତି ବିବିଧ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରି ବାଢ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିବାକୁ ନିବେଦନ କଲେ। ଭକ୍ତରାଜ ବାଲ୍ମୀକି "ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ" କରିସାରି ସବୁ ଏକାଠି ଗୋଳାଇ ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାସ ମୁଖରେ ଦେବା କ୍ଷଣି ଶଙ୍ଖ ବାଜି ଉଠିଲା I କିନ୍ତୁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଯେ ଥରେ ଦୁଇଥର ବାଜି ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାର ଅନୁରୂପ ବାଜିଲା ନାହିଁ।

ଶଙ୍ଖର ଏଭଳି ଅବହେଳନାରେ ଭଗବାନ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ ଉଠିଲେ | ସେ ହଠାତ୍ ଯଷ୍ଟି (ବିଧା) ପ୍ରହାର କଲେ ଶଙ୍ଖ ମସ୍ତକରେ। କହିଲେ- “ରେ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ! ତୁ କ'ଣ ଭକ୍ତର ମହିମା ଜାଣି ନାହୁଁ । ମନରେ ଏଭଳି ଲଜ୍ଜାବୋଧ କରୁଛୁ କାହିଁକି ? ମନେରଖ, ଯଦି ତୁ ମୋ ଭକ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ନ ଦେଉ, ମୁଁ ତୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେବି । ତୋର ମସ୍ତକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ-ବିଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ତୋତେ ଉଚିତ ଶାସ୍ତି ଦେବି।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶଙ୍ଖ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲା– ‘“ପ୍ରଭୁ ! ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ | ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପଚାରି ବୁଝି ପାରନ୍ତି ଏହାର କାରଣ।” ଭଗବାନ ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଡ଼କୁ ସିଧାରେ ଚାହିଁ ଇଙ୍ଗିତରେ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀ କହିଲେ– ‘‘ଶଙ୍ଖ ବଚନ ସତ୍ୟ I ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ଭାବ ଊଣା ହେବାରୁ ଏ ଅଘଟଣ ଘଟିଲା । ଭକ୍ତରାଜ ଷଡ଼ରସ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ଗୋଳେଇ ମିଶେଇ ଖାଇବାରୁ ମୋ ମନରେ ଏଭଳି କୁ-ଭାବନା ଜାଗରିତ ହେଲା ଯେ....

ହାୟା ! ମୁଁ ଏତେ ପରିଶ୍ରମ କରି ନାନାବିଧ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି, ଅଥଚ ସବୁ ମିଶେଇ ଦେଇ ମୋର ପାକବିଦ୍ୟାକୁ ଭକ୍ତବର ଧୂଳିରେ ମିଶେଇ ଦେଲେ ! ଯେତେ ଯାହା ହେଲେ କ'ଣ ହେବ, ଜାତିରେ ତ ଶ୍ଵପଚ। ବ୍ୟଞ୍ଜନରୁ ସ୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କୌଶଳ ଜାଣନ୍ତେ ବା କିପରି ?”

ଏହି କ୍ରିୟା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଥ‌ିବା ଭକ୍ତ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଭାବକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମକ୍ଷରେ ପରିପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଜାଣି ଜାଣି ଏହାର କାରଣ ପଚାରିଲେ । ଭକ୍ତରାଜ କହିଲେ– ‘‘ଏସବୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦ୍ରବ୍ୟ ତ ଆଗରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ହୋଇସାରିଛି। ତେବେ ମୁଁ ପଦାର୍ଥ ଭାବନା ରଖି ବ୍ୟଞ୍ଜନରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବି କେମିତି ? ଏଭଳି କଲେ ଆଉ ପ୍ରସାଦ ଭାବନା ରହି ପାରିବ କି ? ଏହା ତ ଭକ୍ତିରେ ଘୋର କଳଙ୍କ ହୋଇଯିବ ! ମୁଁ ଷଡ଼ରସ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଖାଉ ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରୁଛି। ତେଣୁ ଏଭଳି କଲି ପ୍ରଭୁ !”

ଭକ୍ତର ଆନ୍ତରିକ ଭାବନା ବୁଝି ପାରି ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ ଧନ୍ୟ କହିଲେ। ଜୟ ଧ୍ଵନିରେ ରାଜ ପ୍ରାସାଦ ଗୁଞ୍ଜାୟମାନ ହୋଇ ଉଠିଲା। ଭକ୍ତିର ଏଭଳି ଗୂଢ ମର୍ମ ଜାଣି ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଚମ୍ବିତ ହୋଇଗଲେ। ଭକ୍ତରାଜଙ୍କ ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଗାଧ ପ୍ରୀତି ଓ ସଦ୍ଭାବନା। ତା'ପରେ ଶଙ୍ଖ ଘନ ଘନ ନାଦରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ କଲା ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସରକୁ। ଭଗବାନ ଶ୍ଵପଚ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କୋଳେଇ ନେଇ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଚୁମ୍ବନ ଦେଲେ ।

ଭକ୍ତ-ଭଗବାନଙ୍କ ମିଳନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସକଳ ପ୍ରଜା ନିଜର ଜୀବନ ଧନ୍ୟ କରିବା ସହିତ ନେତ୍ର ଧାରଣର ଫଳ ପାଇ କୃତାର୍ଥ ହେଲେ ।

କଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହିଗଲା ଯେ ଶଙ୍ଖ ବାଜିଲା ନାହିଁ

କଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହିଗଲା ଯେ ଶଙ୍ଖ ବାଜିଲା ନାହିଁ