ପରିଚୟ:

ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ଓଡ଼ିଶୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର, କଳାତ୍ମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରତୀକ | କଳା ଫର୍ମରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ କେବଳ ଓଡ଼ିଶୀକୁ ପୁନଃ ଜୀବିତ କରିନଥିଲା ବରଂ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର ମାନ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା | ଏଠାରେ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବିଷୟରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା । ଓଡିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ପାଇଁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ କହିଲେ କିଛି ଭୂଲ ହେବ ନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଶୀ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ପୁରୀରେ ଥିବା ଶିଳ୍ପୀଗ୍ରାମ ରଘୂରାଜପୁରର ଏକ ଶିଳ୍ପୀ ପରିବାରରେ ୧୯୨୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୮ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତା ଚିନ୍ତାମଣୀ ମହାପାତ୍ର ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ଓ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦକ ଥିଲେ । ଯାତ୍ରା ଓ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମରେ ସବୁବେଳେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଏ ସବୁର ପ୍ରଭାବ ପଡିଥିଲା ବାଳକ କେଳୁଚରଣଙ୍କ ଉପରେ । ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ବଳଭଦ୍ର ସାହୁଓଡ଼ିଶା ଥିଏଟର୍ସଦୟାଳ ଶରଣକଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ରଗାନ୍ଧର୍ବ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟନେସନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର ପରଫର୍ମିଙ୍ଗ ଆର୍ଟ୍ସପଦାତିକ ନୃତ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ବାବଦରେ ବହୁ ପ୍ରଲେଖନ ଆଦି କରି ଓଡ଼ିଶୀକୁ ପରପିଢି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶୀ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କରି ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।୧୯୯୫ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶୀ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଛାଡିବା ପରେ, ସେ ନିଜସ୍ୱ ଅନୁଷ୍ଠାନ "ସୃଜନ"ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାକୁ କେଳୁଚରଣ ବରାବର ଯାଉଥିଲେ ଓ ସେଠାରେ ଶିଖା ଯାଉଥିବା ଗୋଟିପୁଅ ନାଚ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ । ପିତାଙ୍କୁ, କେଳୁଚରଣଙ୍କ ଗୋଟିପୁଅ ନାଚ କରିବା ପସନ୍ଦ ନଥିଲା । ସେ କେଳୁଚରଣଙ୍କୁ ଏଥିରୁ ନିବୃତ କରି, ପୁରୀରେ ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ "କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ରାସ ଲୀଳା" ଦଳରେ ଛାଡିଥିଲେ । ଏଠାରେ କେଳୁଚରଣ ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଅଭିନୟ ସହିତ ମଞ୍ଚସଜ୍ଜା, ମେକ୍ ଅପ୍, ନୃତ୍ୟ ସଂଯୋଜନା ଆଦି ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏହି ଦଳ ବର୍ଷର ୬/୭ ମାସ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି କୃଷ୍ଣଲୀଳା ଓ ପୁରାଣର ଅନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ । ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ବନମାଳୀ, ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଓ ଜୟଦେବ ଆଦିଙ୍କ ରଚନାରୁ "ବାଲ୍ୟଲୀଳା", "ମାନଭଞ୍ଜନ", "ରାଧା ପ୍ରେମାମୃତ", "ବିଦଗ୍ଧ ମାଧବ" ଆଦି ବିଷୟ ନୃତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବେଷଣ ହେଉଥିଲା । ନୃତ୍ୟ ସଂଯୋଜନା, ସଙ୍ଗୀତ, ମଞ୍ଚସଜ୍ୟା ଆଦୁ ସବୁ ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିଲା । କେଳୁଚରଣ ଏହି ଦଳରେ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ । ଏଠାରେ ସେ ଗୁରୁ ଅଗାଧୁ ମହାରଣାଙ୍କଠାରୁ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ କ୍ଷେତ୍ରମୋହନ କରଙ୍କଠାରୁ ତବଲା ବଜେଇବା ଶିଖିଥିଲେ । ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ଦଳରେ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ ସହିତ କେଳୁଚରଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଷେଇ, ବାସନ ମଜା ଭଳି ସେବା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କେଳୁଚରଣଙ୍କ ଗଭୀର ଭାବରେ ପଡିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ କେଳୁଚରଣ ନିଜେ ଗୁରୁ ସାଜିଥିଲେ, ସେହି ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଆବୋରୀ ଥିଲେ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ମନେ କରୁଥିଲେ ।

ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ କେଳୁଚରଣଙ୍କୁ ରାସ ଲୀଳା ଦଳ ଛାଡି ଗାଁକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡିଥିଲା । ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ଏକ ପାନ ବରଜରେ ମୂଲିଆ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା । ତାଙ୍କ କଳାକାର ମନ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲା ଓ କିଛିଦିନ ପରେ ଗାଁ ଛାଡ଼ି କଟକ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ । କଟକ ଆସି, ସେ କବିଚନ୍ଦ୍ର କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ସେ ମଞ୍ଚ ସଜ୍ୟା ଓ ମର୍ଦଳ ବାଦନ ଆଦି କରୁଥିଲେ । ଦରମା ଥିଲା ମାସକୁ ୭ ଟଙ୍କା । କଟକରେ ସେ ହରିହର ରାଓଙ୍କଠାରୁ ତବଲାରେ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାପରେ ସେ "ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି" ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତିଭାର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା । କ'ଣପଙ୍କଜ ଚରଣଙ୍କ ସଂଯୋଜନାରେ ନୃତ୍ୟ ନାଟିକା "ଦେବୀ ଭସ୍ମାସୁର"ରେ "ନଟରାଜ" ଭୂମିକାରେ କେଳୁଚରଣ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଲେ । ଏଥିରେ "ମୋହିନୀ" ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ "ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା" । ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା କେଳୁଚରଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟାଙ୍କର ଯୁଗଳବନ୍ଦୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିବାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜୋଡି ପ୍ରାୟ ସବୁ ପରିବେଷଣରେ ଏକାଠି ନୃତ୍ୟାଭିନୟ କରୁଥିଲେ । ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି ଦଳରେ ଥାଇ, କେଳୁଚରଣ ଗୁରୁ ଦୁର୍ଲଭ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂ, ଗୁରୁ ଆଦିଙ୍କଠାରୁ ଅଭିନୟ ନୃତ୍ୟ ଓ ବ୍ୟାକରଣରେ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଥିଲେ । କ୍ରମେ ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ନର୍ତ୍ତକ, ବାଦକ ଓ ନୃତ୍ୟ ସଂଯୋଜକ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି ଦଳରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୫/୬ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ ।

କେଳୁଚରଣଙ୍କୁ ୨୮ବର୍ଷ ହେଲା ବେଳକୁ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି ଦଳ ଛାଡି, ଉଭୟ ପୁରୀ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ । ପୁରୀରେ ସେମାନେ ମାହାରୀ ଓ ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରି, ସେ ସବୁକୁ ଆୟତ୍ତ କରି ନିଜସ୍ୱ ଏକ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରିଥିଲେ । କେଳୁଚରଣଙ୍କ ଭାଷାରେ "ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ମାହାରୀର ଭାବ ଓ ଗୋଟିପୁଅର ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀକୁ ନିଜର କରିଛି" । ପୁରୀରେ ସେମାନେ "ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଏ" ଆନୁକୁଲ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ । କ୍ରମେ କେଳୁଚରଣ ଆକାଶବାଣୀ କଟକର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ତବଲା ଓ ମର୍ଦଳ ବାଦନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୩ ମସିହାରେ, ସେ କଟକର ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେତେବେଳ ଯାଏଁ କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ରର ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ସ୍ଥାନ ନଥାଏ । କେଳୁଚରଣ ସେ କାମଟି କରି ପାରିଥିଲେ । କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ରରେ ସେ ୧୫ ବର୍ଷ କାଳ ଓଡ଼ିଶୀ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରି ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀ ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରିଥିଲେ । ଏ ସମୟରେ ସେ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ମିନତି ମିଶ୍ର, ପ୍ରିୟମ୍ବଦା ମହାନ୍ତି ହେଜମାଦି ଆଦି ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିଲେ । "ପଞ୍ଚପୁଷ୍ପା", "କୃଷ୍ଣ ଗାଥା", "ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ", "ଊର୍ବଶୀ", "କୃଷ୍ଣ ଲୀଳା", "ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ", "କୋଣାର୍କ" ଆଦି କେଳୁଚରଣଙ୍କ ସେହି ସମୟରେ ନୃତ୍ୟ ସଂଯୋଜନା । କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ସହଯୋଗରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରରେ ଖୋଦେଇ ହୋଇଥିବା ନର୍ତ୍ତକ/ନର୍ତ୍ତକୀମାନଙ୍କର ମୁଦ୍ରା ଉପରେ ଗବେଷଣା କରି, ସେଗୁଡିକୁ ନିଜ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆୟତ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳକୁ କେଳୁଚରଣଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା ।

ଅଶି ଦଶକ ବେଳକୁ, କେଳୁଚରଣ କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ଛାଡି, ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଦିଲ୍ଲୀର , ମୁମ୍ବାଇର , କଲିକତାର ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା । କେଳୁଚରଣଙ୍କର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ି ଚାଲିଥିଲା । ବହୁ ବିଦେଶୀ ଶିଷ୍ୟ କଟକ ଆସି, କେଳୁଚରଣଙ୍କ ଘରେ ରହି ତାଙ୍କଠାରୁ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ନିଜସ୍ୱ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ସହ ଜାପାନ, ଜର୍ମାନୀ, ଋଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ସେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ "ଓଡ଼ିଶୀ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର

୨୦୦୪ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ୭ ତାରିଖରେ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

ଉଣେଇଶ ଶହ ଛବିଶି ମସିହା

ଜାନୁଆରୀ ମାସ ଆଠ ତାରିଖ

ବିଖ୍ୟାତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶଂଖକ୍ଷେତ୍ରରେ

କରିଲେ ସଭିଏଁ ଙ୍କ ମନ ଉଚ୍ଚାଟ ।।

କଳାର ଗ୍ରାମରେ ଜନମ ଗ୍ରହଣ କରିଣ

କଳାରେ ମନ ନିବେଶ ବାଳୁତ ବେଳୁ

ମନେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଲା

ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ରାସ ।।

ଓଡ଼ିଶାର ପୁନର୍ଜୀବନ:

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାରତନାଟ୍ୟମ୍ ଏବଂ କଥକ ପରି ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ରୂପରେ ଛାଇ ଯାଇଥିବା ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା। କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ପୁନର୍ଜୀବନରେ ଏକ ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ, ଏହାର ପାରମ୍ପାରିକ ସଂଗୀତରେ ନୂତନ ଜୀବନ ନିଶ୍ୱାସ ନେବାବେଳେ ଏହାକୁ ନିଜର ଅଭିନବ କୋରିଓଗ୍ରାଫି ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ | ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କୌଶଳଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ବୁଝାମଣା ଏକ ସମସାମୟିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ସହିତ ମିଶି ଓଡ଼ିଶୀକୁ ବିଶ୍ଵ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇଲା ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କଲେ ।

ଆର୍ଟିଷ୍ଟିକ୍ ଭିଜନ ଏବଂ ଇନୋଭେସନ୍:

କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ କଳା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ଥିଲା, ଯେହେତୁ ସେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟରେ ମୂଳ ରହିଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶୀ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ଦିଗ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ | ତାଙ୍କର କୋରିଓଗ୍ରାଫିକ୍ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ଗତିବିଧି, ଅନୁଗୁଳ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ ଭାବପ୍ରବଣ କାହାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସତ୍ୟତା ସହିତ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା | ସେ ଥିମିକ୍ ଢାଞ୍ଚା, ହାତ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ (ମୁଦ୍ରା) ଏବଂ ଥିମେଟିକ୍ କାହାଣୀଗୁଡିକ ସହିତ ପରୀକ୍ଷଣ କରି ପାରମ୍ପାରିକ ଓଡ଼ିଶୀ ରେପର୍ଟୋରିର ସୀମାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶୀ ସଂଗୀତରେ ଅବଦାନ:

ଜଣେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ତଥା କୋରିଓଗ୍ରାଫର ଭାବରେ ତାଙ୍କର ସାହସିକତା ବ୍ୟତୀତ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସଂଗୀତକାର ଏବଂ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ବହୁମୁଖୀତା ଏବଂ ଗଭୀର ବୁଝାମଣା ଦର୍ଶାଇ ପାଲ୍ଲାଭିସ୍, ଅଭିନାୟା ପାଦ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ସମେତ ଅନେକ ଓଡ଼ିଶୀ ସଂଗୀତ ଖଣ୍ଡ ରଚନା କରିଥିଲେ | ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶୀ ସଂଗୀତର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଗଢିବା ଜାରି ରଖିଛି, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଏବଂ ସଂଗୀତଜ୍ଞମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଗୀତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ଆହରଣ ପାଇଁ ସମାନ ରହିଅଛି ।

ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ମେଣ୍ଟରସିପ୍:

କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ଏବଂ ରଚନାଠାରୁ ବିସ୍ତାର,ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ପରାମର୍ଶଦାତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଠୋର ତାଲିମ ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନେକ ପିଢି ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିପୋଷଣ କରିଥିଲେ | ୧୯୯୩ ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶ୍ରୀଜନ (ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶୀ ନ୍ରିତିବାସାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷୁଦ୍ର), ଓଡ଼ିଶୀ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ଏକ ଉନ୍ନତ ହବ୍ ହୋଇ ରହିଆସିଛି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢି ପାଇଁ ପରମ୍ପରାକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କରି ରଖିଅଛି ।

ମାନ୍ୟତା ଏବଂ ପୁରସ୍କାର:

ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର କ୍ୟାରିଅରରେ, କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି |

କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୦

ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଅକାଦେମି ପୁରସ୍କାର, ୧୯୬୬

ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ୧୯୭୨

ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ, ୧୯୮୯

ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଅକାଦେମି ଫେଲ୍ଲୌଶିପ, ୧୯୯୧

ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ, ୨୦୦୦

କାଳିଦାସ ସମ୍ମାନ(ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟ ସରକାର), ୧୯୮୭

ଡକ୍ଟରେଟ(ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ), ୧୯୮୧

ଶଙ୍କର ଦେବ ସମ୍ମାନ(ଆସାମ ରାଜ୍ୟ ସରକାର), ୨୦୦୧

ଭାରତ ଏବଂ ବିଶ୍ଵ ର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଯୋଗଁ ତାଙ୍କୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ତଥା ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ମଶାଲ ଭାବରେ ବ୍ୟାପକ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:

ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଉପରେ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପିଢ଼ି ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଚିତ୍ରକଳା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ସ୍ଥାୟୀ ଅଟେ | ତାଙ୍କର ଅଭିନବ କୋରିଓଗ୍ରାଫି, ବୈଷୟିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏବଂ ଗଭୀର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଏବଂ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥାଏ, ଓଡିଶୀ ନୃତ୍ୟକୁ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚାଇ ରଖେ | ଯେହେତୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ଅବଦାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁ, ଆମେ କେବଳ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନୁହେଁ ବରଂ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଅସ୍ଥାୟୀ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିଥାଉ ଯାହା ସେ ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ପ୍ରସାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର -ମହାନ ଓଡିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ (Kelucharan Mohapatra - The great Odissi dancer)

କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର -ମହାନ ଓଡିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ (Kelucharan Mohapatra - The great Odissi dancer)