"ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ମୂଲ୍ୟହୀନ" ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଗଳ୍ପ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥାଏ ଯେ ପବିତ୍ରତା କେବଳ ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଗୁଣ। ଏହି ଲେଖାରେ ଆମେ ଏହି ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।

ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ପାରମ୍ପରିକ ଧାରଣା

ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧର୍ମରେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପୁରୀ, ବାରାଣସୀ, ହରିଦ୍ୱାର ଆଦି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ମନେକରାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଯାତ୍ରା କଲେ ପାପ ମୁକ୍ତି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ସ୍ଥାନ ବଦଳାଇଲେ କିମ୍ବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ କି?

ମନର ପବିତ୍ରତା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

(୧) ବାହ୍ୟ ଆଚରଣ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଭାବ: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଗଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅହଂକାର ରହିଥାଏ, ତାହା ହେଲେ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ନିଷ୍ଫଳ।

ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ମନର ଶୁଦ୍ଧତା, ଯାହା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବିଶେଷରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।

(୨) ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପବିତ୍ରତା:

ପ୍ରତିଦିନ ସତ୍ୟ କହିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ମନରୁ ଖରାପ ଭାବନା ଦୂର କରିବା - ଏହିସବୁ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା।

ଗୀତାରେ କୁହାଯାଇଛି: "ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ୱରଃ କୃଷ୍ଣଃ, ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଧରଃ। ତତ୍ର ଶ୍ରୀର୍ବିଜୟୋ ଭୂତିଃ, ଧ୍ରୁବା ନୀତିର୍ମତିର୍ମମ॥" ଅର୍ଥାତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି, ସେହିଠାରେ ସବୁ ପବିତ୍ରତା ଅଛି।

ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥ କ’ଣ?

(୧) ଆତ୍ମା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥ:

ଆମ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା, ସେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଆବଶ୍ୟକତା କମିଯାଏ। ସାଧୁ-ସନ୍ଥମାନେ କହନ୍ତି: "ମନ ଚଂଚଳ ହେଲେ କାଶୀରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଘରେ ବସି ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।"

(୨) ସେବା ହେଉଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ:**

ଗରିବ, ରୋଗୀ ଓ ବ୍ୟଥିତଙ୍କ ସେବା କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା।

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ କହିଥିଲେ: "ଜୀବ ସେବା ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର ସେବା।"

ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବର ବନାମ ଆନ୍ତରିକତା

ଆଜିକାଲି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପ୍ରବନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକେ ଫୋଟୋ ଉଠାଇ ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆରେ ପୋଷ୍ଟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି ମନରୁ ଅସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦୂର କରିବା।

ପରିଶେଷରେ

"ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ମୂଲ୍ୟହୀନ" ଏହି ବାକ୍ୟ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥାଏ ଯେ ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଅନୁଭୂତି। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଖରାପ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମର ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ, ତାହା ହେଲେ ଏହି ଯାତ୍ରାର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା - ଏହାହିଁ ହେଉଛି ଜୀବନର ସଫଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!