ବିଶ୍ଵର ଯେଉଁ କେତେକ ହାତ ଗଣତି ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ମାନବ ସମାଜକୁ ସାମାଜିକ ସମାନତାର ବାଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି, ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଯାଚାର୍ଜ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ଯତମ । ରାମାନୁଜଙ୍କ ୧୦୦୨ତମ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ଭାରତ ବର୍ଷ ଏହିଭଳି ମହାନ ସାଧକର ପିଢୀ ଭାବରେ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ମନେ କରିବା ସହିତ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରୁଛି ସେହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ବେଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ଵକୁ ସରଳ ସୂକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ୧୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଜଟିଳ ସମାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ସବୁ ଧର୍ମ, ଜାତି ଏକ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଗୁରୁ କରିଥିଲେ ଜଣେ ଅଣ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ।*

ବିଶ୍ଵର ମହାନ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ସାଧକଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକ ତଥା ମହାନ ସନ୍ଥ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଏ। ଜାତି ଏବଂ ଧର୍ମ ସମେତ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମାନତାର ଧାରଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିବା ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ୧୨୦ ବର୍ଷ ଥିଲା । ସେ ୧୧୩୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ନିଜ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ରାମାନୁଜଙ୍କ ନାମ ବୈଷ୍ଣବ ସମାଜର ବିଶିଷ୍ଟ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଏ। ସେ ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ, କାଞ୍ଚିରେ ପଣ୍ଡିତ ଯାଦବ ପ୍ରକାଶଙ୍କୁ ନିଜର ଗୁରୁ କରିଥିଲେ। ତେବେ ସେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ 'ଅଦ୍ଵୈତ ବେଦାନ୍ତ' ନୀତି ସହ ସହମତ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ତାମିଲର 'ଆଲଭର୍' ପରମ୍ପରାର ସାଧୁ ନାଥମୁନି ଏବଂ ଯମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଦାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ସେ 'ବିଶ୍ୱ ଅଦ୍ଵୈତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ପିତା ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବ ବିରୋଧରେ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଜୀବନସାରା କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଭାରତରେ ପାଦ ବିସ୍ତାର କରିବା ଆଗଭର ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଭାରତର ଲୋକଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ଭାବନାକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ମଧ୍ୟରେ 'ମୁଖୀ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ'ର ମନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ସର୍ବସାଧାରଣରେ କହିଥିଲେ। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଜିନିଷଗୁଡିକ ଗୁପ୍ତ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ଏହାର ଲାଭ ପାଇବା ଉଚିତ୍ । ବାବାସାହେବ ଡକ୍ଟର ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର ନିଜେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ସମାନତା ଦିଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି।

ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଅଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଞ୍ଚିପୁର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ପତ୍ନୀ ଖାଇବା ପରେ ଘର ସଫା କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ ବିବ୍ରତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳା ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ପାତର ଅନ୍ତରକୁ ନାପସନ୍ଦ କରିବା ସହ ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣରେ ବିଶ୍ଵାସ ରଖୁଥିଲେ। ଆମ୍ବେଦକର ଲେଖିଛନ୍ତି, "ତିରୁଭାଲ୍ଲୀରେ ଜଣେ ଦଲିତ ମହିଳାଙ୍କ ସହ ବିତର୍କ ପରେ ସେ ଉକ୍ତ ମହିଳାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ ତୁମେ ମୋ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜ୍ଞାନବାନ। ଏହା ପରେ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ପଛୁଆ ସମାଜରୁ ଧନୁର୍ଦାସ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ କଲେ । ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ସେ ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ । ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ପରମ୍ପରାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଡିଥିଲେ। ଜଗଦଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ନାମ ମୁଖ୍ଯତଃ ଚର୍ଚ୍ଚା କୁ ଆସେ । ପଛୁଆ ସମାଜକୁ ଭକ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଯୋଡି ସେ ଅଦ୍ଵୈତ ସମାଜ ସହିତ ଏହାର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମାଡ୍ରାସଠାରୁ କିଛି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ 'ପର୍ବୁଦୋରାମ'ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଅସୁରିଦେବ ଦୀକ୍ଷିତ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ କାଣ୍ଟିମାଟି ଥିଲା। ତାଙ୍କର ମାମୁଁ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ଅଜା ଯମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ମହାନ ସାଧୁ ଥିଲେ ।

ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ପରେ ସେ, ସେ କାଞ୍ଚିକୁ ଫେରି ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷାରେ ଅଲବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ୪୦୦୦ ଭଜନର ଏକ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ସେ ଯମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଖାଲି ଆସନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ । ପ୍ରଭୁ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା କରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ଵ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ପଡିଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ଭଲ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ । ସେ ମନ୍ଦିରର ସମସ୍ତ ଆୟ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଭିକ୍ଷା କରି ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ। ସେ ଏହି ସର୍ତ୍ତରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ ଯାହା ସେ କାହାକୁ କହିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏକ ସଭାରେ ସେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ । ଏଥିପାଇଁ ସେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ। ସେ ବେଦାନ୍ତ ସୂତାର ଉପରେ 'ଶ୍ରୀ ଭାଷ୍ୟ' ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ପୁତ୍ର କୁରେଶଙ୍କୁ ପାରାଶର ନାମରେ ନାମିତ କରିଥିଲେ। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସେ ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଯାଇ ଅନେକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସହ ସଶସ୍ତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମକୁ ଫେରିବା ବେଳକୁ ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମ ସନ୍ଥ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭକ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତ ଏବଂ ଜାତି ବନ୍ଧନରୁ ଦୂର ରହିବା ପାଇଁ କହିଥିଲେ। ଧର୍ମ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ଜୀବନରେ ସମାନତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ କହିଥିଲେ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ। ସନ୍ଥ ଶ୍ରୀ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯାହା କିଛି ବି ଅଛି ଏବଂ ଯାହା କିଛି ହେବ, ତାହା ହେବ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି । ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ମଣିଷକୁ ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ । ସନ୍ଥ ଶ୍ରୀ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଉପଦେଶ ଦେଉ ନ ଥିଲେ, କେବଳ ନୂଆ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇ ନ ଥିଲେ, ନିଜ ଜୀବନରେ ସେ ନିଜ ବାଣୀକୁ ଜୀଇଁ କରି ଦେଖାଇଛନ୍ତି।

ଚୋଳଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ରାଜତ୍ୱକାଳରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମପ୍ରଚାରକରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗମନ କରି ସେଠାରେ ନିଜ ମତ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଚୋଳଗଙ୍ଗ ଦେବ ଶ୍ରୀରାମାନୁଜଙ୍କଦ୍ୱାରା ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ପୁରୀରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ତାହା ଅଦ୍ୟାପି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଫଳରେ ପୁରୀ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବକ୍ଷେତ୍ର ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଲା ।

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦେଶରେ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରୋଧା ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ୧୦୦୦ତମ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ତେଲଙ୍ଗାନାର ଶମସାବାଦଠାରେ ସମାନତାର ପ୍ରତୀକ ‘ଷ୍ଟାଚ୍ୟୁ୍ ଅଫ ଇକ୍ବାଲିଟି’ ଲୋକାର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି। ରାମାନୁଜଙ୍କ ପରି ସନ୍ଥମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କ ପରି ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ସବୁଦିନ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବ। ଷ୍ଟାଚ୍ୟୁ ଅଫ ଇକ୍ୱାଲିଟିର ଉଚ୍ଚତା ୨୧୬ ଫୁଟ ରହିଥିବାବେଳେ ଏହା ସୁନା, ରୁପା, ତମ୍ୱା, ପିତଳ ଓ ଜିଙ୍କ୍‌ ଭଳି ପାଞ୍ଚଟି ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ। ଏହା ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ବର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧାତବ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି। ପ୍ରାୟ ୪୫ଏକର ଜମିରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣରେ ପ୍ରାୟ ୧୪୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଛି। ଏହା ୫୪ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ନାଁ ‘ଭଦ୍ରା ବେଦୀ’। ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ ଜାତି ଏବଂ ବର୍ଗ ବ୍ୟତିରେକେ ଜୀବନର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନତା ଉପରେ କାମ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ନାମ ସମାନତାର ମୂର୍ତ୍ତି ରଖାଯାଇଛି। ଏହାର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ୨୦୧୪ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପରିସରରେ ବୈଦିକ ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଅନୁଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ, ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ସହ ଏକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଗ୍ୟାଲେରୀ ରହିଛି। ଏଥିରେ ରାମାନୁଜ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ବିବରଣୀ ରଖାଯାଇଛି। ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିକୁ ୩-ଡି ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି। ସନ୍ଧ୍ୟା ପରେ ଏଥିରେ ଆଲୋକର ଅପରୂପ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବ।

ରାମାନୁଜଙ୍କ ପରି ସନ୍ଥମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କ ପରି ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ସବୁଦିନ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବ।

ମହାନ ସନ୍ଥ ରାମନୁଜ ଜୟନ୍ତୀ

ମହାନ ସନ୍ଥ ରାମନୁଜ ଜୟନ୍ତୀ