ଓଡ଼ିଶା ର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ରେ ଭରି ରହିଛି ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଷମା ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। କେଉଁଠି ଘନ ଘନ ବନଭୂମି ତାର ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଶାଢ଼ୀ ହୋଇ ସଜେଇ ଦେଇଛି ତ କେତେବେଳେ ଗଗନଶ୍ଚୁମ୍ବି ଭୂଧରମାଳା ବକ୍ଷ ଦେଶରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇ ଏହାର ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧନ କରୁଅଛି ତ କେତେବଳେ କଳକଳ ନାଦିନୀ ହୋଇ ଏହାର ପାଦ ଦେଶରେ ଆଙ୍କି ଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ର ଗନ୍ତାଘର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଯେଉଁଠି ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସହ ପୌରାଣିକ ଓ ଐତିହାସିକ ର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ( eastern ghats mountain range) ର ଅଂଶ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ବତ। ୧୫୦୧ ମିଟର ( ୪୯୨୫ ଫୁଟ୍) ଉଚ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ପର୍ବତ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ର ସୀମା କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି।

ହିନ୍ଦୁ ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ ହିସାବରେ ମଧ୍ୟ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ର ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ଵ ରହିଛି। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି ର ପାଳନ କର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ପରଶୁରାମ ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଆରାଧ୍ୟ ଶିବ ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ତ୍ରେତେୟା ଯୁଗର ରାମାୟଣ ରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିବ ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ପର୍ଶୁରାମ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ରୁ ମନ ବେଗରେ ଆସିଥିଲେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି , ଦ୍ଵାପର ଯୁଗରେ ପର୍ଶୁରାମ ଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ରେ ମଧ୍ୟ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି କୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି, ଏମିତି କି କିଛି ସ୍ଥାନ ରେ ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ରେ ପାଣ୍ଡବ ମାନେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି। କଳ୍କୀ ପୁରାଣ ହିସାବରେ ଭଗବାନ ନିଜର ଶେଷ କଳ୍କୀ ଅବତାର ନେଲା ପରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ରେ ପର୍ଶୁରାମ ଙ୍କ ପାଖରୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟା ଶିକ୍ଷା କରିବେ। ଯେହେତୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ରେ ପର୍ଶୁରାମ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ରେ ଶିବ ମନ୍ଦିର ବି ଅଛି। ଯାହା ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଆମର ପୌରାଣିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଆଧାରରେ କେତେ ଗୁରୁତ୍ବପୁର୍ଣ ଏହା ଅନୁମାନ କରି ପାରୁଥିବେ।

ଏବେ ଆସିବା ଏହାର ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଶେଷତ୍ଵ ଉପରେ। ବହୁ ରାଜବଂଶ ର ଇତିହାସ ସହ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଜଡ଼ିତ। ଭଗ୍ନ ଦୁର୍ଗ ଓ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ରୁ କଳିଙ୍ଗ ର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିହୁଏ। ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ଓ ଅନେକ ରାଜବଂଶ ର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ। କିଛି କିଛି ଭଗ୍ନାବଶେଷ ରୁ ସେତେବେଳ ସମୟର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା , ଚାଲି ଚଳନ ସମ୍ପର୍କ ରେ ଧାରଣା ମିଳିଥାଏ। ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରେ ଉଭୟ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ର ସମନ୍ଵୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସମ୍ପଦ ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଏହି ପର୍ବତ ରେ ଜୈବ ବିବିଧତା ର ସମାହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଚରା ଭୂମି ଯାଏଁ ସବୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଅନେକ ବିଲୁପ୍ତ ପ୍ରାୟ ଜୀବଜନ୍ତୁ ମାନଙ୍କ ର ମଧ୍ୟ ଏହା ବାସସ୍ଥଳୀ ହୋଇ ପାରିଛି। ମହେନ୍ଦ୍ର ଗିରି ରୁ ଆସିଥିବା ନଦୀ ଓ ଝରଣା ର ଜଳ ସ୍ରୋତ ଆଖ ପାଖ ବସତି ର ତୃଷା ନିବାରଣ କରିବା ସହିତ , ନିମ୍ନ ଦେଶରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟ ହୋଇଥାଏ।

ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଜଙ୍ଗଲ ରେ ଅନେକ ଔଷଧୀୟ ଗଛ ମିଳିଥାଏ ଯାହା ଅନେକ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିର ନିରାକରଣ ହୋଇ ପାରିଛି। ଜୈବ ବିବିଧତା ର ନିଦର୍ଶନ ଭାବରେ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୀବଜନ୍ତୁ କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି ଯେପରିକି ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ ପଶୁ ସମ୍ବର , ହାତୀ, ବାରହା ସହ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

Ethnopharmacology society ତରଫରୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି କୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଅଛି ଯାହା କୁ ଆହୁରି ଅନ୍ୱେଷଣ ର ଆବଶ୍ୟକ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ପାଇବାରେ। ସରକାର ତରଫରୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏହାର ଜୈବ ବିବିଧତା ର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ।

ଭକ୍ତି , ଆସ୍ଥା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ର ପ୍ରଶଂସକ ମାନଙ୍କ ସହିତ ତ୍ରେକିଂ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଭିଡ଼ ଦେଖାଯାଏ। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଠୁ ଜଳପ୍ରପାତ ଠୁ ପ୍ରାକୃତିକ ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାଏ। ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃଷ୍ଟ ସମୟ ହେଉଛି ଅକ୍ଟୋବର ମାସରୁ ଫେବୃଆରୀ ଯାଏଁ ଓ ସେଠି ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋକାଲ ଗାଇଡ୍ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯିବ ସହ ତାଙ୍କର ମନ ର ଦ୍ଵନ୍ଦ କୁ ଦୂର କରନ୍ତି ଓ ଏହାର ବିଶେଷତ୍ଵ କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଶିଳ୍ପ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ର ବିକାଶ କରିବା ସାଥେ ସାଥେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଲୋକ ମାନଙ୍କ ର ଜୀବିକା ରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ସ୍ଥାନ ର ସଂସ୍କୃତି ବହୁତ୍ ସୁନ୍ଦର ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ ପାଳନ କରାଯାଏ। ତା ମଧ୍ୟରୁ ଶୈବ ପୀଠ ହେତୁ ଶିବରାତ୍ରି ବହୁତ୍ ଆଡ଼ମ୍ବର ରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ତାସହ ଚଇତ ପରବ , ନୂଆଖାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ପର୍ବ ମନାଯାଇଥାଏ। ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ଓ ଚାଲି ଚଳନି ମଧ୍ୟ କିଛି ବିଶେଷ ଦିନ ମାନଙ୍କ ରେ ଆକର୍ଷଣ ସାଜି ଥାଏ।

ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ର ଏପରି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି ସାଂସ୍କୃତିକ , ପୌରାଣିକ , ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସମନ୍ଵୟ ଦେଖା ଯାଇଥାଏ। ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢ଼ି ପାଇଁ। ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସହ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଲୋକଙ୍କ ସମନ୍ଵୟ ରେ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି। ଆଶା କରେ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପଢ଼ି ପସନ୍ଦ ଆସିଥିବ।

ଧନ୍ୟବାଦ।

କୈବଲ୍ୟ ନାୟକ

Kaibalya Nayak

ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି | Mahendragiri - ODISHA TOURISM