ଲୋକ କଳା ମାନେ ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଧାରା, ଚିନ୍ତାଧାରା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭାବନା ଓ ଆସ୍ଥାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଏହି କଳା ଗାଁ-ଗଞ୍ଜରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜଣେ ମଣିଷର ଭାବ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ମିଶ୍ରଣ, ଯାହା ଉପରେ ତାଙ୍କ ପରିବେଶ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ଥାଏ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଲୋକ କଳା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରଚଳିତ – ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଚିତ୍ର, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ଗପ-କଥା ଓ ନାଟକ ଭାବରେ। ଏହି ସବୁ ରୂପରେ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଜନସାଧାରଣର ସ୍ନେହ, ଆଶ୍ରୟ, ଭୟ ଓ ଆଶାର ଚିତ୍ରଣ ମିଳେ।

ପ୍ରକୃତି ଓ ଲୋକ ଜୀବନ

ଗାଁ ଲୋକମାନେ ଚାଷୀ, ମଜୁର, ତାଲଚା ସଂଗ୍ରାହକ, କୁହେ ଖୋଦକ ଅଥବା ଜଙ୍ଗଲ ନିର୍ଭର ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଝରଣା, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏବଂ ବର୍ଷା ରୁତୁ – ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଲୋକ କଳାର ଅଂଶ।

ଚିତ୍ର କଳାରେ ପ୍ରକୃତି

ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ସାଉରା ଚିତ୍ର, ଲଉଙ୍ଗ ଚିତ୍ର, ଓ ଗୋଟିଏ ପାଟାରେ ବିଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରକୃତି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଗଛ, ମାଛ, ପକ୍ଷୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ମେଘ, ଓ ବର୍ଷା – ସବୁକିଛି ସେଠି ଗଢ଼ି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଚିତ୍ର ମାନେ କେବଳ ଶୃଙ୍ଗାରିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଏକତାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ।

ଗୀତ ଓ ବାଜାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି

ଲୋକଗୀତ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ଆସିବା, ଧାନ ଅଙ୍କୁରିବା, ପରିବା ଉଡି ଆସିବା, କୋଇଲୀ ଗାଇବା ଆଦି ଦୃଶ୍ୟ ବଢ଼ିଛି। ଝିଅ ମାନେ ବର୍ଷା ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲା ଗାନ ଗାଇଥିବା, ବୋଆଳ ଧରିବା ଗୀତ ଗାଇବା – ଏହି ସବୁ ଲୋକ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତି ଦେଖାଯାଏ। ମଧୁ ଶ୍ରବଣ, ତୀଜ, ରାଜା ପର୍ବ ଯେଉଁଠି ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଅତୁଟ ଭାବେ ଅଛି।

ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକ ରେ ପ୍ରକୃତି

ଲୋକନୃତ୍ୟ – ଗୋଟିଏ ପ୍ରକୃତିର ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ଚଳନର ଅନୁକୃତି। ଛଉ ନୃତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ, ଝଡ଼ଉଆ ଓ ମହାରୀ ନୃତ୍ୟ – ଏହି ସବୁ ଜନଜୀବନ ଓ ଏଥିରେ ପ୍ରକୃତିର ଅନୁଭୂତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ନାଟକ ଗାଁ ଗାଁରେ ନାଟ୍ୟମଞ୍ଚ ଉପରେ ଅଭିନୟ ହୁଏ। ଏଥିରେ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ବର୍ଷା, ନଦୀ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନକୁ ଚରିତ୍ର ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏମିତି ନାଟକ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ।

ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ କାରିଗର କଳା

ଓଡ଼ିଶାର ରଜସ୍, ହାଣ୍ଡଲୁମ୍, ଗମୁଛା, ଧାନ ଟୋକି, ଦୋକରା, ତମା, ମାଟିର ଖେଳନା, ବାସ ଓ ଗାମୁଛା ପଦାର୍ଥ ଏହି ସବୁ କଳା ଉପରେ ପ୍ରକୃତିର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ଥାଏ। ଗଛ-ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ, ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶିଳ୍ପ ସଜିଥାଏ। ଏଥିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ କିପରି ଜଣେ ଗାଁ ଲୋକ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଆକି ବୁଝିଛି।

ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ରକ୍ଷାର ପାଠ

ଲୋକ କଳା କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବେଦନା ଓ ଜାଗରୁକତାର ଅନୁଭବ। ଗାଁ ଲୋକ ଜଣାନ୍ତି ଯେ ଜୀବନ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକତା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ସେମାନେ ଗାନ, ଚିତ୍ର, ନୃତ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଭାବନାକୁ ଦେଖାନ୍ତି।

ଏହି ଲୋକ କଳା ଆମକୁ ଶିଖାଏ — ମଣିଷ ଏକା ନୁହେଁ, ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଅଂଶ। ପକ୍ଷୀ ଗାଇଲେ ଗୀତ ହୁଏ, ଧାନ ଉଗିଲେ ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ବର୍ଷା ଆସିଲେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ପରିଶେଷରେ

ଲୋକ କଳା ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭୂତି ଓ ରୂପକାର। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ କିପରି ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକତାରେ ବଞ୍ଚିବା ଯାଉଛି। ଆମ ଜନପଦୀୟ କଳାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପରେ ଅଛି ପ୍ରକୃତିର ଦୂରଦର୍ଶନ, ଏବଂ ଏହା ହେଉଛି ଆମ ଅତୀତର ଅନୁଭବ ଓ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଦିଗଦର୍ଶନ।

ଏହିପରି ଲୋକ କଳାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ପ୍ରସାର କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଲୋକ କଳା: ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ

ଲୋକ କଳା: ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ