ଆମ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳଦୁଆ ହେଉଛି ମାତୃଭାବନା। ଏହି ଭାବନାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି "ମାତୃ ଉପାସନା"। ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ମିଳିତ: "ମାତୃ" ଅର୍ଥାତ୍ ମା’ ଏବଂ "ଉପାସନା" ଅର୍ଥାତ୍ ଆରାଧନା ବା ପୂଜା। ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ମାତୃ ଉପାସନା ହେଉଛି ମାଆକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା।

ଓଡ଼ିଶାକୁ "ମାଟିର ମା" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ମାଆଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଅଛି। ସେ ଗ୍ରାମଦେବୀ, ଶକ୍ତି ବା ଠାକୁରାଣୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ମାଆମାନେ ଗ୍ରାମର ରକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ସେହି ମା ତାଙ୍କ ଗାଁକୁ ଅନ୍ଧକାର, ଓ ଅନିଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରରେ ଯେପରି ମା’ଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଖୁଆଯାଏ, ସେହିପରି ଗ୍ରାମରେ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ହିଁ ମାତୃ ଉପାସନା କୁହାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ମାତୃ ଉପାସନା କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା ନୁହେଁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଅଧିକ ଗଭୀର। ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଜଳ, ଜମି ଓ ବାୟୁକୁ ମା’ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା। ଆମ ପୁରାଣ ଓ ଲୋକକଥାରେ ନଦୀଙ୍କୁ ମା’ (ମା’ ଗଙ୍ଗା, ମା’ ମହାନଦୀ), ପର୍ବତଙ୍କୁ ମା’ (ମା’ ଖଣ୍ଡଗିରି) ବୋଲି ଡକାଯାଏ। ଗଛ, ଲତା, ଜନ୍ତୁ-ଜୀବଜନ୍ତୁ ସବୁକୁ ଆମେ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖୁ। ଏହି ସବୁକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ମାତୃ ଉପାସନା।

ଆଜିର ବ୍ୟସ୍ତ ଜୀବନରେ ଆମେ ଏହି ସଂସ୍କୃତିକୁ କିଛିଟା ଭୁଲି ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ମାତୃ ଉପାସନାର ସାର୍ଥକତା ଆଜିକାଲି ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିକୁ ମା’ ଭାବରେ ଦେଖିବା, ତା’କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆମର ମନ କରିବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେବୀର ରୂପ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ସମାଜରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାୟ କମିବ।

ମାତୃ ଉପାସନା ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନଧାରାର ଅଂଶ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଦର୍ଶନ। ଏହି ଦର୍ଶନ ଆମକୁ ସମ୍ମାନ, ପ୍ରେମ ଓ ସହ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବାସ କରିବାକୁ ଶିଖାଏ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଆମର ଏହି ସୁନ୍ଦର ପରମ୍ପରା "ମାତୃ ଉପାସନା"କୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ଏବଂ ଏହାର ସୂଚନାକୁ ଆମ ଜୀବନରେ ଆଚରଣ କରିବା। କାରଣ, ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଂପତ୍ତି।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!