ଉପକ୍ରମ

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ଇତିହାସରେ ଭାରତର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହା ସେହି ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଡାଇବେଟିସ ବା ମଧୁମେହ ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ବିଶ୍ୱର "ଡାଇବେଟିସ ରାଜଧାନୀ" ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ୧୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଏହି ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଭାରତରେ ଡାଇବେଟିସର ଇତିହାସ କେବଳ ଏକ ସମୟରେଖା ନୁହେଁ; ଏହା ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତିରେ ଆସିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ କାହାଣୀ। ଏହି ଯାତ୍ରା ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦର ଘରୋଇ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକ ଚିକିତ୍ସାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଔଷଧୀୟ ଚିକିତ୍ସା ଦେଇ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଜେନେଟିକ୍ ଗବେଷଣା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି। ଏହି ବିବର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, କାରଣ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଶରୀରର ଗଠନ ଓ ଡାଇବେଟିସର ଲକ୍ଷଣ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

ମଧୁମେହ ଯୁଗର ଇତିହାସ

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶରେ "ଡାଇବେଟିସ ମେଲିଟସ୍" ଶବ୍ଦ ଆସିବାର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ବୈଦ୍ୟମାନେ ଏହି ରୋଗକୁ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିସାରିଥିଲେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ଆୟୁର୍ବେଦର ମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ସୁଶ୍ରୁତ ସଂହିତା ଏବଂ ଚରକ ସଂହିତାରେ ଏକ ରୋଗ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହାକୁ ମଧୁମେହ କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହାର ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ମହୁ ଭଳି ପରିସ୍ରା"।

ସେହି ସମୟର ରୋଗ ନିରୂପଣ ପଦ୍ଧତି ଖୁବ୍ ବାସ୍ତବଧର୍ମୀ ଥିଲା। ବୈଦ୍ୟମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଯେ କିଛି ରୋଗୀଙ୍କ ପରିସ୍ରା ପାଖକୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଯାହା ପରିସ୍ରାରେ ଶର୍କରା ବା ମିଠା ଅଂଶ ଥିବାର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା। ସେତେବେଳର ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଥିଲା। ଏହାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ କଫ ଦୋଷ ଜନିତ ରୋଗ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଅଳସୁଆ ଜୀବନଶୈଳୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ମିଠା ଓ ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା। ଏହାର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଶାରୀରକ ବ୍ୟାୟାମ (ଯୋଗାସନ ସହ), ପିତା ଓ କଷା ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି କଲରା ଓ ଅଁଳା ଖାଇବା ଏବଂ ଗୁଡ଼ମାର (ଯାହାକୁ ଶର୍କରା ବିନାଶକାରୀ କୁହାଯାଏ) ପରି ଔଷଧୀୟ ଗଛର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା।

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ: ଔଷଧୀୟ ଚିକିତ୍ସା ଆଡକୁ ଗତି

ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଡାକ୍ତରୀ ଚିକିତ୍ସାର ଆଗମନ ସହ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଇନସୁଲିନର ଆବିଷ୍କାର ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା ଥିଲା ଏବଂ ଭାରତ ଏହାକୁ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଥିଲା। ୧୯୨୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ କୋଲକାତାର ଡାକ୍ତର ଜେ.ପି. ବୋଷ ଟାଇପ୍-୧ ଡାଇବେଟିସ ରୋଗୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଇନସୁଲିନ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନେକଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିଥିଲେ।

ତଥାପି, ଟାଇପ୍-୨ ଡାଇବେଟିସରେ ପୀଡିତ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ୧୯୫୦ରୁ ୧୯୯୦ ଦଶକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଖାଇବା ଔଷଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରାଯାଉଥିଲା। ସଲଫୋନିଲୁରିଆସ୍ (ଯାହା ପାଙ୍କ୍ରିୟାସକୁ ଅଧିକ ଇନସୁଲିନ ତିଆରି କରିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ) ଏବଂ ମେଟଫରମିନ୍ ପରି ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ପାଲଟିଗଲା।

ଯଦିଓ ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତ ଶର୍କରା କମାଇବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳର ଚିକିତ୍ସା କେବଳ ସୁଗାର ରିପୋର୍ଟ କମାଇବା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଥିଲା।

ରୋଗୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ବିଳମ୍ବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଔଷଧ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହା ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଉଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ରୋଗୀଙ୍କ ଶରୀରର ଜଟିଳତା ଏବଂ କିଡନୀ ଓ ହୃଦୟ ରୋଗ ଭଳି ଦୀର୍ଘମିଆଦି ସମସ୍ୟାକୁ ରୋକିବା ଉପରେ ସେତେଟା ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇ ନଥିଲା।

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଗବେଷଣା: "ପତଳା-ମୋଟା" (Thin-Fat) ଭାରତୀୟ ଓ ସଠିକ୍ ଚିକିତ୍ସା

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଡାଇବେଟିସ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ଗବେଷଣାର ଧାରା ବଦଳିଛି। ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ରୋଗ ଏତେ ବ୍ୟାପକ କାହିଁକି? ନୂତନ ଗବେଷଣା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶର "ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ନିୟମ" ଧାରଣାକୁ ଭୁଲ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି।

ଗବେଷଣାରୁ "ଏସୀୟ ଭାରତୀୟ ଫେନୋଟାଇପ୍" ବା "ପତଳା-ମୋଟା" (Thin-Fat) ଭାରତୀୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାପଡିଛି। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମୋଟା ହେବା ପରେ ଡାଇବେଟିସରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟମାନେ କମ୍ ଓଜନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ଚର୍ବି (visceral fat) ଏବଂ ମାଂସପେଶୀର ଅଭାବ।

ଏହା ସହିତ, ୨୦୨୪ ଓ ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ସିସିଏମବି (CCMB) ପରି ସଂସ୍ଥା ଜେନେଟିକ୍ସ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜେନେଟିକ୍ ରିସ୍କ ସ୍କୋର ବିକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଟାଇପ୍-୧ ଏବଂ ଟାଇପ୍-୨ ଡାଇବେଟିସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।

ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତି: ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଓ ଅଙ୍ଗ ସୁରକ୍ଷା

ଆଜି ଭାରତରେ ଡାଇବେଟିସ ଚିକିତ୍ସା କେବଳ ସୁଗାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସୀମିତ ନ ରହି "ଅଙ୍ଗ ସୁରକ୍ଷା" (Organ Protection) ଆଡକୁ ଗତି କରିଛି। ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସାରେ SGLT2 ଇନହିବିଟରସ୍ ଏବଂ GLP-1 ଆଗୋନିଷ୍ଟସ୍ ପରି ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି, ଯାହା କେବଳ ରକ୍ତ ଶର୍କରା କମାଏ ନାହିଁ ବରଂ ହୃଦୟ ଏବଂ କିଡନୀକୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।

ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦୈନନ୍ଦିନ ଚିକିତ୍ସାରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି। ବାରମ୍ବାର ଆଙ୍ଗୁଠି ଫୋଡି ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ବଦଳରେ ଏବେ କ୍ରମାଗତ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ମନିଟରିଂ (CGM) ସିଷ୍ଟମ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ରୋଗୀ ଜାଣିପାରୁଛି ଯେ ଭାତ କିମ୍ବା ରୁଟି ଖାଇଲେ ତାର ସୁଗାର ଲେଭଲ୍ କିପରି ବଢୁଛି। ଏହାଛଡା, ସରକାରଙ୍କ ଜାତୀୟ ଅଣ-ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (NPCDCS) ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପକ ସ୍କ୍ରିନିଂ କରାଯାଉଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରୁ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରୁଛି।

ଉପସଂହାର

ଭାରତରେ ଡାଇବେଟିସର ଇତିହାସ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଗତିର ଏକ ପ୍ରମାଣ। ଏହା ଜଙ୍ଗଲରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଋଷିମୁନିଙ୍କ ମଧୁମେହ ଜ୍ଞାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଆଜିର ମୁମ୍ବାଇ ଓ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ହାଇ-ଟେକ୍ କ୍ଲିନିକ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ। ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିକିତ୍ସା ରୋଗୀଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗବେଷଣା ଭିତ୍ତିକ ଚିକିତ୍ସା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇଛି। ଅତୀତର ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜେନେଟିକ୍ ଓ ଔଷଧୀୟ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ସମନ୍ୱୟରେ ଭାରତ ଏହି ମହାମାରୀ ବିରୋଧରେ ଲଢିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି।

ମଧୁମେହରୁ ମୋଲେକୁଲାର ମେଡିସିନ୍

ଭାରତରେ ଡାଇବେଟିସ ଚିକିତ୍ସାର କ୍ରମବିକାଶ