ପରିଚୟ:

ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ପାଟଣାଗଡ ଉପଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ହରିଶଙ୍କର ଉଭୟ ଶୈବପୀଠ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହାର ଦୂରତା ସଦର ମହକୁମାରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ କି.ମି ହେବ । ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳରେ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର ଥିବାବେଳେ ଦକ୍ଷିଣରେ ରହିଛି ହରିଶଙ୍କର । ଏହି ପୀଠରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଏକାଠି ପୂଜା ପାଉଥିବାରୁ ଏହି ପୀଠର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ରହିଛି । ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଏବଂ ନୃସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାଳଭୂମିରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାଲମ୍ବୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱସ୍ତବିଧ୍ୱସ୍ତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପରିମଳଗିରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ରହିଛି ।

ଇତିହାସ ସମ୍ପାଦନା:

୧୪ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଚୌହାନ ରାଜବଂଶର ରାଜାଙ୍କୁ ହରିଶଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତୀ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମିଳିଥିଲା । ଏହା ପରଠାରୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହରିଶଙ୍କରଙ୍କର ପୂଜା ହୋଇଆସୁଛି । ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ଗଣେଶଙ୍କ ଛବି ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା, ଯାହାକି ୧୨ଶହ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହା ପରେ ମହାରାଜ ବିଜଳ ଦେବ ଚୌହାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୁର୍ଲଭା ଦେବୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ଦିରଟି ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେଖ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନିର୍ମାଣଶୈଳୀ ପାଇଁ ଅନେକଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରଟିର ନିରମାଣ ଶୈଳୀ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅପେକ୍ଷା କିଛି ଭିନ୍ନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରଥମେ ଯମୁନା ନାମକ ଜଣେ କନ୍ଧ ମହିଳା ହରି-ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ପୂଜକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କନ୍ଧ-ଆଦିବାସୀ ସଂପ୍ରଦାୟର । ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ । ବୈଶାଖ ମାସର ନରସିଂହ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ହେଉଛି ହରି-ଶଙ୍କରଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବ । ସେହି ଦିନକ ପାଇଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତୀରେ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପାହାଡ଼ରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ପିଟକନ୍ଦା ଭୋଗ ଲାଗି ହୁଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନ ମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଫଳ ଲାଗି ହୁଏ ।

ଅବସ୍ଥିତି ସମ୍ପାଦନା:

ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ରେଳ ଯୋଗେ ଗଲେ, ହରିଶଙ୍କର ରୋଡ଼ ଷ୍ଟେସନଠାରୁ ୩୨ କିଲୋମିଟରର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବଲାଙ୍ଗୀର ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପର୍ବତର ପାଦ‌ଦେଶରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି । ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ପରେ ଏହି ସ୍ଥାନଟିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଜୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତୀ ପାଇଁ ହରିଶଙ୍କର ଭାବେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପର୍ବତରୁ ବାହାରିଥିବା ଝରଣାଟିଏ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଲାଗିକି ରହିଛି । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ କେହି ଜଣେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କିଛି ଖୋଳୁଥିବା ବେଳେ ପାହାଡରୁ ପାଣିଝରଟିଏ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେହି ପାଣିଝରଟି ଝରଣାର ରୂପ ନେଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଝରଣାର ପାଣି ଗଡ଼ାଣିଆ ପଥର ଶଯ୍ୟା ଉପର ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥାଏ । ଏହି ପଥର ଶଯ୍ୟାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ‘ସଲ୍‌ଡେନ୍‌ ପଥର’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ଏହି ପଥର ଶଯ୍ୟା ଖୁବ୍ ଚିକ୍କଣ । ଏହା ହେଉଛି ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କର ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ଏଠାରେ ଗାଧୋଇବା ଓ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରିବା ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ଅଛି ।

ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ସମ୍ପାଦନା:

ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟଦ୍ୱାର ସମସ୍ତ ଏକାଦଶୀ ଏବଂ ସଂଙ୍କ୍ରାନ୍ତି , ଶିବ ରାତ୍ରୀ ,ମକର ସଂଙ୍କ୍ରାନ୍ତି, ମାଘ ମେଳା ଇତ୍ୟାଦି ଦିନମାନଙ୍କରେ ବହୁ ଧୁମଧାମରେ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ ।

ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ଦିନ ୧୨.୩୦ରୁ ୩.୦୦ ଯାଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୋଜନର ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଏହିଠାରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ହେଲେ, ସକାଳୁ ପଞ୍ଜୀକରଣ କିରବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ହରିଶଙ୍କରରେ ମୋ ଅନୁଭୂତି:

ମୋର ଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ବାଲାଙ୍ଗୀର ଅଭିମୁଖେ ଏକ ଟ୍ରେନରେ ଚଢିଥିଲି । ରେଳ ଚଳାଚଳ ନିଜେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା, ଯାହା ଓଡିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଟେପେଷ୍ଟ୍ରି ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟର ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା | ବାଲାଙ୍ଗୀରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରାୟ ୮୧ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ହରିଶଙ୍କରକୁ ନେବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଟ୍ୟାକ୍ସି ନିଯୁକ୍ତ କଲି। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗ୍ରାମ ଦେଇ ରାସ୍ତାଟି ବୁଲିବା ସହିତ ଏହି ଡ୍ରାଇଭ୍ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା | ଆମେ ହରିଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଡକୁ ଆମର ସଙ୍କେତ ଦେଇ ଗନ୍ଧମାର୍ଦନ ପାହାଡର ଶିଖରକୁ ଚଢିବା ପରେ ବାୟୁ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ସତେଜ ହୋଇଗଲା। ସହର ଜୀବନର ହଷ୍ଟେଲ ଏକ ଦୂର ସ୍ମୃତି ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖିଥିଲି | ହରିଶଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାର ଏକ ମହାନ୍ ଆର୍ଚୱେ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ବାହାରେ ସମୟ ଦ୍ଵାରା ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଅଟେ। ଉଭୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଏକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଚମତ୍କାର | କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଜଟିଳ ଖୋଦନ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଓଡିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ | ମୁଁ ମନ୍ଦିର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ଦେଇ ଗଲାବେଳେ, ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସିଥିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ | କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୌରାଣିକ ରାଜା ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏକି ତାଙ୍କର ଅଦମ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟର ଅନୁକରଣ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା | ଏହି ମନ୍ଦିର ଅତୁଳନୀୟ ଯେ ଏଥିରେ ଉଭୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଛାତ ତଳେ ରଖାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶୈବ ଧର୍ମର ଏକତାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିମା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଛି। ଅଭୟାରଣ୍ୟର ବାୟୁ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ତେଲ ଦୀପଗୁଡ଼ିକର କୋମଳ ଆଲୋକ ସହିତ ଘନ, ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ | ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସଂଯୋଗର ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭବ କଲି | ହରିଶଙ୍କର ଜଳପ୍ରପାତ ହରିଶଙ୍କରର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର ଚମତ୍କାର ଜଳପ୍ରପାତ, ଯାହା ମନ୍ଦିରଠାରୁ କିଛି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ | ଏହି ଜଳପ୍ରପାତ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପାହାଡର ପଥର ଝୁଲାକୁ ଖସି ଯାଇ ଏକ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା | ପଥର ଉପରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳର ଶବ୍ଦ ଉଭୟ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ସାହଜନକ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଆରାମ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଯୋଗାଇଥାଏ | ମୁଁ ଜଳପ୍ରପାତ ମୂଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ପୁଷ୍କରିଣୀର ଶୀତଳ, ସ୍ଫଟିକ ପରିଷ୍କାର ଜଳରେ ବୁଡ଼ ପକାଇବାକୁ ସ୍ଥିର କଲି | ଅତ୍ୟାନ୍ତ ଖୁସି ଅନୁଭବ କଲି ଯେ ମୋର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଚାପରୁ ମୁଁ ସଫା ହୋଇଗଲି | ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ବଡ଼ ବଡ଼ ବୋଲ୍ଡର୍ ସହିତ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଛି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଛାଇ ଯାଇଛି, ଏହା ଏକ ମନୋରମ ପିକନିକ୍ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଫଳନର ଏକ ଶାନ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏକ ଆଦର୍ଶ ସ୍ଥାନ ଅଟେ | ଚାରିପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଳପ୍ରପାତ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହୋଇଥିବାବେଳେ ହରିଶଙ୍କରଙ୍କର ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି ଅଛି | ହରିଶଙ୍କରଙ୍କ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡଗୁଡିକ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଏକ ଭଣ୍ଡାର ଅଟେ | ଏହି ପାହାଡଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବାସ କରନ୍ତି, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଏଣ୍ଡେମିକ୍ | ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ଗଛ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ସାହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ ଅଟେ | ମୁଁ ଏକ ଟ୍ରେକିଂ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରି ପାହାଡଗୁଡିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି | ଟ୍ରେଲଗୁଡିକ ଭଲ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି ଯାହା, ଉଭୟ ନବାଗତ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞ ଟ୍ରେକରମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଥାଏ | ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ବୁଲିବାବେଳେ, ସବୁଜ ସବୁଜତା ଏବଂ ବାୟୁ ଭରିଥିବା ପକ୍ଷୀ କଲ୍ ର ସିମ୍ଫୋନୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିସ୍ମିତ ହୋଇଗଲି | ମୁଁ ଯେତେ ଉଚ୍ଚ ଉପରକୁ ଚଢିଲି, ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଚମତ୍କାର ହୋଇଯାଉଥାଏ, ଦୃଶ୍ୟର ବିସ୍ତୃତ ବିସ୍ତାର ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ନାଚି ଉଠୁଥାଏ ।

ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ହରିଶଙ୍କର:

କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ନୁହେଁ; ଏହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଗତି କରେ | ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଧାର୍ମିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଆସିଅଛି ଏବଂ ଏହା ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଯାହା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟକୁ ବିନ୍ଦୁ କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡର ଉତ୍ତର ପାଶ୍ୱର୍ରେ ଅବସ୍ଥିତ ନ୍ରୁସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର। ଭଗବାନ ନରସିଂହ (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର) କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରତ୍ନ ଅଟେ। ମନ୍ଦିର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ଜଟିଳ ଖୋଦିତ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣର ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଉଛି | ନରସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଅଟେ, ଯାହା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ହରିଶଙ୍କର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଉଷ୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ | ମୋର ସ୍ଥାନୀୟ ପର୍ବ ଏବଂ ରୀତିନୀତିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଥିଲା, ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ରୀତିନୀତି ବିଷୟରେ ଏକ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା | ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢୁଥିବା ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଷୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଜ୍ଞାନବାନ | ମୁଁ ଏକ ଛୋଟ ଗାଁ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲି ଯେଉଁଠାରେ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏହି ଔଷଧୀୟ ବ୍ୟବହାର କରି ପାରମ୍ପାରିକ ଔଷଧ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି | ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକନୃତ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା କରି ମୋ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦୟାଳୁ ଥିଲେ | ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ହରିଶଙ୍କର ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ସରଳ ଦେଖାଯାଇଥାଏ | ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ଉପସ୍ଥିତି ଏକ ସ୍ବଚ୍ଛ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯାହା ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଆନ୍ତରିକତା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଅଟେ | ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଜଳପ୍ରପାତ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଅନେକ ଘଣ୍ଟା ବିତାଇଥିଲି, ନିଜକୁ ସେହି ସ୍ଥାନର ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଦେଇଥିଲି | ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତୀ (ପ୍ରାର୍ଥନା ସମାରୋହ) ରେ ମୁଁ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭୂତି ଅଟେ । ପୁରୋହିତମାନଙ୍କର ଲୀଳା ଜପ, ମନ୍ଦିର ଘଣ୍ଟିର ସୁମଧୁର ସ୍ୱର ଏବଂ ତେଲ ଦୀପଗୁଡ଼ିକର ଝଲସି ଉଠୁଥିବା ଆଲୋକ ଏକ ଯାଦୁକରୀ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କଲା | ମୁଁ ଭଜନ ଗାଇବାରେ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗଦେବାବେଳେ, ମୁଁ ଏକତା ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗର ଗଭୀର ଅନୁଭବ କଲି ।

ହରିଶଙ୍କର ଦୂର ସ୍ଥାନ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରବେଶ ସୀମିତ ଅଟେ | ଆଭାସ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ କମ୍, ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଯଥେଷ୍ଟ ମୈଳିକ | ଅବଶ୍ୟ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ଥାନର ଆକର୍ଷଣକୁ ଯୋଡିଥାଏ, ଯାହା ପରିଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଜୀବନର ହଷ୍ଟେଲରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକୃତିରେ ବୁଡ଼ାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ | ଅନ୍ୟ ଏକ ଆହ୍ୱ।ନ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପରିବହନର ସୀମିତ ଉପଲବ୍ଧତା | ମୁଁ ବାଲାଙ୍ଗୀରରୁ ଟ୍ୟାକ୍ସି ନିଯୁକ୍ତି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିବହନ ସୁବିଧା ନାହିଁ ସେମାନେ ହରିଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ତଥାପି, ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ଅଧିକ ସୁଗମ କରିବା ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ସଂଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଉଛି। ମୋ ରହଣି ସମୟରେ, ମୁଁ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ଦେଖିଲି | ବିଭିନ୍ନ ଏନଜିଓ ସହ ମିଳିତ ଭାବରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପାହାଡର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଡିତ ରହିଆସିଛି। ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଏନଜିଓ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଡ୍ରାଇଭରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମୋତେ ପାଇଛି। ସ୍ବଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦେଖି ଏହା ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବୟସର ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ | ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ତଥା ଦେଶୀ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଜାତିର ବଞ୍ଚିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଡ୍ରାଇଭ୍ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ମୋର ଯାତ୍ରା ଉପରେ ପ୍ରତିଫଳନ ହରିଶଙ୍କର ହେଉଛି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯାହା ଆତ୍ମା ଉପରେ ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବନା ଛାଡିଥାଏ | ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆମ୍ବିଆନ୍ସ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଏକ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ପରିଣତ କରେ | ହରିଶଙ୍କର ଯାତ୍ରା କେବଳ ଶାରୀରିକ ନୁହେଁ; ଏହା ମଧ୍ୟ ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରା ଥିଲା | ଶାନ୍ତିର ଏକ ନୂତନ ଭାବନା ଏବଂ ଜୀବନର ସରଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ମୁଁ ଗଭୀର ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଗଲି |

ମୁଁ ଶିଖିଥିବା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ହରିଶଙ୍କରରେ କରିଥିବା ସଂଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଜୀବନସାରା ରହିବ |

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:

ଓଡ଼ିଶାରେ ହରିଶଙ୍କର ଏକ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ଯାହା ପ୍ରକୃତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରଦାନ କରେ | ଏହା ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପାହାଡର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳିପାରିବ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ଯୋଡିହେବ | ଏହାର ସୁଦୂର ଅବସ୍ଥାନ ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଗୁଡିକ ସତ୍ବେ ହରିଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଏହାକୁ ଏକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ସମୃଦ୍ଧ ଭ୍ରମଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ କରିଥାଏ | ଆପଣ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସନ୍ଧାନକାରୀ କିମ୍ବା ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସାହୀ, ହରିଶଙ୍କରଙ୍କର କିଛି ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଅଛି | ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନ ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ମନ୍ଥର ହେବାକୁ, ଏକ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଶାନ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ | ମୋର ହରିଶଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା, ଏବଂ ମୁଁ ଏହାକୁ ଓଡିଶାର ଲୁକ୍କାୟିତ ରତ୍ନ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସୁପାରିଶ କରିବି ।

!!ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ମୋର ଅନୁଭୂତିରେ ହରିଶଙ୍କର (Harishankar in my experience)

ମୋର ଅନୁଭୂତିରେ ହରିଶଙ୍କର (Harishankar in my experience)