ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବେ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରପଲ୍ଲୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସହର ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଜନବିଦିତ ।

“ହରେ ରାମ ହରେ ରାମ ରାମ ରାମ ହରେ ହରେ,

ହରେ କୃଷ୍ଣ ହରେ କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ହରେ ହରେ ।”

ଅବଶ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଚେତନାରେ ଏହା ପ୍ରଥମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଓ ପରେ ରାମଙ୍କ ନାମ ଗାନ କରିବାର ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ । ଏହି ନାମର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଏଥିରେ କରାଯାଏ । ନାରୀ-ପୁରୁଷ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପିଲାରୁ ବୁଢ଼ା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଗାୟନ ପୂର୍ବକ ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାପୀଠର ବେଢ଼ା ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି । ଏହା ଗାୟନ ସମୟରେ ଯେଉଁ ସବୁ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ତାହା ହେଲା- ଗିନି, କରତାଳ , ଭେରୀ, ତୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରରେ ଏ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗାୟନ କରି ଭଗବାନଙ୍କ ନାମର ଅଖଣ୍ଡ କୀର୍ତ୍ତନ ହିଁ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ଅଷ୍ଟ ପ୍ରହରୀ ନାମଯଜ୍ଞ ତଥା ଚବିଶ ପ୍ରହରୀ ନାମଯଜ୍ଞ ଭାବେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ l ଏହା ଛଡ଼ା ନଗର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଏଥି ପାଇଁ ପୂଜା ବିଧି ବ୍ୟତୀତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣା ସେମିତି କିଛି ନିଷ୍ଠା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ l ଜାତି ଇତ୍ୟାଦିର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଧରାବନ୍ଧା ନିୟମ କିଛି ନାହିଁ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ଗତ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଯେମିତି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ତାହା ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ନାହିଁ । ବୋଧ ହୁଏ ସହଜ , ସରଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଭାବାବେଗ ହିଁ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ପରଂପରା । ସେମାନେ ଏହାର ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବାର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ । କେବଳ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ଆରାଧକୁ ହିଁ ସେମାନେ ଆକୁଳ ଭକ୍ତି ନିବେଦନ ପୂର୍ବକ ଡାକନ୍ତି । କାରଣ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତିନୋଟି ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ତାହା ହେଲା- ‘ହରେ’, ‘ରାମ’ ଓ ‘କୃଷ୍ଣ’ I

ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ବ୍ୟତୀତ ‘ହରେ’ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ଏଥିରେ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଲୋକେ ଆଉ ଜଣଙ୍କୁ ଡାକିବା ପାଇଁ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ପୁଣି ଏହି ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ବେଳେ ମଝିରେ ମଝିରେ ଦଳକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ହରିବୋଲ, ହରିବୋଲ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ l ବୋଧହୁଏ ହାଲିଆ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବା ସାଥୀକୁ ଆଉ ଜଣେ ଭକ୍ତ ମନେ ପକେଇ ଦିଅନ୍ତି ଭଗବାନକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ । ସେ ‘ରାମ’ , ‘କୃଷ୍ଣ’ ନ ଡାକି ହରି କହିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ । କାରଣ ଲୋକଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ହେଲା ଜୀବନର ସବୁ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟକୁ ଯିଏ ହରଣ କରନ୍ତି ସେ ହିଁ ‘ହରି’ l ତେଣୁ ହରି ବୋଲିବାକୁ ହିଁ ସେ ନିବେଦନ କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡଳୀ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥାନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲାଗେ ସତେ ଯେମିତି ତା’ ପାଇଁ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ବ୍ୟତୀତ ସଂସାରରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । କେତେବେଳେ ଆଗକୁ ଧାଇଁ ଯାଇ ତ କେତେବେଳେ ସମତାଳରେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଇ ତ କେତେବେଳେ ଗଡ଼ିଯାଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ନିଜର ଅନ୍ତରର ଆନନ୍ଦକୁ ବ୍ଯକ୍ତ କରି ନାଚୁଥାନ୍ତି ଓ ଗାଉଥାନ୍ତି । ଏ ସମୟରେ ପରିବେଶଟି ଏତେ ଆନନ୍ଦମୟ ହୋଇଥାଏ ଯେ ସତେ ଯେମିତି ସଂସାରରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ । ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ ଆନନ୍ଦ, ଆଗକୁ ଧାଇଁଗଲେ ଆନନ୍ଦ, ଭୂଇଁରେ ଲୋଟି ପଡ଼ିଲେ ବି ଆନନ୍ଦ ।

ଏହି ଆବେଗ ହିଁ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ କଥା ଯାହା ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ବୈଶାଖର ରୌଦ୍ରତାପ ହେ ଅଥବା ମାଘର ହାଡ଼ଭଙ୍ଗା କନକନିଆ ଶୀତ ହେଉ ଧୋତି, ଗାମୁଛାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଏହି କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡଳୀ ଯେପରି ପ୍ରଭୂଙ୍କ ନାମ ଆତ୍ମୀୟତାର ସହିତ ବୋଲୁଥାନ୍ତି, ତାହା ବେଶ୍ ଉପଭୋଗ୍ୟ । ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ପରେ ହୁଏତ ସେମାନେ ଆଜିର ମଣିଷ ପରି ଜଟିଳ ହୋଇ ଯାଉଥିବେ , ମାତ୍ର ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ବେଳକୁ ତାଙ୍କୁ ମୁଖର ସରଳ ଆନନ୍ଦ ଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ l ତାଙ୍କର ବେଶ ପୋଷାକ, ଭାବଭଙ୍ଗୀ, ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ଇତ୍ୟାଦି ସବୁକିଛି ଖାଣ୍ଟି ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି ଭିତ୍ତିକ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦଗ୍ଧ ସମାଜର ଶୃଙ୍ଖଳା ଏଥିରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅବଶ୍ୟ ଆଜିକାଲି ରଙ୍ଗୀନ ଦଳ ଭାବେ ଯେଉଁ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡଳୀ ଡିସ୍କୋ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏହି ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତିତ କରୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଠାରେ ବିଶୁଦ୍ଧତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ମାତ୍ର ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଜଗତୀକରଣ ସମୟରେ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି ଭିତ୍ତିକ ଲୋକ ମହୋତ୍ସବ ଗୁଡ଼ିକରେ ପାରମ୍ପାରିକ କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡଳୀକୁ ଗୁରୁତ୍ବ ଦେଲେ ଯଥାର୍ଥରେ ଏ ମହୋତ୍ସବଗୁଡ଼ିକର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ।

ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସମ୍ବଲପୁର

ବିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ (ଓଡ଼ିଆ)

କୁଲିତାପଡ଼ା,ମୋଦିପଡ଼ା

ସମ୍ବଲପୁର

ପିନ୍ କୋଡ଼-୭୬୮୦୦୨

ଯୋଗାଯୋଗ -୭୯୭୮୮୬୪୬୧

ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିରେ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ Loka Sanskritire Sankirtan

ଡ.ସଙ୍ଗୀତା ନାଏକ ପୁରୋହିତ Dr Sangita Naik Purohit