ବିଷୟବସ୍ତୁ:-

ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲାର ଶଙ୍ଖାରି ଗାଁରେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୭ ତାରିଖଦିନ ମନୋଜ ଦାସ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଛାତ୍ରବସ୍ଥାରୁ ଲେଖାଲେଖି କରୁଥିବା ମନୋଜ ହାଇସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର କବିତା ସଙ୍କଳନ ‘ଶତାବ୍ଦୀର ଆର୍ତ୍ତନାଦ’ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ଜଣେ ଦକ୍ଷ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଗାଳ୍ପିକ ଓ ଔପନ୍ୟାସିକ ମନୋଜ ଦାସ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ନିଜ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଥିଲେ। ୧୯୬୩ରେ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ଯିବା ପରେ ଶ୍ରୀଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ଚେତନାରେ ସେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ଶ୍ରୀଅରବିନ୍ଦ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରରେ ସେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବା ସମୟରେ ଶ୍ରୀମା ଶ୍ରୀଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ନିଜ ସାରସ୍ବତ ସାଧନା ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମବାଦୀ ସାଧକ ମନୋଜ ଦାସ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ପଦ୍ମଭୂଷଣ, ସରସ୍ବତୀ ସମ୍ମାନ, ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ, କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମି, ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମି, ସରସ୍ବତୀ ସମ୍ମାନ, ଶାରଳା ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଲୋକପ୍ରିୟ ସଙ୍କଳନ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା, ଜୀବନର ସ୍ବାଦ, ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି, ଅବୋଲକରା କାହାଣୀ, ବିପ୍ଳବୀ ଫକୀରମୋହନ, ଅରଣ୍ୟକ ଇତ୍ୟାଦି। ଯୁଗସ୍ରଷ୍ଟା ଲେଖକ ମନୋଜ ଦାସ ୨୦୨୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୭ରେ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ।

ଜୀବନୀ ଉପରେ କିଞ୍ଚିତ ଧାରଣା:-

ମନୋଜ ଦାସ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଶଙ୍ଖାରି ଗ୍ରାମଠାରେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୭ ତାରିଖଦିନ ବାଲେଶ୍ବର ଶଙ୍ଖାରି ଗ୍ରାମ ର ସଂଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରରେ ପିତା ଏବଂ ମାତା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀ ଙ୍କ କୋଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରିବାରରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ପୁଅ, ତାପର ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଝିଅ ସେ ପଞ୍ଚମ ତଥା କନିଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଅଟନ୍ତି । ମାତା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ମନୋଜ ଦାସ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଏହି ଦୁଇଟି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ‘ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ’ ଭାବେ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି । ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ବଡ଼ଭାଇ ମନ୍ମଥ ନାଥ ଦାସ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାପକ । ସେମାନେ ଯେଉଁ ଘରେ ରହୁଥିଲେ, ତାହା ଥିଲା ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ବାସଗୃହ । ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ହୃଦୟ, ସୃଜନ ସମ୍ଭାରର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବାଲେଶ୍ୱରରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରନ୍ଥ ସଙ୍କଳନ ‘ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା’ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ‘ଦିଗନ୍ତ’ ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ବାମପନ୍ଥୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷର ଛାତ୍ର ସମୟରେ ସେ ଛାତ୍ର ୟୁନିୟନର ସଭାପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଛାତ୍ର ଫେଡେରେସନର ଉପସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପୁରୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି କଟକରେ ଆଇନ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ସେତେବେଳକୁ ‘ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ’ ଗଳ୍ପ ସଙ୍କଳନ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଇଂରାଜୀ ପତ୍ରିକାରେ ତାଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥାଏ ।

୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଇନ କଲେଜର ଛାତ୍ର ସଂଘର ସଭପତି ରୂପେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ଆୟୋଜିତ ଛାତ୍ର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇଂରାଜୀ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ମହବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ଦିଗନ୍ତ ମାସିକ ପତ୍ରିକାର ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ ଏବଂ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାରର କନ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ରାଜାରାଜୁଡାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ପରିବାରର କନ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରି ମନୋଜ ଙ୍କ ଜୀବନରେ ସାହିତ୍ୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମନୋଭାବର ଯଥେଷ୍ଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ‘ଆରଣ୍ୟକ’ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ଓଡି଼ଆ ଗଳ୍ପ ସାହିତ୍ୟର ମାନଦଣ୍ଡ ନିରୂପିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ମନୋଜ ଦାସ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆଶ୍ରମରେ ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟର ଅଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀ ମନସ୍ତତ୍ୱ ବିଭାଗରେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ‘ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି’ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଅକାଦେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୬୩ ମସିହାଠାରୁ ସେ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆଶ୍ରମଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଆସୁଥିଲେ । ସେ ସେଠାକାର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିଲେ ।

ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀ କେବଳ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ନଥିଲେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାତ୍ରା ପଛର ପ୍ରେରଣା ଦାତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନୁଗାମିନୀ ଥିଲେ।ଏହି ଯୁଗଳଯାତ୍ରା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅନ୍ତିମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବ୍ୟାହତ ରହିଥିଲା। ମନୋଜ ଦାସଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଆରା ଲେଖା ଶୈଳୀ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଆଉ ସେଥି ନିମନ୍ତେ ସେ ଭାରତର ଜଣେ ସୁଗାଳ୍ପିକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ନିଜର ନିରନ୍ତର ସାଧନା ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମନନଶୀଳତା ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ସ୍ତରରୁ ଉନ୍ନୀତ କରି ମନିଷୀ ମନୋଜ ରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା। ଦିନେ ତାଙ୍କର ବାମପନ୍ଥୀ ଶାଣିତ ସ୍ୱର କରୁଣାସିକ୍ତ ଐଶୀ ବଚନରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା। ସଂସାର ଭିତରେ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସଂସାରୀ ନଥିଲେ। ସାରା ସଂସାର ର କଲ୍ୟାଣ ନିମିତ୍ତ ସେ ସତତ ଚେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ।

ଗଳ୍ପ ସଙ୍କଳନ :-

ମନୋଜ ଦାସ ( ୨୭ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୩୪ - ୨୭ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୧) ଓଡ଼ିଆ ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ଜଣେ ଗାଳ୍ପିକ ଓ ଔପନ୍ୟାସିକ ଥିଲେ । ଏତଦ ଭିନ୍ନ ସେ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ, ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ, କବିତା, ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଦି ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ନିଜ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଥିଲେ । ସେ ପାଞ୍ଚଟି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସମ୍ମାନଜନକ ଡକ୍ଟରେଟ୍ ଉପାଧି ଲାଭ ସହିତ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ, ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଓ ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସହ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପ ପାଇଥିଲେ ।ସେ ଟାଇମସ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ, ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ଟାଇମସ, ଦି ହିନ୍ଦୁ, ଷ୍ଟେଟ୍ସମ୍ୟାନ ଆଦି ଅନେକ ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜରେ ଲେଖାମାନ ଲେଖିଥିଲେ ।

ଜୀବନୀ

ମନୋଜ ଦାସ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଶଙ୍ଖାରି ଗ୍ରାମଠାରେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୭ ତାରିଖଦିନ ଗୋଟିଏ ସଂଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରିବାରରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ପୁଅ, ତାପର ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଝିଅ ସେ ପଞ୍ଚମ ତଥା କନିଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଅଟନ୍ତି । ମାତା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ମନୋଜ ଦାସ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଏହି ଦୁଇଟି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ 'ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ' ଭାବେ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି । ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ବଡ଼ଭାଇ ମନ୍ମଥ ନାଥ ଦାସ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାପକ । ସେମାନେ ଯେଉଁ ଘରେ ରହୁଥିଲେ, ତାହା ଥିଲା ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ବାସଗୃହ । ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ହୃଦୟ, ସୃଜନ ସମ୍ଭାରର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବାଲେଶ୍ୱରରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ 'ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା' ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ 'ଦିଗନ୍ତ' ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ବାମପନ୍ଥୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷର ଛାତ୍ର ସମୟରେ ସେ ଛାତ୍ର ୟୁନିୟନର ସଭାପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଛାତ୍ର ଫେଡେରେସନର ଉପସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପୁରୀର ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି କଟକର ମଧୁସୂଦନ ଆଇନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆଇନ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ସେତେବେଳକୁ 'ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ' ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଇଂରାଜୀ ପତ୍ରିକାରେ ତାଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥାଏ । ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଇନ କଲେଜର ଛାତ୍ର ସଂଘର ସଭପତି ରୂପେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ଆୟୋଜିତ ଛାତ୍ର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ | ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇଂରାଜୀ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ଦିଗନ୍ତ ମାସିକ ପତ୍ରିକାର ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ ଏବଂ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାରର କନ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ରାଜାରାଜୁଡାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୬୧ ମସିହାରେ 'ଆରଣ୍ୟକ' ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ମନୋଜ ଦାସ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟର ଅଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗରେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୬୫/୬୬ ମସିହାରେ ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

୧୯୬୩ ମସିହାଠାରୁ ସେ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆଶ୍ରମଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଆସୁଥିଲେ ।ସେ ସେଠାକାର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିଲେ ।

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଆରା ଲେଖା ଶୈଳୀ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଆଉ ସେଥି ନିମନ୍ତେ ସେ ଭାରତର ଜଣେ ସୁଗାଳ୍ପିକ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।

୨୦୨୧ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ୨୭ ତାରିଖରେ ପଣ୍ଡିଚେରୀଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା ।

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ନାମରେ ପୁରସ୍କାର :-

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ପରଲୋକ ପରେ, ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତି ନେଇଥିଲେ । ମନୋଜ ଦାସ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ନାମରେ ନାମିତ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରତିବର୍ଷ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଲେଖୁଥିବା ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ । ପୁରସ୍କାର ରାଶି ସ୍ୱରୂପ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ । ହାଇସ୍କୁଲ ସ୍ତରରେ ପିଲାଙ୍କୁ ମୌଳିକ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା ପାଇଁ ମନୋଜ-କିଶୋର ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତିଭା ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ । ଉଭୟ ଇଂରାଜୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପୃଥକ ଭାବେ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପୁରସ୍କାରର ରାଶି ସ୍ୱରୂପ ୨ଟି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ । ଶଂଖାରୀ ଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କର ପୈତୃକ ବାସ ଭବନକୁ ଦୁଇ ଭାଇ ମନ୍ମଥ ଓ ମନୋଜଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ମନ୍ମଥ-ମନୋଜ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯିବ । ସେଠାରେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କ ରଚିତ ସମସ୍ତ ପୁସ୍ତକ ରଖାଯାଇ ଏକ ପାଠାଗାର ନିର୍ମାଣ କରାଯିବ ।

ବାଲ୍ୟକାଳ ଓ ପାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ:-

ମନୋଜ ଦାସ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଶଙ୍ଖାରି ଗ୍ରାମଠାରେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୭ ତାରିଖଦିନ ଗୋଟିଏ ସଂଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରିବାରରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ପୁଅ, ତାପର ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଝିଅ ସେ ପଞ୍ଚମ ତଥା କନିଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଅଟନ୍ତି । ମାତା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ମନୋଜ ଦାସ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଏହି ଦୁଇଟି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ 'ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ' ଭାବେ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି । ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଢିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ବଡ଼ଭାଇ ମନ୍ମଥ ନାଥ ଦାସ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାପକ । ସେମାନେ ଯେଉଁ ଘରେ ରହୁଥିଲେ, ତାହା ଥିଲା ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ବାସଗୃହ । ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ହୃଦୟ, ସୃଜନ ସମ୍ଭାରର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବାଲେଶ୍ୱରରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରନ୍ଥ ସଂକଳନ 'ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା' ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ 'ଦିଗନ୍ତ' ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ବାମପନ୍ଥୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଫକୀର ମୋହନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷର ଛାତ୍ର ସମୟରେ ସେ ଛାତ୍ର ୟୁନିୟନର ସଭାପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଛାତ୍ର ଫେଡେରେସନର ଉପସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପୁରୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି କଟକରେ ଆଇନ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ସେତେବେଳକୁ 'ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ' ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଇଂରାଜୀ ପତ୍ରିକାରେ ତାଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥାଏ । ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଇନ କଲେଜର ଛାତ୍ର ସଂଘର ସଭପତି ରୂପେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ଆୟୋଜିତ ଛାତ୍ର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇଂରାଜୀ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ମହବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ଦିଗନ୍ତ ମାସିକ ପତ୍ରିକାର ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ ଏବଂ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାରର କନ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ରାଜାରାଜୁଡାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁଜଙ୍ଗ ରାଜପରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୬୧ ମସିହାରେ 'ଆରଣ୍ୟକ' ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ଓଡି଼ଆ ଗଳ୍ପ ସାହିତ୍ୟର ମାନଦଣ୍ଡ ନିରୂପିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ମନୋଜ ଦାସ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆଶ୍ରମରେ ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟର ଅଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀ ମନସ୍ତତ୍ୱ ବିଭାଗରେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ୧୯୬୫ ମସିହାରେ 'ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି' ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଅକାଦେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ।

୧୯୬୩ ମସିହାଠାରୁ ସେ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆଶ୍ରମଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଅଛନ୍ତି । ସେ ସେଠାକାର ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଅଛନ୍ତି ।

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଆରା ଲେଖା ଶୈଳୀ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଆଉ ସେଥି ନିମନ୍ତେ ସେ ଭାରତର ଜଣେ ସୁଗାଳ୍ପିକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ।

ରଚନାବଳୀ

ଗଳ୍ପ ସଙ୍କଳନ

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ଗଳ୍ପ (୧୯୯)))

ଅବୋଲକରା କାହାଣୀ (୧୯୯୧)

ଚତୁର୍ଥ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ (୧୯୯୦)

ଭିନ୍ନ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ (୧୯୮୭)

ମନୋଜ ପଞ୍ଚବିଂଶତି (୧୯୮୩)

ଧୂମ୍ରାଭ ଦିଗନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ କାହାଣୀ (୧୯୭୭)

ଆବୁପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ (୧୯୭୫)

ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଭିସାର (୧୯୭୪)

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ କଥା ଓ କାହାଣୀ, (୧୯୭୧)

ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି (୧୯୬୫)

ଆରଣ୍ୟକ (୧୯୬୧)

ବିଷକନ୍ୟାର କାହାଣୀ (୧୯୫୪)

ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ (୧୯୫୩)

ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା (୧୯୫୨)

କବିତା ସଙ୍କଳନ

କବିତା ଉତ୍କଳ (୨୦୦୩)

ତୁମଗାଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କବିତା (୧୯୯୨)

ଉପନିବେଶ (୧୯୬୬)

ନନ୍ଦାବତୀର ମାଝି (୧୯୫୭)

ପଦଧ୍ୱନୀ (୧୯୫୦)

ବିପ୍ଳବୀ ଫକୀରମୋହନ (୧୯୫୦)

ଶତାବ୍ଦୀର ଆର୍ତ୍ତନାଦ (୧୯୪୯)

ଉପନ୍ୟାସ

ତନ୍ଦ୍ରାଲୋକର ପ୍ରହରୀ - ୨୦୦୦

ଆକାଶର ଇସାରା - ୧୯୯୭

ଅମୃତ ଫଳ - ୧୯୯୬ (ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ)

ଗୋଧୁଳିର ବାଘ -୧୯୯୫

ପ୍ରଭଞ୍ଜନ -୧୯୯୨

ବୁଲଡୋଜର୍ସ -୧୯୮୯

ପ୍ରବନ୍ଧ, ରମ୍ୟରଚନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ

ପ୍ରଜ୍ଞା - ପ୍ରଦୀପିକା (୨୦୧୨)

ଉପକଥା ଶତକ (୨୦୦୨)

ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ (୨୦୦୨)

ସ୍ମୃତି ଓ ବିସ୍ମୃତିର ସାରନାଥ

ଅରଣ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ (୧୯୯୯)

ଭାରତର ଐତିହ୍ୟ: ଶତେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର (୧୯୯୮)

ମହାଯୋଗୀ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ (୧୯୯୭)

ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଏକ ଗ୍ରାମ (୧୯୯୬)

ସନ୍ଧାନ ଓ ସଙ୍କେତ (୧୯୯୯)

ବିପୁଳାଚ ପୃଥ୍ୱୀ (୧୯୯୪)

କେତେ ଦିଗନ୍ତ (୧୯୮୬)

ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ

ରାକ୍ଷସର ସନ୍ଧାନରେ (୨୦୧୦)

କନକ ଉପତ୍ୟକାର କାହାଣୀ (୧୯୯୪)

ଅମର ସାହିତ୍ୟ (୧୯୭୩)

ଆଲୋକ ଓ ଆନନ୍ଦର କାହାଣୀ (୧୯୭୦)

ଇଂରାଜୀ ରଚନାବଳୀ

ଚେଜିଙ୍ଗ ଦି ରେନବୋ: ଗ୍ରୋଇଙ୍ଗ ଅପ ଇନ ଆନ ଇଣ୍ଡିଆନ ଭିଲେଜ, ୨୦୦୪

ଲେଜେଣ୍ଡ ଅଫ ଦି ଗୋଲ୍ଡେନ ଭ୍ୟାଲି, ୧୯୯୬

ଦି ସବମର୍ଜଡ ଭ୍ୟାଲି ଆଣ୍ଡ ଅଦର ଷ୍ଟୋରିଜ, ୧୯୮୬

ଫେଆରବେଲ ଟୁ ଅ ଘୋଷ୍ଟ: ସର୍ଟ ଷ୍ଟୋରିଜ ଆଣ୍ଡ ଅ ନଭେଲେଟେ, ୧୯୯୪

ଦି କ୍ରୋକୋଡାଇଲ ଲେଡି: ଏ କଲେକସନ ଅଫ ଷ୍ଟୋରିଜ, ୧୯୭୫

ଏ ଟାଇଗର ଆଟ ଟୁଇଲାଇଟ

ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଖ୍ୟାତିସମ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଲେଖକ ଭାବେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ପଦ୍ମଭୂଷଣରେ ସମ୍ମାନିତ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ଆଜି ପୁଣ୍ୟତିଥି। ସେ ଥିଲେ ସମକାଳୀନ ଭାରତୀୟ କଥାସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାର ନବୀନତମ ଉନ୍ମାଦନା ତଥା ଭାରତୀୟ ଜନ ଜୀବନର ରୂପକାର।

ହେ ଶତାବ୍ଦୀର ସାହିତ୍ୟ ପୁରୁଷ

ସାହିତ୍ୟର ବିଶ୍ଵକର୍ମା ଅନନ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା

ସମାଜକୁ ଦେଇଛ ଅନେକ ବାର୍ତ୍ତା

ଓଡ଼ିଆ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ବୈଦ୍ୟନାଥ

ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦ ଲେଖାର ଗନ୍ତାଘର ତୁମେ

କେତେ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ କରିଛ ଲେପନ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ ତୁମେ

ହେ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ସାହିତ୍ୟ ପୁରୁଷ

ହୋଇଗଲ ଆଜି ଦିବଂଗତ ସ୍ୱର୍ଗତ

ତୁମ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅପୂରଣୀୟ

ସାହିତ୍ୟ ଜଗତେ ଏକ ଗଭୀର କ୍ଷତ ।।

"ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି"ରେ ସାଜିଲ

ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ "ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଷ"

ଅବୋଲକରାର ବୋଲ ମାନି ତୁମେ

ହୋଇଗଲ ଏକ "ଭିନ୍ନ ମଣିଷ"।।

"ବିଷକନ୍ୟାର କାହାଣୀ" ରଚିଲ

ତୁମ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଥିଲା ଅମୃତ

"ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା" ଶାନ୍ତ ହେଲା ପାଇ

ତୁମ ମଧୁର "ଜୀବନର ସ୍ଵାଦ" ।।

"କଥା ଓ କାହାଣୀ" ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ

ପାଇଲ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ

"ଅମୃତ ଫଳ" ଉପନ୍ୟାସ ପାଇଁ

ଲଭିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ।।

ସାହିତ୍ୟ ଜଗତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକାର

ନିରବିଲ ତୁମେ ଶବ୍ଦର ସମ୍ରାଟ ଆଜି

ମନରେ ଜିଜ୍ଞାସା ପିପାସୁ ବଢିବ

ପଢିବାକୁ ସେହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ରାଜି।।

ପ୍ରାର୍ଥନା ଏତିକି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ପାଶେ

କୋଳେଇ ନିଅନ୍ତୁ ମହାଯୋଗୀ ଶ୍ରୀଅରବିନ୍ଦ

ସାହିତ୍ୟ ଆକାଶେ ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରକା

କାଲି ଝୁରୁଥିବେ ସମଗ୍ର ସାହିତ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ବୃନ୍ଦ ।।

ଭାରତୀୟ କଥା ସାହିତ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ରୂପକାର ପଦ୍ମଭୂଷଣ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମନୋଜ ଦାସ, ତାଙ୍କର ଭାଷା ଓ ଆଚେଗପୂର୍ଣ୍ଣ କଥନ ଲଙ୍ଗୀ ଆତ୍ମୀୟତାରେ ସିଲୁ । କଥାକାର ଓ ଚିନ୍ତାନାୟକ ପଦ୍ମଭୂଷଣ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମନୋଜ ଦାସ । ସେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ୨୭ ତାରିଖରେ ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲାର ଭୋଗରାଇ ବ୍ଳକ ସ୍ଥିତ ଶଙ୍ଖାରୀ ଗ୍ରାମରେ ପିତା ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଓ ମାତା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀଙ୍କ କୋଳମଣ୍ଡନ କରିଥିଲେ । ପିଲାବେଳରୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରତିଭାବାନ ମନୋଜ କବିତା ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ । ପିତା ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଓ ମାତ୍ରା କାଦମ୍ବିନୀ ଦେବୀଙ୍କର ଥିଲେ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ତିର୍କି ଝିଅ । ବଡ଼ ପୁଅ ସ୍ୱର୍ଗତ ମନ୍ମଥ ଦାସ ଭାରତର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥୁଲାବେଳେ, ସାନପୁଅ ମନୋଜ ଥିଲେ ବିଶ୍ବ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଏକ ଉଜ୍ୱଳତମ ନକ୍ଷତ୍ର ।

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କର ଖଡ଼ିଛୁଆଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ନିଜ ଗାଁ ଶଙ୍ଖାରୀ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ । ସେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଇଂରାଜୀରେ ଏମ୍.ଏ ପାଶ୍ କଲେ ଓ ସେହି ବର୍ଷ କୁଳଙ୍ଗର ବିଶିଷ୍ଟ ଜମିବାର ତଥା ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ନାରାୟଣ ବୀରବର ସାମନ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସାମନ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ପିତାମାତାଙ୍କର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ମଣ୍ଡ (ମନୋଳ), ଗଣ ସଙ୍ଗୀତର ଗୀତିକାର ଗାୟକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଶଙ୍ଖାରୀରେ ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରା ଦଳ କରିଥିଲେ ପିତା ମଧୁବାବୁ, ସେହିଦିନଠାରୁ ଅଭିନୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ବଢ଼ିଥିଲା, ନଲେଜ ଡ୍ରାମାରେ ନିଜେ ଗୀତ ଲେଖି ସବୁ ସଂଯୋଜନା କରିବା ସହ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଉଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ସଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ସେ ହାର୍‌ମୋନିୟମ୍‌ ଧରି ଗୀତ ଗାଇବାବେଳେ ଶହ ଶହ ଶ୍ରୋତା ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।

୧୯୫୫-୫୬ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଗଣନାଟ୍ୟ ସଂଘର ଏକ ଶାଖା ସ୍ଥାପନ ହୋଇଥିଲା । କଟକରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ସମ୍ମିଳନୀ ହୋଇଥିଲା । ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ରଚିତ ବହୁ ଗଣ ସଙ୍ଗୀତ, “ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠେ ଦୂରରେ...'' ଆମେ ଶାନ୍ତକାମୀ ଆମେ ମୁକ୍ତିକାମୀ... ଚାଷୀ ଭାଇରେ ପକା ଚୋର ବା' ଛଡିଆ....'' ଆମ ଗାଁ' କ୍ଷେତ ବୁଜେ ସୁନାର ଫସଲ..." ଆଦି ବହୁ କଣ୍ଠିରେ ସେତେବେଳେ ଧ୍ଵନିତ ହେଉଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ନିଖିଳ ଉତ୍କଳ ଛାତ୍ରସଂଘର ସନ୍ଧିଳନୀର ଖୋଲା ଅଧୁବେଶନରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରଚିତ ଓ କଣ୍ଠ ନିସୃତ ଗଣ ସଙ୍ଗୀତ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ କରିଥିଲା ।

ମନୋଜ ଦାସ ଫକୀର ମୋହନ କଲେଜରେ ପଢ଼ିବା ବେଳେ ବାମପନ୍ଥୀ ବିଚାରଧାରା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବା ସହ ଛାତ୍ର ରାଜନୀତିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜ ଛାତ୍ର ସଂସଦର ସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଜଣେ ବିପ୍ପଳୀ ଛାତ୍ର ନେତା ଓ ଛାତ୍ର ସଂଘର ରାଜ୍ୟ ସଭାପତି ରୂପେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ଯୋଗୁଁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବେଶ୍ କିଛି ନାଳ ଡେଲ୍‌ରେ ମଧ୍ଯ କଟାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସରନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ବକ୍ତୃତା ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଗୋଟିଏ ମହାମାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ସେ ବେଶ୍ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କର ଅଭିଭାଷଣ ବେଶ୍ ଚମତ୍କାର ।

ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ପ୍ରତିଭାବର ଓଡ଼ିଆ ଗାନ୍ଧୀକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଳ୍ପିକ ମନୋଜ ଦାସ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ସୁନାମଧନ୍ୟ ଓ ଯଶସ୍ୱୀ ଗଳ୍ପସ୍ରଷ୍ଟା, ଅନୁଭୂତିପ୍ରବଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମାନସର ଚିତ୍ର ଓ ବ୍ୟକ୍ତି ହୃଦୟର ମନସ୍ଥା କ ଚେତନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାରେ ସେ ଜଣେ କୁଶଳୀ ଶିଳ୍ପୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଳ୍ପକଳା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯେପରି ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ସେହିପରି ଭାବରେ ମଧ୍ଯ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ପ୍ରବଣତା ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।

ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଦାସ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଖ୍ୟାତିସମ୍ପନ୍ନ ଗାଳ୍ପିକ । ଗାଳ୍ପିକ ଗଳ୍ପର କାହାଣୀ ନିର୍ବାଚନରେ ‘ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା' ପରିବେଷଣର ନାଟକୀୟତା ବୌଦ୍ଧିକତା ଶାଣିତ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ତାଙ୍କ ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷତ୍ଵ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ । ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରତିଟି ଗଳ୍ପ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କୃତ କରିଦିଏ ଆଉ ଏକ ସ୍ତରକୁ ନେଇଯାଏ । ମନୋଜ ଦାସ ସବୁବେଳେ କୁହନ୍ତି - ‘‘ଯେଉଁ ଲେଖାରେ ପ୍ରେରଣା ନାହିଁ, ତାହା କେବେ କାଳଜୟୀ ହୋଇପାରେନା । ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ଗଳ୍ପଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରର ସୁଧା(୧୯୫୦), 'ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ' (୧୯୫୨), ବିଷ କନ୍ୟାର କାହାଣୀ (୧୯୫୪), ଆରଣ୍ୟକ(୧୯୬୦), ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି (୧୯୬୬), ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ କଥା ଓ କାହାଣୀ (୧୯୭୧), ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଭିସାର(୧୯୭୪), ଆଡୁ ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ (୧୯୭୫), ଖୁମ୍ବାଇ ଦିଗନ୍ତ (୧୯୭୭), ମନୋଜ ପଞ୍ଚବିଂଶତି(୧୯୮୩), ଭନ୍ନ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ (୧୯୮୮), ଅବୋଲକରା କାହାଣୀ (୧୯୯୧), ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ଗଳ୍ପ (୧୯୯୨) ପ୍ରଭୃତି ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ବହୁ କଥାକାରଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ଘଟିଛି । ସେମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ବଶ୍ନ କଥା ସାହିତ୍ୟର ଯଶସ୍ୱୀ ଲେଖକ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ତଥା ଜୀବନ ଚଳଣିର ବିଶ୍ୱସ୍ଥ ରୂପକାର କୋଟି ହୃଦୟର ପ୍ରିୟ କଥାକାର ମନୋଜ ଦାସ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞାପୁରୁଷ ଭାବେ, ସେ ଥିଲେ ତିନି ପିଢ଼ିର ଶିକ୍ଷକ, ଅଭିଭାବକ ଓ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକ । ଭାରତୀୟ କଥା ସାହିତ୍ୟର ଶିଖର ପୁରୁଷ, ଆଧୁନିକ ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଖ୍ୟାତିସମ୍ପନ୍ନ ଲେଖକ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଦର୍ଶନର ବିହାଡ଼ ଭାଷୀକାର ପଦ୍ମଭୂଷଣ ମନୋଜ ଦାସ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମଣିଷର ଅସହାୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ମାକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗଳ୍ପରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଫକୀର ମୋହନଙ୍କ ପଦାଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରିଛନ୍ତି ମନୋଜ ଦାସ ।

ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମ୍ୟ ରଚନାକାର ହେଉଛନ୍ତି ମନୋଜ ଦାସ । ରମ୍ୟ ରଚନା ଦିଗରେ ମନୋଜ ଦାସ ଜଣେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ । ତାଙ୍କର 'ଅନ୍ତରସ', 'ଭାରତ', ‘ବେତେ ଦିଗନ୍ତ', 'ବିପ୍ଲଜାନ ପୃଥ୍ବୀ', 'ଅରଣ୍ୟ ଇଲ୍ଲାସ' ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ବାରି ହୋଇପଡ଼େ ।

ଅତି ଛୋଟବେନୁ ସେ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଏଡ଼ାଇ ନ ପାରି ମଣିଷର ଅସହାୟତାବୋଧ କିପରି ସାହିତ୍ୟକୁ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ଓ ମାର୍କସୀୟ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ନୂଆ କରି ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା ଗଳ୍ପରେ । ଏଭଳି ଏକ ଘଡ଼ିସନ୍ଧି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ ପଢୁଥୁବା ମନୋଜ ‘ଦିଗନ୍ତ' ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିଲେ ।

ଆଦର୍ଶକୁ ସେ ଅତି ପାଖରୁ ସାଉଁଟିଛନ୍ତି । ଜନ୍ମରୁ ସେ ନାୟିକ ଓ ପରେ ସେ ଆସ୍ପିକରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ । ଜୀବନର ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି ପଛରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ ରହିଛି । ମାନନିଳ ସଂପ୍ରୀତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା, ରହସ୍ୟବାଳ, ସମ୍ବେଦନଶୀନତା, ଭାଷା ଚୟନ ଓ ଚିତ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରଯୋଗରେ ଚମତ୍କାରିତା ଆଦି ବହୁବିଧ ବିଶେଷତ୍ଵର ସମନ୍ୱୟରେ ସେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ ସାରସ୍ୱତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଖ୍ୟାତିସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଗାଳ୍ପିକ ମନୋଜ ଦାସଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଳ୍ପ ହେଲା- 'ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି ଏକ ମାର୍ମିକ ଉପସ୍ଥାପନା, ଶିଶୁ ମନସ୍ଥନ୍ତ୍ରକୁ ନେଇ ଏଇ ଗଳ୍ପଟି ରଚିତ ।

ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅପହୃତ ଟୋପିର ରହସ୍ୟ’* ‘‘ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି'" ଓ ‘‘ଅତିକ୍ରାନ୍ତ’" ବେଶ୍‌ ମନଛୁଇଁ ପାରିଛି ।

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଯଶସ୍ୱୀ କଥାକାର ସୋମବେଦ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମାଙ୍କ ଗଳ୍ପର ଭିଜି ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ଆଧାରିତ । ଅବୋଲକରାର କାହାଣୀ ଲେଖକ‌ଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ କଲା ଭଳି ମନେ ହୁଏ । ତା'ଛଡ଼ା ଆଧୁନିକ ଭାରତର ଆଧ୍ଯାମ୍ବିକ ଦିଗ୍‌ଦ୍ରଷ୍ଟା ମହାମନୀଷୀ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କର ଦର୍ଶନର ବିପୁଳ ଭଲି ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ଆଧାରିତ । ମନୋଜ ଦାସ ତାଙ୍କର ଗଳ୍ପରେ ଫାଣ୍ଟାସି ପ୍ରୟୋଗ କରିଥା'ନ୍ତି । ‘ଆରଣ୍ୟକ' ହୃଦୟ ପରିବର୍ତନ ସଂକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଏକ କାହାଣୀ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଭିସାର" ଗଳ୍ପରେ ଜଣେ ଆଧୁନିକ ଗଳ୍ପ ଜଗତରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଶର୍ମା ନାମରେ ପରିଚିତ ।

୧୯୪୯ରେ ଲିଖିତ "ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା’” ମନୋଜ ଦାସଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗଳ୍ପ । ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ନୃଶଂସ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଏହା ଲିଖିତ । ଏହା ହିଁ "ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା'ର କଥାବସ୍ତୁ । ‘ମଧୁବନ ମେୟର', ‘ବ୍ୟାଘ୍ର ରୋହଣ', '4124’. ‘କିମିରୀଣି", "କଙ୍କୁ ବାଇନ'ପ୍ରଭୃତି ଗଳ୍ପରେ ସେ ସମାଜର ଅଧଃପତନ, ବ୍ୟଭିଚାର ଓ ଅମାନୁଷିକତାର ଲୟାବହ ଚିତ୍ରକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । କଲେଜରେ ପଢ଼ିଲାବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ‘“ନିଷ ବନ୍ୟାର କାହାଣୀ’”, ‘ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା', ‘ଆରଣ୍ୟକ' ଓ ‘ପ୍ରତ୍ୟାଗତର କାହାଣୀ' ଆଦି ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିଷର ଯୌନାକାଂକ୍ଷାର ହିଂସ୍ର ସ୍ୱରୂପକୁ ନିମତ୍କାର ଭାବରେ ଦେଖାଇ ଦିଆଯାଇଛି ।

''ବିଷ କନ୍ୟାର କାହାଣୀ’" ଗଳ୍ପରେ ଦେହ ବ୍ୟବସାୟୀ ହୀରାର ଅଶୁଳ ଜୀବନର ଚିତ୍ରକୁ ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକି ପାଠକର ଅନ୍ତରରେ ସ୍ଵତଃ ସମବେଦନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହି ଗଳ୍ପର ଯୌନ ଚିତ୍ର ପାଠଳର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ତାରୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରି ଅନ୍ୟ ଏକ ମହତର ମାନବିକ ବ୍ୟକ୍ତି ସଭାରେ ତାହାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଦେଇଥାଏ । ଏଥିରେ ନାରୀର ଯୌନ ବିନାସ ନାହିଁ । ମାତ୍ର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅଛି ଚରମ ସଂଘର୍ଷ ।

ମଣିଷ ସମାଜର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଆର୍ଥିକ ସାମାଜିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଚରଣ ବିଧ‌ି ସହିତ ସେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟଭିଚାରକୁ ତାଙ୍କ ଗଳ୍ପରେ ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି । ମଣିଷ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ମମତ୍ୱବୋଧ, ଛଳନା, କୂଟ କପଟତା ପ୍ରତି ତୀବ୍ର କଟାକ୍ଷ ବିଷୟରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାରେ ପ୍ରଖର ଅନ୍ତଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିଟି ଗଛକୁ ତାଙ୍କର ସରସ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ କରିଛି ।

୧୯୬୩ରେ ମୋଡ଼ ବଦଳି ଯାଏ I ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତନ ହୋର ଅରବିନ୍ଦ ଦର୍ଶନରେ ପ୍ରଭାବିତ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ କାହିଁକି ବିଶ୍ୱର ବହୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇଂରାଜୀ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ତାଙ୍କର ଲେଖା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ମୌଳିକ ପ୍ରଶ୍ନ ସମସ୍ତ ପୁରସ୍କାରକୁ କୃତଜ୍ଞତାର ସହ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରେ । ପ୍ରତିଟି ପାଠକର ହୃଦୟରେ ସେ ଜଣେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଲେଖକ ଭାବେ ଆସନ ଜମାଇ ରହିଛନ୍ତି ଓ ରହିବେ ମଧ୍ୟ । ଅଧ୍ୟାପନା ସହ ମିଶିଯାଏ , "The Times of India", "Hindustan Times" "The Hindu" ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇଂରାଜୀ ଦୈନିକରେ ସୁସ୍ଥ ରଚନା କରିବାରେ ସେ ହେଉଛରି ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ I ସେ କେବଳ ଜଣେ ଲେଖିକ ନ ଥିଲେ ଥିଲେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚେତନାର ପ୍ରବସ୍ତା, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି । ମନୋଜ ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଏକ ଇଜ୍ଜଳଚମ ତାରକା ଥିଲେ | ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଯେଉଁଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଆଧ୍ୟାମ୍ବିକ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସେମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ସାହିତ୍ୟର ପୁରାତନ ଆଶାମ୍ବିକ ଧାରାକୁ ପୁଣି ଆଗକୁ ଆଣିବାରେ ସେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଛନ୍ତି । ମନୋଜ ଦାସ ସମାଳର ପ୍ଲ ରୂପ ଅପେକ୍ଷା ତା'ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପକୁ ତାଙ୍କର ଗଳ୍ପମାନଙ୍କରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି । ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧୁନିକତାର ସେ ହେଉଛନ୍ତି କୁ ସମନ୍ବୟ ପ୍ରବହମାନ ।

ଭାରତୀୟ ଜାହାଣୀର ସେ ଚଳମାନ ଉତ୍ତରପିଢ଼ି ଯିଏ କହିବା ଆରମ୍ଭ କରେ ନିଜରୁ ଉଠି ପଡ଼େ ଚେତନା ସେ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରି ଉଛୁଳି ପଡ଼େ । ଭାବର ପରିସୀମା ଯାହାଙ୍କ ବଲ୍ଲବ୍ୟ ସମକାଳର ଚେତ୍ର, ଯାହାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାଦ, ଜୀବନ, ସୂଜନ ଓ ଅଧୟନର ଅପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲାସ ମନୋଜ ଦାସ ।

ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ "ଆରଣ୍ୟକ' ପାଇଁ ୧୯୬୫ରେ ଓଡିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ କଥା ଓ ବାହାଣୀ ପାଇଁ ୧୯୭୨ରେ ସେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ “ଧୂମ୍ରାଭ ଦିଗନ୍ତ' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ ପାଇଁ ସେ ୧୯୮୧ରେ ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । କଥା ସାହିତ୍ୟ ପାଇଁ ୧୯୯୫ରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାଜନକ ‘ପ୍ରଥମ ସାହିତ୍ୟ ଭାରତୀ' ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ । ଏହି ମହାନାୟକଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟେ ୨୦୨୧ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ମାସ ୨୭ ତାରିଖରେ । ଅମ୍ଳ ହୋଇଗଲେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ, କଥାବାର ଓ ବାଗ୍ମୀପୁରୁଷ ମନୋଜ ଦାସ ।

✍️ ଅନନ୍ୟା ପ୍ରଜ୍ଞସ୍ମିତା ତ୍ରିପାଠୀ

ଜଜାଙ୍ଗ, କେନ୍ଦ୍ରାପଡା

ମନୋଜ ଦାସ - ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ | Manoj Das - A Priceless Gem of Odia Literature

ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଓଡ଼ିଶା ରେ ଜଣେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ରତ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଗାଳ୍ପିକା ଓ କବି ଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଧାରଣ 🤞