ଓଡ଼ିଶା, ଯାହାର ଅନ୍ୟ ନାମ ହେଉଛି କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଭୂମି, ସେହି ଭୂମିର ହୃଦୟସ୍ପନ୍ଦନ ଶୁଭେ କୋଣାର୍କର ବାଲୁକା ବେଳାଭୂମିରେ। ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ମେଳନ, ଯେଉଁଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଭୀର ଐତିହ୍ୟର ମିଳନ ଘଟେ ଆଧୁନିକ କଳା ପ୍ରକାଶର ସହିତ। ଏହି ଉତ୍ସବ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱକୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଧାରାକୁ ଘରୋଇ ଓ ବିଦେଶୀ ମଞ୍ଚରେ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସଂସ୍କୃତି ଭାବରେ ପରିଚୟ କରାଇଥାଏ।

କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର, ଯାହାକି ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ସମୁଦ୍ର ଓ ବାଲୁକାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଳ୍ପ କୀର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଏହାର କଳା, ଶିଳ୍ପ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ମାନବର ଶ୍ରଦ୍ଧାର ପ୍ରତିଫଳନ। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଐତିହାସିକ ପରିବେଶରେ ଆୟୋଜିତ କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ ପ୍ରକୃତିକ ଭାବରେ ହେଉଛି ଅତୀତର ଗାଥାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ବଞ୍ଚାଇବାର ଏକ ଉତ୍ସବ। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଲୋକ ମାଳାରେ ଝଲସି ଉଠିଥିବା ମନ୍ଦିରଟି ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅଲୌକିକ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ବସେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ। ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟର ତାଳ ଓ ଭକ୍ତିର ସ୍ୱର ମିଶି ଏକ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଏକ ଅଲଗା ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀର ମନୋଜ୍ଞ ପ୍ରଦର୍ଶନି। ଏହି ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ୍ରେ ଭାରତର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ନୃତ୍ୟ ଗୁରୁ ଓ କଳାକାର ମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି ଓ ନିଜ କଳାର ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଇଥାନ୍ତି।

· ଓଡ଼ିଶୀ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ନୃତ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ସବର ହୃଦୟ ଓ ଆତ୍ମା। ଓଡିଶୀର ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ ଭଙ୍ଗୀ, ଅଳସ ଚାଲି, ମୁଦ୍ରାର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ଅଭିନୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଭକ୍ତି ଭାବନାର ଗଭୀରତାକୁ ଛୁଇଁବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଓଡିଶୀ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି, ଯେଉଁଠାରେ କଳା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏକାଠି ମିଶିଯାଏ।

· ଭରତନାଟ୍ୟମ: ତାମିଲନାଡୁର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ କୋଣାର୍କର ମଞ୍ଚରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରୂପରେ। ଏହାର କଠୋର ପାଦଚାପ, ସ୍ପଷ୍ଟ ହସ୍ତମୁଦ୍ରା, ଦୃଢ଼ ଭଙ୍ଗୀ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ଅଭିନୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ।

· କୁଚିପୁଡ଼ି: ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଏହି ନୃତ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ତାହାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଦମ୍ବ, ଦ୍ରୁତ ଗତି ଓ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୈଳୀ ସହିତ। କୁଚିପୁଡ଼ି ନୃତ୍ୟର ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମଞ୍ଚକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

· କଥକଳି: କେରଳର ଏହି ନାଟ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ମୁଖଭଙ୍ଗୀ, ଜଟିଳ ପୋଷାକ ଓ ପୁରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ ସହିତ ଆସି ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆବଦ୍ଧ କରିଥାଏ। କଥକଳି କଳାକାରଙ୍କ ଚେହେରାର ରଙ୍ଗ ଓ ଆଖିର ଅଭିନୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

· ମଣିପୁରୀ ଓ କଥକ: ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ତାହାର ମନୋହର, ଲହରୀ ପରି ନରମ ଗତି ସହିତ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ। ଅପରପକ୍ଷେ, ଉତ୍ତର ଭାରତର କଥକ ନୃତ୍ୟର ଘୁଙ୍ଗୁରର ଝଙ୍କାର, ଦ୍ରୁତ ଭ୍ରମର ଚାଲି ଓ ତାଳବଦ୍ଧ ପାଦଚାପ ମଞ୍ଚକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଭରି ଦେଇଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବକୁ ପରିଣତ କରିଥାଏ ଭାରତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐକ୍ୟର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣରେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କଳା ସୀମା ଜାଣେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷର ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦ ଏକାଠି ହୋଇ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଏକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିପାରେ।

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ନୁହେଁ। ଏହାର ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଯୋଜନା, ସମକାଳୀନ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ କଳାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ। ଯୁବ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏଠାରେ ନୂତନ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି। ପାରମ୍ପରିକ ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଆଧୁନିକ କଳା ପ୍ରକାଶର ଯେ କୌଶଳ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ସତ୍ୟିକ ଅର୍ଥରେ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକତାର ମିଳନ ବିନ୍ଦୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଉତ୍ସବ ନୃତ୍ୟକୁ କେବଳ ଏକ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଭାବରେ ନ ଦେଖି, ଏକ ଜୀବନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ ସମୟ ସହିତ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା କଳାରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରେ।

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଯେଉଁଥିରେ ବିଦେଶୀ କଳାକାର ଓ ଦର୍ଶକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଭାଗୀଦାରି ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ବିଦେଶୀ କଳାକାରଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓଡ଼ିଆ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରେ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର କଳା ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ଉତ୍ସବ ପରିସର କେବଳ ନୃତ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ମେଳା, ସଂଗୀତ ସମାରୋହ, ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଚିତ୍ରକଳା ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଆଦି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଏଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ବସ୍ତ୍ରଶିଳ୍ପ, ଶାଢ଼ୀ, ରୂପା ଜମା କାମ ଆଦି ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ସବର ଆକର୍ଷଣର ଅଂଶ।

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମାର ଝଲକ। ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ସାକ୍ଷୀ ହୁଏ କିଭଳି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା ନିଜର ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ସହିତ ଖାପ ଖାଇ ନୂତନ ରୂପ ନେଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଧାମରେ ଆୟୋଜିତ ଏହି ଉତ୍ସବ କେବଳ କଳାର ପୂଜା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବୀୟ ଭାବନା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐକ୍ୟ ଓ କଳାତ୍ମକ ଉତ୍କର୍ଷର ଏକ ମହାନ ପର୍ବ। ଏହି ଉତ୍ସବ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ କେବଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ତାହାକୁ ବିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଗତିଶୀଳ ସଂସ୍କୃତି ଭାବରେ ପରିଚୟ କରାଇଥାଏ। କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ ସାକ୍ଷୀ ରହିଛି ଓଡ଼ିଶାର ଅତୀତର ଗୌରବ, ବର୍ତ୍ତମାନର ସକ୍ରିୟତା ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଅନନ୍ତ ସମ୍ଭାବନାର। ଏହା ସତ୍ଯରେ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ କଳାର ସୁନ୍ଦର ମିଳନ ବିନ୍ଦୁ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ: ଓଡ଼ିଶା ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ କଳାର ମିଳନ ବିନ୍ଦୁ

କୋଣାର୍କ ଉତ୍ସବ: ଓଡ଼ିଶା ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ କଳାର ମିଳନ ବିନ୍ଦୁ