ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ଏକ ଗଭୀର ରହସ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରା। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭାବ, ଆଶା, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ମୋହରେ ଜଡିତ ହୋଇଥାଏ। ମାୟା ହେଉଛି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଯାହା ଆମ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। "ମାୟା ଶାଶ୍ଵତ ଜୀବନର ବନ୍ଦୀଶାଳା" ବାକ୍ୟଟିରେ ଏହାର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଲୁକ୍କାୟିତ ଅଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ, ମାୟା ଆମକୁ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ କାରାଗାରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଯାହାର ଶିକୁଳି ହେଉଛି ଇଚ୍ଛା, ମୋହ ଓ ଲାଳସା। ଏହି ଲେଖାରେ ଆମେ ମାୟାର ସ୍ୱରୂପ, ଏହା କିପରି ଜୀବନକୁ ବାନ୍ଧିଥାଏ ଏବଂ ଏଥୁରୁ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।

ମାୟା କ’ଣ?

ମାୟା ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଅର୍ଥ "ଅସ୍ଥିର ବା ମିଥ୍ୟା ଜଗତ"। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ମୋହ ଯାହା ଆମକୁ ବାସ୍ତବତାଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ। ମାୟା ଆମକୁ ଭ୍ରମରେ ପକାଇଥାଏ ଯେ, ଜଗତର ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରେମ-ବିରହ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହା ନୁହେଁ। ମାୟା ଆମକୁ ଏକ ଛଳନା ଜଗତରେ ବାସ କରାଇଥାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଉ।

ମାୟାର ପ୍ରକାର

(୧) ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ମାୟା: ଲୋକେ ଧନ ଓ ବିଳାସୀ ଜୀବନକୁ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା କ୍ଷଣିକ।

(୨) ପ୍ରେମ ଓ ମମତାର ମାୟା: ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବିଛେଦ ସମୟରେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।

(୩) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଇଜ୍ଜତର ମାୟା: ସମାଜରେ ନାମ ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତି ପାଇଁ ଲୋକେ ଅନେକ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଅନିତ୍ୟ।

ମାୟା ଜୀବନକୁ କିପରି ବନ୍ଦୀ କରେ?

ମାୟା ଆମ ମନକୁ ନାନା ପ୍ରକାର ଇଚ୍ଛା ଓ ଲାଳସାରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ। ଏହା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶିକୁଳି ପରି ଯାହା ଆମକୁ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ। ମାୟା ଆମକୁ କିପରି ବନ୍ଦୀ କରେ:

(୧) ଅନ୍ତଃହୀନ ଇଚ୍ଛା

ମନୁଷ୍ୟର ଇଚ୍ଛା କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆସେ। ଏହି ଅନ୍ତହୀନ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ମାୟାର ବନ୍ଦୀଶାଳା। ଯେପରି:

- ଗରିବ ଲୋକ ଧନୀ ହେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।

- ଧନୀ ଲୋକ ଅଧିକ ଧନ ଚାହାଁନ୍ତି।

- ସାଧାରଣ ଲୋକ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଚାହାଁନ୍ତି।

- ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଚାହାଁନ୍ତି।

ଏହି ଚକ୍ରରୁ କେହି ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

(୨) ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା

ମାୟା ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହରାଇବାର ଭୟରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଜୀବନକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ କରିଥାଏ।

(୩) ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ

ମାୟା ଆମକୁ ଏହି ଜଗତରେ ଏତେ ଆସକ୍ତ କରିଦେଇଥାଏ ଯେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆମେ ଭୟ କରୁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମାୟାକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି କିପରି?

ମାୟା ଏକ ଜଟିଳ ଜାଲ, କିନ୍ତୁ ଏଥୁରୁ ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ। ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥମାନେ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର କେତେକ ଉପାୟ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି:

(୧) ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ

ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବୁଝିପାରିବା ଯେ ଜଗତର ସବୁ ବସ୍ତୁ ଅନିତ୍ୟ, ସେତେବେଳେ ମାୟାର ପ୍ରଭାବ କମିଯାଏ। ଗୀତାରେ କହାଯାଇଛି: ।

ଅନିତ୍ୟମସୁଖଂ ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଭଜସ୍ୱ ମାମ୍।"

(ଏହି ଅନିତ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖମୟ ଜଗତକୁ ଛାଡି ମୋତେ ଭଜ।)

(୨) ସନ୍ତୋଷ

ଯାହା ଅଛି ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ହେଉଛି ମାୟାକୁ ଜୟ କରିବାର ଏକ ମାର୍ଗ। ସନ୍ତୋଷୀ ଲୋକ କେବେ ମାୟାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

(୩) ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବା

ପରୋପକାର ଓ ସେବାଭାବ ମନରୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ମାୟାକୁ ଦୂର କରେ। ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ମାୟାର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

(୪) ଧ୍ୟାନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା

ଧ୍ୟାନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଏବଂ ମାୟାର ପ୍ରଭାବକୁ କମାଇଥାଏ। ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ମାୟାକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

"ମାୟା ଶାଶ୍ଵତ ଜୀବନର ବନ୍ଦୀଶାଳା" ବାକ୍ୟଟି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଏହି ମାୟା ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ମାୟା ଏକ ପରୀକ୍ଷା, ଏହାକୁ ଜୟ କରି ଆମେ ଜୀବନକୁ ସାର୍ଥକ କରିପାରିବା। ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତୋଷ, ସେବା ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ବନ୍ଦୀଶାଳାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦର ସାଗରରେ ଭାସିପାରିବା।

> "ମାୟାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଭଜ ଭାବଂ, ଶାନ୍ତି ମିଳିବେ ସ୍ୱଭାବଂ।"

> (ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଜ, ଶାନ୍ତି ଆପେ ମିଳିବ।)

ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମାୟାର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ କରି ଜୀବନକୁ ସାର୍ଥକ କରିପାରିବା। 🙏

ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ