ବିପଦଃ ସନ୍ତୁ ନଃ ଶଶ୍ବତ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗଦ୍‌ଗୁରୋ ।ଭବତୋ ଦର୍ଶନଂ ଯତ୍ ସ୍ୟାଦପୁନର୍ଭବଦର୍ଶନମ୍ ||

‘“ହେ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ! ଆମ ଜୀବନରେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ବିପତ୍ତି ଉପରେ ବିପତ୍ତି ଆସୁଥାଉ, ଯାହା ଫଳରେ ଆମେ ସେହି ବିପତ୍ତିରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବୁ ଏବଂ ତୁମର ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁ ନିବାରଣକାରୀ ସ୍ବରୂପର ଦର୍ଶନ ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର ମିଳୁଥିବ।’’ ଜଗତରେ ଏମିତି କିଏ ଅଛି, ଯିଏ ବିପଦକୁ ନିଜ ଉପରକୁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁବ ? କିନ୍ତୁ , କୁନ୍ତୀ ଥିଲେ ଏହିପରି ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ଭକ୍ତିମତୀ ନାରୀ, ଯିଏ କି ଭଗବାନଙ୍କୁ ବର ରୂପେ “ବିପଦ” ମାଗିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଅଲୌକିକ ଭଗବନ୍ନିଷ୍ଠା, ଐକାନ୍ତିକ ଭଗବତ୍ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅତୁଟ ଭଗବତ୍ ବିଶ୍ଵାସ ହେଉଛି ଭକ୍ତିମାର୍ଗୀ ପାଇଁ ପରମ ଆଦର୍ଶ | ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଦୁଃଖକଷ୍ଟର ଝଡ଼ଝଞ୍ଜା ସହି ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲିବାର ଯେଉଁ ଅଦମ୍ୟ ସାହସ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଯାଇଛନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଅବିସ୍ମରଣୀୟା କରି ରଖିଛି ।

କୁନ୍ତୀ ଦେବୀ ଥିଲେ ଧର୍ମପ୍ରାଣ ପାଣ୍ଡବ ମାନଙ୍କର ମାଆ, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପିଉସୀ ତଥା ବସୁଦେବଙ୍କର ନିଜ ଭଉଣୀ । ଜନ୍ମ ବେଳୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ପୃଥା; ମାତ୍ର ରାଜା କୁନ୍ତିଭୋଜ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କର ଲାଳନପାଳନ କରିଥିବାରୁ ସେ ‘କୁନ୍ତୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ | ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ସେ ଖୁବ୍ ସୁଶୀଳା, ସଦାଚାରିଣୀ, ସଂଯମଶୀଳା ଏବଂ ଭକ୍ତିମତୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସେବାକାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁବ୍ ରୁଚି ଥିଲା । ସେ ଜଣେ ତେଜସ୍ବୀ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଏଭଳି ବରଦାନ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାକି ତାଙ୍କର ଆଗାମୀ ବୈବାହିକ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ଧର୍ମର ବିଜୟ ଓ ଅଧର୍ମର ପରାଜୟ ନିମନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାର ଲୀଳାର ପୁଷ୍ଟି ସାଧନ କରି ପାରିଥିଲା।

ମଣିଷ ଜୀବନରେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କର୍ମ ବୃଥା ଯାଏ ନାହିଁ | ସେଇ କର୍ମର ତାତ୍କାଳିକ ଫଳ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ତାହା ଜୀବନରେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ମାର୍ଗ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଦିଏ, ଯାହାକି କେବେ କେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷମ ସଙ୍କଟପୂର୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ କାମରେ ଲାଗେ। ତାହା ହିଁ ଘଟିଥିଲା କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ।

ଥରେ ରାଜା କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ ପୁରକୁ ଜଣେ ତପୋନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିରୂପେ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସେବାକାର୍ଯ୍ୟର ଦାୟିତ୍ଵ ବାଳିକା କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା | କୁନ୍ତୀଙ୍କର ବସ୍ତୁତଃ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁତ ଅଭିରୁଚି ଥିଲା; ତା'ଛଡ଼ା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ରାଜକୁମାରୀ ପୃଥା ଆଳସ୍ୟ ଏବଂ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି ସେହି ଅତିଥ୍ଥି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବାରେ ମନପ୍ରାଣ ଅର୍ପଣ କରିଦେଲେ । ସେ ମନୋଯୋଗପୂର୍ବକ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ସେବା କରି ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଦେଲେ। । ସେହି ଅତିଥିଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଟିକେ ଅନିୟମିତ ଥିଲା । କେତେବେଳେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆସୁଥିଲେ ତ କେତେବେଳେ ଆସୁ ନ ଥିଲେ; କେତେବେଳେ ଏଭଳି ଦ୍ରବ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ମାଗୁଥିଲେ ଯାହା ମିଳିବା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ ଏତେ ସୁଚାରୁ ରୂପେ ତୁଲାଉଥିଲେ ଯେ ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା ସତେ ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଗରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖିଥିଲେ । କୁନ୍ତୀଙ୍କର ସୁଶୀଳ ସ୍ଵଭାବ ଓ ସଂଯମ ଦେଖି ତପୋନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କଲେ ।

ଅତ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ପରତା ଓ ମନୋଯୋଗ ପୂର୍ବକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରୁ କରୁ ବର୍ଷେ ବିତିଗଲା। ତାଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି ପ୍ରକାର ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଥରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘‘ମାଆରେ! ମୁଁ ତୋର ସେବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ । ତେଣୁ ମୋତେ କିଛି ବର ମାଗ!’' କୁନ୍ତୀ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବାସ୍ତବରେ ତାହା ଥିଲା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପିଉସୀ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଭାବୀ ମାଆଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର | ସେ କହିଲେ— ‘‘ଋଷିବର! ଆପଣ ଓ ମୋ ପିତା ଯଦି ମୋ ଉପରେ ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଜାଣନ୍ତୁ ମୋର ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ମୋର ବର କଣ ପ୍ରୟୋଜନ?’'

ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ବାଳିକା ଅନ୍ତରରେ ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ସେବାଭାବ ସହିତ ଏପରି ନିଷ୍କାମ ଭାବନା ପ୍ରକୃତରେ ମଣି ଓ କାଞ୍ଚନର ସଂଯୋଗ ପରି ଥିଲା। ଆମ ଦେଶର ବାଳିକାମାନେ କୁନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଆଦର୍ଶ ସେବାଭାବ ଶିଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଅତିଥି ସେବା ଆମ ସାମାଜିକ ଜୀବନର ପ୍ରାଣ ଭଳି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଛି। ଏହି କଥା ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମିଳିଯାଉଥିଲା।

ଯେଉଁ ସେବା ପ୍ରସନ୍ନତାପୂର୍ବକ କରାଯାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ସେବା ଭାରସ୍ବରୂପ ମନେ ନ ହୁଏ ବା ବିରକ୍ତି ଭାବ ନ ଆଣେ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦଳରେ କିଛି ଆଶା କରା ନ ଯାଏ, ତାହା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସେବା ଓ ସାତ୍ତ୍ଵିକ ସେବା । କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ସେବାରେ ପ୍ରାୟ ଏଇ ଦୁଇଟି କଥାର ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଓ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ କରାଯାଉଥିବା ସେବା ଉଦ୍ଧାର ମାର୍ଗ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଦିଏ I

ସେ ଯାହା ହେଉ, କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି ବର ମାଗିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପକ୍ଷରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବାର ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇ ଦେଲେ। କାରଣ ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କିଛି ନା କିଛି ଦେଇ ଫେରିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। କୁନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମାନରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାହା ଥିଲା ଅଥର୍ବବେଦର ଶିରୋଭାଗରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର। ସେ କହିଲେ– ‘‘ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବଳରେ ତୁ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବୁ, ସେ ତୋର ଅଧୀନ ହୋଇଯିବେ।” ଏତିକି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ।

ସେହି ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଉଗ୍ରତପା ମହର୍ଷି ଦୁର୍ବାସା । ତାଙ୍କରି ପ୍ରଦତ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବଳରେ କୁନ୍ତୀ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଧର୍ମାଦି ଦେବତାଙ୍କ ଠାରୁ ଯୁଧୁଷ୍ଠିର ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ପାଇଥିଲେ । କୁନ୍ତୀଙ୍କର ମହାରାଜା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା। ପାଣ୍ଡୁ ଥିଲେ ଜଣେ ଧର୍ମାତ୍ମା। ସେ ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ କରି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ରାଟ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ରହୁଥିଲେ। ତେଣୁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ ନିମିତ୍ତ ମଝିରେ ମଝିରେ କିଛି କିଛି ଦିନ ରାଜମହଲ ପରିବେଶରୁ ଦୂରରେ ବନରେ ରହିବାକୁ ସେ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ସେ ନିଜର ପୂଜ୍ୟ ଅଗ୍ରଜ ନେତ୍ରହୀନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟଭାର ସମର୍ପି ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ । ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମୀ ଭୀଷ୍ମ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟବାସର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଭୁଲବଶତଃ କିନ୍ଦମ ଋଷିଙ୍କ ହତ୍ୟା ହୋଇଗଲା। ଋଷି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ଯେ ‘ତୁ ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗ କରିବାମାତ୍ରେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିବୁ।' ତାଙ୍କରି ଶାପ ହେତୁ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁ ସ୍ତ୍ରୀସୁଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। କୁନ୍ତୀ ପତିଜ୍ଞ ସଙ୍ଗେ ରହି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯମିତ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ |

ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କ ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଥାଏ | ସେ ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟକୁ ସନ୍ଦେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନ କୌଣସି ପାପବାସନାରେ କଳୁଷିତ ହୋଇଯାଏ ବା ଲୋଭ-ମୋହରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତାହାର ବିବେକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ନ୍ୟାୟ- ଅନ୍ୟାୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ରହେ ନାହିଁ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନର ମୋହ ଗ୍ରାସ କଲା । କେବଳ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କାହିଁକି, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ରାଜପଦର ମୋହ ଏପରି ଯେ ତାହା ଭଲ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ବାଟକୁ ଟାଣିନିଏ | ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବେଳେ ବେଳେ ନିଜର ନେତ୍ରହୀନତାକୁ ରାଜପଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବାର କାରଣ ମନେକରି ବହୁତ ଅନୁତାପ କରୁଥିଲେ I ତଥାପି ସେ ନିଜର ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ସାନଭାଇର ରାଜ୍ୟଭାର ତୁଲାଉଥିଲେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ସେତେବେଳେ ସନ୍ତାନ ହୋଇ ନ ଥିଲେ |

ରାଜସିଂହାସନର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ କିଏ ? ସେ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ କିପରି ? ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ କରି ପକାଇଲା। ସେ ଥରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟେ! ତୁମେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର।’’ କୁନ୍ତୀ କହିଲେ, ‘‘ସ୍ଵାମୀ! କୁମାରୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ମହର୍ଷି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଛି| ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ‘ମାଆରେ! ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପି ତୁ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବୁ, ସେ ଆସି ତୋର ମନ କଥା ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପଡ଼ିବେ। ଯଦି ଆପଣ କହିବେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବି।” ପାଣ୍ଡୁ କହିଲେ, ‘‘ତୁମେ ଧର୍ମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କର, ତାଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ହେବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଧାର୍ମିକ ହେବ।” କୁନ୍ତୀ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ତାଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଲାଭ କଲେ । ପୁଣି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ସେ ବଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ଏହିରୂପେ କୁନ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ତେବେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ କୋଳ କ’ଣ ରିକ୍ତ ବା ଖାଲି ରହିଯିବ ? ଆଜିକାଲିର ସଉତୁଣୀ ପରି ଦାଉ ସାଧିବା ତ ତାଙ୍କ ମନରେ ନ ଥିଲା। ତେଣୁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ନିଜ ସଉତୁଣୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ଅଶ୍ବିନୀକୁମାରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ତାଙ୍କ କୋଳମଣ୍ଡନ କଲେ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ।

କାଳ କାହାରିକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ସମୟ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁ କୌଣସି ନା କୌଣସି ବାହାନା ଧରି ଆସିଯାଏ । ସେ ବାଳକ-ବୃଦ୍ଧ ଦେଖେ ନାହିଁ କି ସୁବିଧା-ଅସୁବିଧା ଦେଖେ ନାହିଁ | ତାହା ହିଁ ହେଲା । ବସନ୍ତଋତୁ ହୋଇଥାଏ, ବନ ପର୍ବତର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାମୟ ପରିବେଶରେ । ପୂର୍ଣ୍ଣଯୌବନା ମାଦ୍ରୀଙ୍କର ରୂପଲାବଣ୍ୟ ଅଚାନକ ପାଣ୍ଡୁକ ଚିତ୍ତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିନେଲା। କାମବାସନାର ପ୍ରବଳ ଆବେଗରେ ସେ କିନ୍ଦମ ଋଷିଙ୍କ ଅଭିଶାପକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ବାରଣ ସତ୍ତ୍ବେ ସେ କାମକ୍ରୀଡ଼ାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ସେହିଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଗଲା। ସ୍ଵାମୀଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯିବାରୁ କୁନ୍ତ୍ରୀ ପିଲାମାନଙ୍କର ଲାଳନପାଳନ ଦାୟିତ୍ଵ ସାନ ସଉତୁଣୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ନିଜେ ସତୀ ହୋଇ ସ୍ଵାମୀଙ୍କର ଅନୁଗମନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ । କିନ୍ତୁ ମାଦ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ମନା କରି କହିଲେ–‘‘ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁବତୀ; ମୋରି ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ବାମୀଙ୍କର ଆଜି ଏ ଦଶା ହେଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ସ୍ଵାମୀଙ୍କର ଅନୁଗମନ କରିବି | ତୁମେ ମୋ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କର ।” କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ କଥାକୁ ମାନିଗଲେ ଏବଂ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସ୍ନେହରେ ପାଳିଲେ। ଏହା ତାଙ୍କର କେତେ ଉଦାରତା! ସଉତୁଣୀ ଓ ତାର ପୁଅମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା କଥା, ତାହା ଆମର ମାଆ-ଭଉଣୀମାନେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ସ୍ଵାମୀ ଜୀବିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀ ସତୀ ହୋଇଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ସାଧୁତାପୂର୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ସହଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଧିକ ସ୍ନେହ-ମମତା ଥୁଲା ଏବଂ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ ।

ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ କୁନ୍ତୀ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଧରି ହସ୍ତିନା ଫେରି ଆସିଲେ। ମାତ୍ର ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ବିତିଲା । ସେ ନିଜକୁ ନିରାଶ୍ରିତା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ । ଦୁଷ୍ଟ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ପକ୍ଷପାତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲା। ତା' ମନରେ ପିଲାବେଳୁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ବେଷ ଥିଲା। ବିଶେଷ କରି ଭୀମ ଅଧିକ ବଳବାନ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ତା ପ୍ରତି ତା'ର ଈର୍ଷା ଅଧିକ ଥିଲା। ପୁଣି ତା'ର କୁବିଘ୍ନରରୂପୀ ବିଷବୃକ୍ଷକୁ ପୁଷ୍ପିତ ପଲ୍ଲବିତ କରିବାରେ ଅଧିକ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ମାମୁଁ ଶକୁନିର କୁମନ୍ତ୍ରଣା।

ଏଣେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ବିଲେଇ କପାଳକୁ ଶିକା ଛିଣ୍ଡିବା ପରି ରାଜସିଂହାସନରର ଅଧିକାର ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇ ରହିଗଲା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ । ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜସିଂହାସନର ମୋହରେ ଆବଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନିଜର ବିକଳାଙ୍ଗତା ହେତୁ ସେ ସିନା ରାଜ୍ଯାଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେଖିବାର ମୋହ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ବିବେକ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ବାଦଲ ପରି ଢାଙ୍କିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଶକୁନି ବାରମ୍ବାର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୁପରାମର୍ଶ ଦେଲା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ତା'ର ରାଜ୍ୟଧିକାର ରାସ୍ତାର କଣ୍ଟକରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବାକୁ ନାନା ଉପାୟ ଶିଖାଇଲା । ତାହାରି ପ୍ରରୋଚନାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭୀମକୁ ବିଷଲଡ଼ୁ ଦେଲା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଲାକ୍ଷାଗୃହରେ ପୋଡ଼ି ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲା | ଯଦିଓ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିର ଜ୍ଞାତା ପିତୃବ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ଵାର ସତ୍‌ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିଲେ ଓ ସ୍ଵର୍ଗତ ସାନଭାଇର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ, ତଥାପି ପୁତ୍ରମୋହରେ ବାହ୍ୟଚକ୍ଷୁହୀନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇ ବସିଲେ | ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ନ ଦେଇ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ସମେତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବାରଣାବନ୍ତ ପଠାଇଦେଲେ ।

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ ସବୁବେଳେ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ । ଭଗବାନଙ୍କ ବିଧାନରେ ପାଣ୍ଡବ ବାରଣାବନ୍ତର ଲକ୍ଷାଗୃହରେ ପୋଡ଼ି ହୋଇ ମରି ନ ଯାଇ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ ଏବଂ ଗୁପ୍ତରୂପେ ଯାଇ ଏକଚକ୍ରା ନଗରୀରେ ରହିଲେ |

ଏକଚକ୍ରା ନଗରୀରେ ରହିବାବେଳେ ସେଠାକାର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଭୀଷଣ ସଂକଟ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେହି ନଗରୀ ନିକଟରେ ବକାସୁର ନାମକ ଗୋଟାଏ ରକ୍ଷସ ରହୁଥିଲା। ତା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଗାଡ଼ିଏ ଲେଖାଏଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦୁଇଟି ମଇଁଷି ଯୋଗାଇବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏସବୁ ନେଇ ତା ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲା, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଖାଇଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ପାଳି କରି ତାକୁ ଏହିରୂପେ ଆହାର ଯୋଗାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ । ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷୁକରୂପେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଦିନେ ତାଙ୍କର ପାଳି ପଡ଼ିଲା। ରାକ୍ଷସର ଆହାର ପାଇଁ ଜଣେ ମଣିଷ ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ କାନ୍ଦବୋବାଳି ପଡ଼ିଗଲା । କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏ କଥା ଜଣାପଡ଼ିବାରୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟାରେ ତରଳିଗଲା। ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଓ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ ନିଜ କଷ୍ଟକୁ ଆଦୌ ଖାତିରି କରୁ ନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର କଷ୍ଟ ଦେଖି ସହି ପାରୁ ନ ଥିଲେ | ସେ ଭାବିଲେ – ‘“ଆମ୍ଭେମାନେ ଥାଉ ଥାଉ ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରକୁ ଏତେ କଷ୍ଟ ପଡ଼ିବାଟା ବଡ଼ ଲଜ୍ଜାର କଥା। ତା'ଛଡ଼ା ଏ ଆମର ଆଶ୍ରୟଦାତା, କୌଣସି ନା କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଉପକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରତ୍ଯୁପକାର ନ କଲେ ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ ହେବାର ଦୋଷ ଲାଗେ। ଏହାଙ୍କ ଘରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ରହୁଛୁ, ଏହାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀଦାର ହେବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।” ଏହା ଭାବି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ ।

କୁନ୍ତୀ ପ୍ରଥମେ ଟିକେ ଦୂରରୁ ଠିଆ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ | ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, କନ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ବସି ଗମ୍ଭୀର ମୁଦ୍ରାରେ କିଛି ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀକୁ କହୁଛନ୍ତି— ‘“ତୁମେ କୁଳୀନା, ସୁଶୀଳା ଏବଂ ପିଲାଙ୍କର ମାଆ। ମୁଁ ରାକ୍ଷସଠାରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ତା’ ପାଖକୁ ପଠାଇ ପାରିବି ନାହିଁ।’’ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—‘‘ନା, ନା, ମୁଁ ନିଜେ ତା' ପାଖକୁ ଯିବି। ସ୍ବାମୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ବିସର୍ଜନ କରିଦେବା ହିଁ ତା'ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ସ୍ଵାମୀ ଥାଉ ଥାଉ ସ୍ତ୍ରୀ ପରଲୋକବାସୀ ହୋଇଯିବାଟା ତ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ବଡ଼ ସୌଭାଗ୍ୟର କଥା। କିନ୍ତୁ ଏ କଥା ବି ହୋଇପାରେ ଯେ, ରାକ୍ଷସ ସ୍ତ୍ରୀଜାତିକୁ ଅବଧ୍ୟ ଭାବି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇ ପାରେ । ପୁରୁଷବଧ ତ ସୁନିଶ୍ଚିତ, କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀବଧ ସନ୍ଦେହାସ୍ପଦ; ତେଣୁ ତୁମେ ନ ଯାଇ ମୋତେ ତା ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'' ପିତାମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖପୂର୍ଣ କଥା ଶୁଣି ଝିଅ କହିଲା— ‘‘ତୁମେମାନେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ ? ଟିକେ ଚିନ୍ତା କର, ଧର୍ମାନୁସାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦିନେ ନା ଦିନେ ଛାଡ଼ିଦେବ। ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ ନିଜକୁ କାହିଁକି ରକ୍ଷା ନ କରୁଛ ? ଲୋକ ତ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ଆଶାରେ ହିଁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି ।” ଝିଅର କଥା ଶୁଣି ମାଆ-ବାପା ଉଭୟେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ । ଝିଅ ମଧ୍ୟ ନ କାନ୍ଦି ରହିପାରିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଛୋଟ ଶିଶୁଟିଏ କାଠି ଖଣ୍ଡିଏ ଉଠାଇ ଆଣି କହିଲା— ‘“ବାପା, ମାଆ, ନାନୀ! ତୁମେମାନେ କାନ୍ଦନା। ମୁଁ ସେ ରକ୍ଷସକୁ ଏଥିରେ ପିଟିପିଟି ମାରିପକାଇବି । ଛୋଟପିଲାଟା ମୁଖରୁ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଟିକିଏ ହସ ବାହାରି ପଡ଼ିଲା ।’

କୁନ୍ତୀ ଏସବୁ ଘଟଣା ଦୂରରୁ ଦେଖୁଥିଲେ | ଏଥର ସେ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— ‘‘ଗୋସେଇଁ! ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ | ଆପଣଙ୍କର ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଓ ଗୋଟିଏ ଝିଅ | କିନ୍ତୁ, ମୋତେ ତ ଭଗବାନ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଦେଇଛନ୍ତି | ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଜଣକୁ ପଠାଇଦେବି । ଆପଣଙ୍କ ଲାଗି ଆମେ ଏଠି ସୁଖରେ ରହିଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସହଭାଗୀ ହେବା କଣ ଆମର କର୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ ?” କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ- “ଦେବୀ! ଏଭଳି ସମବେଦନା ପାଇଁ ଆପଣ ଅବଶ୍ୟ ଧନ୍ୟବାଦର ପାତ୍ର, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଣ ଜଣେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଇପାରିବି ?’’ କୁନ୍ତୀ କହିଲେ— ‘‘ମୁଁ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ପଠାଇବି, ସେ ବହୁତ ବଳବାନ୍, ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ | ବିଶ୍ବାସ କରନ୍ତୁ, ତାର କେହି ବି କିଛି ଅନିଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ପରିଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜି ହୋଇଗଲେ। କୁନ୍ତୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଆହାର ପଠାଇଦେଲେ ।ସତରେ, କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଏହି ପରଦୁଃଖରେ ସହଭାଗୀ ହେବାର ଗୁଣ କେଡ଼େ ମହାନ୍ । ଅବଶ୍ୟ ଭୀମ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି ପକାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁ ମାଆ ବା ଜାଣିଶୁଣି ନିଜର ସନ୍ତାନକୁ ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ବଳିଦାନ କରିଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ? କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଏହି ଆଦର୍ଶ ତ୍ୟାଗର କଥା ସମଗ୍ର ନଗରୀରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେମାନଙ୍କର ସଂକଟ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ମୋଚନ ହୋଇଗଲା ।

କୁନ୍ତୀ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ନାରୀ ଥିଲେ । ସେ ହାସ୍ୟବିନୋଦରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମିଛ କହୁ ନ ଥିଲେ। ଭୁଲ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କୌଣସି କଥା ପାଟିରୁ ବାହାରି ଯାଉଥିଲା, ତାହାକୁ ପ୍ରାଣପଣେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାର ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦାହରଣ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରଳ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ବୟଂବର ପରର ଘଟଣା । ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନ ସ୍ଵୟଂବରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରାଇ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସଙ୍ଗରେ ନେଇ ନିଜ କୁଟୀରକୁ ଫେରିଲେ| ମାତା କୁନ୍ତୀ ଘରକାମରେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଥାଆନ୍ତି। ଦୁଇଭାଇ ଦୁଆର ମୁହଁ ପାଖରୁ ଡାକ ଦେଲେ—‘‘ମାଆ ! ଆଜି ଏହି ଭିକ୍ଷା ଆଣିଛୁ ।” କୁନ୍ତୀ ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ନ ଦେଖି କହିଦେଲେ, ‘‘ ଠିକ୍ ଅଛି, ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ମିଳିମିଶି ତାହାକୁ ଉପଯୋଗ କର ।’’ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି। ସେ ଧର୍ମସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, ଯଦି ମୁଁ ମୋ କଥାକୁ ଫେରାଇନେବି, ତେବେ ଅସତ୍ୟ କହିବାର ଦୋଷ ଲାଗିବ; ଅପରପକ୍ଷେ ଯଦି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସେହି ବାକ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚଳିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେବି, ତେବେ ସନାତନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାନି ହେବ। ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କରିବା ବିଷୟ ପୂର୍ବରୁ କେବେ କେଉଁଠି ଶୁଣିବାକୁ କି ଦେଖିବାକୁ ମିଳି ନାହିଁ | ଏ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଦେବୀ କୁନ୍ତୀ କିଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ| ସେ କିଂକର୍ତ୍ତବ୍ୟବିମୂଢ ହୋଇଗଲେ। ଶେଷରେ ସେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧୁଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ମତି ଲୋଡ଼ିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସତ୍ୟରେ ଅଟଳ ରହିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇବାରୁ ବ୍ୟାସଦେବ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣାଇ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଦେଲେ ଯେ, ଶିବଙ୍କ ବରଦାନ ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦିନୀଙ୍କର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରିବା ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। ଏହିରୂପେ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାର ବିଜୟ ହେଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏଭଳି କଥା ବହାରି ପଡ଼ିଲା, ଯାହା କି ପ୍ରକୃତରେ ଘଟିବାର ଥିଲା। ଦୃଢ଼ଭାବେ ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନରେ ଏପରି ହେବା କିଛି ଅସମ୍ଭବ କଥା ନୁହେଁ।

ଦେବୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗପୂର୍ଣ୍ଣ , ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ଓ ଅନାସକ୍ତିମୟ ଥିଲା। ସେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତବାସ କାଳରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ନ ଯାଇ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବିଦୁରଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିଲେ। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ମନରେ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ପାଇଁ ଏତେ ଚିନ୍ତା ନ ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମର୍ମାହତ କରିଥିଲା କୌରବଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟାଚାର । କୁରୁସଭା ମଧ୍ୟରେ କୁଳବଧୂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ବିବସ୍ତ୍ରା କରିବାର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ଶାନ୍ତଦୂତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିବାର ଉଦ୍ୟମ ସେ ସ୍ଥିର କରିନେଲେ ଯେ, ଏ ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପର ସେର ଉଛୁଳି ପଡ଼ିଲାଣି। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଜଣେ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନନୀର ଉତ୍ତମ ପରିଚୟ ଦେଇ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ | ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ, ବିଶେଷକରି ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ବୁଝାଇ ଯୁଦ୍ଧପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଥିଲେ। ସେ ବିଦୁର ଓ ସଞ୍ଜୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଶବ୍ଦରେ କହିଥିଲେ ‘“ମୋର ପୁତ୍ରମାନେ! ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରାଣୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଦିଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ସମୟ ଆସିଗଲା। ତୁମେମାନେ ଯଦି ମୋ ପରି କ୍ଷତ୍ରାଣୀର କ୍ଷୀର ପିଇଥାଅ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବ ।”

ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମ୍ରାଟପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। କୁନ୍ତୀ ରାଜମାତା ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ମାତ୍ର ସେ ସେହି ସୁଖରେ ବୁଡ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। ବିଦୁରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯେତେବେଳେ ବନକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ପତିବ୍ରତା ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ବାହାରିଲେ। ତ୍ୟାଗମୂର୍ତ୍ତି କୁନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ସେମାନଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ଯୁଧୁଷ୍ଠି ରାଦି କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ବନକୁ ନ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୁଃଖପୂର୍ଣ ମୁଖମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖି କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଆଖି ଅଶ୍ରୁ ଛଳଛଳ ହୋଇଗଲା। ତଥାପି ସେ ମୋହମମତାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନକୁ ଛିଡ଼ାଇ ନିଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଅଟଳ ରହିଲେ। ଅଶ୍ରୁଧାରାର ବେଗକୁ ରୋକି ରଖି ସେ ତାଙ୍କ ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟକ୍ତ କରି କହିଲେ, “ଯୁଧୁଷ୍ଠିର! ତୁମେ ସହଦେବକୁ କଦାପି ଉପେକ୍ଷା କରିବ ନାହିଁ: ସେ ମୋର ଓ ତୁମର ପରମ ଆଜ୍ଞାକାରୀ । ଆଉ ସଂଗ୍ରାମରେ କେବେ ପୃଷ୍ଠଭଙ୍ଗ ଦେଉ ନ ଥିବା ତୁମର ଭାଇ ବୀର କର୍ଣ୍ଣକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୁଲିବ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ମୋରି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ହେତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲା। ପୁତ୍ର! ମୁଁ ବଡ଼ ଅଭାଗିନୀ। ମୋ ହୃଦୟ ଭାରି କଠୋର; ତାହା ନ ହୋଇଥିଲେ ଆଜି କର୍ଣ୍ଣକୁ ତୁମମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଦେଖିବାକୁ ନ ପାଇ ମୋ ହୃଦୟ ଫାଟିଯାଇ ନ ଥାନ୍ତା! ତୁମେ ପାଞ୍ଚଭାଇ ତା ପାଇଁ ଦାନପୁଣ୍ୟ କରିବ । ମୋ ବୋହୂ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ସୁଖରେ ରଖିବ। ମୁଁ ଏବେ ବନକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବା ସହିତ ମୋର ଏହି ଯାଆ ଓ ଦେଢ଼ଶୁରଙ୍କର ସେବା କରିବି।” ଏହା ଶୁଣି ଭୀମ କହିଲେ, ‘‘ମାଆ! ତୁମେ ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲା। ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଲୁ | ଏବେ ଯେତେବେଳେ ସୁଖର ସମୟ ଆସିଲା ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ପୁଣି ବଦଳିଗଲା କେମିତି ? ଯଦି ଶେଷରେ ଏଇଆ କରିବାର ଥିଲା, ତେବେ ଆମକୁ ବୃଥାଟାରେ ଏତେ ନରସଂହାରରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଇଲ କାହିଁକି ? ଆମର ବନବାସୀ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଆମକୁ ବନରୁ ନଗରକୁ ଆଣିଥିଲ କାହିଁକି ?’’

ସେତେବେଳେ କୁନ୍ତୀ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଦୟଗ୍ରାହୀ ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, ‘‘ଭୀମ! ମୁଁ ଚାହୁଁ ନ ଥିଲି ଯେ ତୁମେମାନେ ହାତଗୋଡ଼ ଜାକି କ୍ଷତ୍ରିୟୋଚିତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଅପମାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଯାପନ କର ଏବଂ ଶକ୍ତି ଥାଉ ଥାଉ ନିଜର ନ୍ଯାଯ୍ୟ ଅଧିକାରରୁ କାଳ କାଳ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିତ ରହିଯାଅ। ତୁମେମାନେ ପିଲାଦିନରୁ ବହୁତ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସହିଛ। ଜୁଆରେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଗଲା। ଅନେକ କଷ୍ଟ ଦିଆଗଲା। ତୁମରି ନିଜ ଲୋକ ତୁମକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ। ଅଧର୍ମ ଧର୍ମକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥୁଲି, ମୁଁ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଏହା କରି ନ ଥିଲି । ମୋର ରାଜ୍ୟସୁଖ ଭୋଗିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ମୁଁ ଏବେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ବାରା ପତିଲୋକ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ତେଣୁ ବନରେ ମୋ ଯାଆ ଦେଢ଼ଶୁରଙ୍କ ସେବାରେ ରହି ଶେଷ ଜୀବନ ତପସ୍ୟାରେ ବିତାଇବି। ତୁମେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ ଏବଂ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ପ୍ରଜାପାଳନ କରି ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅ” ଏହିରୂପେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇ-ସୁଝାଇ କୁନ୍ତୀ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଜୀବନର ଶେଷସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେବାରେ ରହି ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଯୋଗୀଙ୍କ ପରି ଦାବାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ ।

ବିପଦୋ ନୈବ ବିପଦଃ ସମ୍ପଦୋ ନୈବ ସମ୍ପଦଃ । ବିପଦ୍ ବିସ୍ମରଣଂ ବିଷ୍ଣୋଃ ସମ୍ପନ୍ନାରାୟଣସ୍ମୃତିଃ ॥

‘‘ବିପରି ବାସ୍ତବରେ ବିପତ୍ତି ନୁହେଁ, ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ। ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୁଲିଯିବା ହିଁ ବିପତ୍ତି ଏବଂ – ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପତ୍ତି।’’

ମହାଭାରତ ର ଚରିତ୍ର କୁନ୍ତୀ

ମହାଭାରତ ର ଚରିତ୍ର କୁନ୍ତୀ