ବ୍ରହ୍ମା ହରଶ୍ଚ ହରିଃ ଅପ୍ୟନିଶଂ ସ୍ତୁବନ୍ତୋ଼ ନାନ୍ତଂ,

ଗତାଃ ସୁରବରାଃ କିଳତେ ଗୁଣାନାମ୍ I

କ୍ବାହଂ ବିଭେଦଂ ଅତିରମ୍ବ ଗୁଣୈଃ ବୃତୋବୈ,

ଦୁର୍ଗାଃ ବକ୍ତୁଂ କ୍ଷମସ୍ତବ ଚରିତ୍ର ମହୋଽପ୍ରସିଦ୍ଧଃ II

(ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ, ତୃତୀୟସ୍କନ୍ଧ, ତ୍ରୟୋବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ) ଅର୍ଥ :- ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ୱର ନିରନ୍ତର ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି କରି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମହାଗୁଣ ର ପାର ଯାଇପାରି ନାହାଁନ୍ତି, ହେ ମାଁ ଆଦି ପରାଶକ୍ତି ଦୁର୍ଗା!, ହୀନ ଭେଦ ବୁଦ୍ଧିବାଲା ରଜ ସତ୍ତ୍ବ ତମ ଗୁଣ ଦ୍ଵାରା ଆବଦ୍ଧ ତଥା ଅପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ତୁଚ୍ଛଜୀବ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମହା ଚରିତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଅକ୍ଷମ, ମୁଁ କିପରି ସମର୍ଥ ହୋଇପାରିବି ମାଁ ମୁଁ ତ ଗୋଟିଏ ଅକିଞ୍ଚନ ଅଜ୍ଞାନୀ, ହେ ମାଁ ଚରାଚରବିଶ୍ବମାତା! ମୁଁ କ’ଣ କହୁଛି କ’ଣ ଲେଖୁଛି କିଛି ଜାଣିନାହିଁ, କେବଳ ତୋର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ହିଁ ଯାହା ଜାଣିଛି ତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ମହିଷାସୁର ପରି ମହାଦୈତ୍ୟ ଉପରେ କୃପା କରିପାରୁଥିବା ହେ ମାଁ ଅନନ୍ତ ଦୟାମୟୀ, ମୁଁ ତୁମରି କୃପାରେ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ମାଁ, ତ୍ରୁଟି ଥିଲେ ଦୋଷ ମାର୍ଜନା କରିବୁ ଦୟାମୟୀ ମା !!

ବିଦ୍ରାଣେ ରୁଦ୍ର-ବୃନ୍ଦେ ସବିତରି ତରଳେ ବଜ୍ରିଣୀ ଧ୍ୱସ୍ତ ବଜ୍ରେ,

ଜାତାଶଙ୍କେ ଶଶାଙ୍କେ ବିରମତି ମରୁତି ତ୍ୟକ୍ତବୈରେ କୁବେରେ |

ବୈକୁଣ୍ଠେ କୁଣ୍ଠିତାସ୍ତ୍ରେ ମହିଷଂ ଅତିରୁଷଂ ପୌରୁଷ ଉପଘ୍ନନିଘ୍ନଂ,

ନିର୍ବିଘ୍ନଂ ନିଘ୍ନତୀ ବଃ ଶମୟତୁ ଦୁରିତଂ ଭୂରିଭାବା ଭବାନୀ ||

(ମହାକବି ବାଣଭଟ୍ଟକୃତ ଚଣ୍ଡୀଶତକ : ଶ୍ଳୋକସଂଖ୍ୟା - ୬୬)

ଅନ୍ୱୟ :- ରୁଦ୍ର-ବୃନ୍ଦେ ବିଦ୍ରାଣେ, ସବିତରି ତରଳେ, ବଜ୍ରିଣି ଧ୍ୱସ୍ତବଜ୍ରେ, ଶଶାଙ୍କେ ଜାତାଶଙ୍କେ, ମରୁତି ବିରମତି, କୁବେରେ ତ୍ୟକ୍ତ-ବୈରେ, ବୈକୁଣ୍ଠେ କୁଣ୍ଠିତାସ୍ତ୍ରେ, ପୌରୁଷୋପଘ୍ନନିଘ୍ନମ୍ ଅତିରୁଷଂ ମହିଷଂ ନିର୍ବିଘ୍ନଂ ନିଘ୍ନତୀ ଭୂରିଭାବା ଭବାନୀ ବଃ ଦୁରିତଂ ଶମୟତୁ !!

ଅନ୍ୱୟ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଥ – (ମହିଷାସୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ) ରୁଦ୍ର-ବୃନ୍ଦେ (ରୁଦ୍ରଗଣ) ବିଦ୍ରାଣେ (ଭୟରେ ପଳାୟନ କରନ୍ତେ) ସବିତରି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତରଳେ (ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତେ) ବଜ୍ରିଣି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଧ୍ୱସ୍ତବଜ୍ରେ (ହାତରୁ ଭୟରେ ବଜ୍ର ଖସି ପଡିବାରୁ ଧ୍ୱସ୍ତବଜ୍ର ହୁଅନ୍ତେ) ଶଶାଙ୍କେ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଜାତାଶଙ୍କେ (ଆଶଙ୍କାଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥାତ୍ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତେ) ମରୁତି (ବାୟୁ ଦେବ) ବିରମତି (ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିରତ ହୁଅନ୍ତେ) କୁବେରେ (କୁବେର) ତ୍ୟକ୍ତ-ବୈରେ (ଭୟରେ ବୈରଭାବ ଅର୍ଥାତ୍ ଶତ୍ରୁଭାବ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତେ) ବୈକୁଣ୍ଠେ (ବୈକୁଣ୍ଠାଧିପତି ବିଷ୍ଣୁ) କୁଣ୍ଠିତାସ୍ତ୍ରେ (ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଅକାମୀ ହୋଇଯିବାରୁ କୁଣ୍ଠିତାସ୍ତ୍ର ହୁଅନ୍ତେ) ପୌରୁଷୋପଘ୍ନନିଘ୍ନମ୍ (ନିଜର ବୀରତ୍ୱକୁ ନେଇ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଥିବା) ଅତିରୁଷଂ (ଅତିକ୍ରୋଧୀ) ମହିଷଂ (ମହିଷାସୁରକୁ) ନିର୍ବିଘ୍ନଂ (ବିନା ବାଧାରେ) ନିଘ୍ନତୀ (ବଧ କରିଥିବା) ଭୂରିଭାବା (ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ଶାଳିନୀ) ଭବାନୀ (ଭବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମା ଦୁର୍ଗା) ବଃ (ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର) ଦୁରିତଂ (ପାପକୁ) ଶମୟତୁ (ପ୍ରଶମିତ ଅର୍ଥାତ୍ ବିନାଶ କରୁ) !!

ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ଅନୁସାରେ :-

ମହାପାତକ ସଂଯୁକ୍ତୋ ନବରାତ୍ର ବ୍ରତଂ ଚରେତ୍ |

ମୁଚ୍ୟତେ ସର୍ବ ପାପେଭ୍ୟୋ ନାତ୍ରକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାରଣା ||

ନବରାତ୍ର :-ନବରାତ୍ର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ ଓ ଏହା ନଅ ରାତି (ଏବଂ ଦଶ ଦିନ) ଧରି ପ୍ରତିବର୍ଷ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏକ ବର୍ଷରେ ପାଞ୍ଚୋଟି ନବରାତ୍ର ପଡୁଥିବାବେଳେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ଚାରୋଟି ଋତୁକାଳୀନ ନବରାତ୍ର ରହିଛି । ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣତଃ ମୌସୁମୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ର ପ୍ରଧାନ ।

ଆଶ୍ୱିନ ଓ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦଠାରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯିବା ଦୁର୍ଗା ପୂଜା —ନବରାତ୍ର ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଘଟ ସ୍ଥାପନ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ ଓ ୯ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ହୋଇ ଶେଷ ଦିନ ଘଟକୁ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ ଅଷ୍ଟମୀ ବା ନବମୀ ଦିନ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଊଣା ବୟସର ନଅ(୯) ଜଣ କୁମାରୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ନଅ(୯) ଗୋଟି ମୂର୍ତ୍ତି (ଯଥା—କୁମାରିକା, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, କଳାହାଣୀ, ରୋହିଣୀ, କାଳୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଶଂଭବୀ, ଦୁର୍ଗା ଓ ସୁଭଦ୍ରା) ରୂପେ କଳ୍ପନା କରି ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ।

(୧) ମାଘ ନବରାତ୍ର :- ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ !!

(୨) ବାସନ୍ତିକ ନବରାତ୍ର :- ଚୈତ୍ର ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ !!

(୩) ଗୁପ୍ତ ନବରାତ୍ର :- ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ !!

(୪) ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ର :- ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ !!

(୫) ପୌଷ ନବରାତ୍ର :- ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରୁ ପୌଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । କେବଳ ଏହି ଗୋଟିଏ ନବରାତ୍ର ପ୍ରତିପଦରୁ ଆରମ୍ଭ ନ'ହୋଇ ଅଷ୍ଟମୀରୁ ହୋଇଥାଏ ଓ ସାଧାରଣତଃ ୯ ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ୮ ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ନବରାତ୍ର ପୂଜା ବର୍ଷକୁ ୧୨ ଥର ଆସେ, ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୬ଟି ନବରାତ୍ର ପ୍ରମୁଖ, (ଆଷାଢ଼, ଶ୍ରାବଣ, ଆଶ୍ଵିନ, ପୌଷ, ମାଘ, ଚୈତ୍ର); ଦୁଇଟି ପ୍ରକଟ ନବରାତ୍ର (ଆଶ୍ଵିନ,ଚୈତ୍ର) ଦୁଇଟି ଗୁପ୍ତ ନବରାତ୍ର (ଆଷାଢ଼,ମାଘ) ଓ ଦୁଇଟି ଗୁପ୍ତତମ ନବରାତ୍ର (ଶ୍ରାବଣ, ପୌଷ) ଥାଏ, ପ୍ରକଟ ନବରାତ୍ର ନବଦୁର୍ଗା ଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ନବରାତ୍ର ଦଶମହାବିଦ୍ଯାଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ, ବାସନ୍ତୀକ ଚୈତ୍ର ନବରାତ୍ର (ପ୍ରଣୟ ନବରାତ୍ରୀ) ରେ ମାଁ ରଣଚଣ୍ଡୀ କାତ୍ୟାୟନୀ ଦେବୀ ଓ ମାଁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହିଷାସୁର ବଧ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଏହା ସୁକାଳୀନ କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଵିନ ନବରାତ୍ରରେ ଦେବୀ ମହାମାୟା ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ଆକୁଳ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ରାବଣବଧ ପାଇଁ ବିଜୟାଶିଷ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ସେଥିପାଇଁ ଏହା ଅକାଳୀନ ପୂଜା ହୋଇଥାଏ ।

ନବରାତ୍ରୀ ପ୍ରଥମ ଦିନ – ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ପୂଜାର ମହିମା

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ: "ପ୍ରଣାମ ଦେବି, ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ, ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟର ଝିଅ।"

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁଭ୍ର ପ୍ରଭାତରେ ଚାରିଆଡ଼େ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଭିଥାଏ। ନବରାତ୍ରୀର ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ଆଶା, ନୂଆ ଉତ୍ସାହ ଆଣିଦିଏ। ଏହି ନଅ ଦିନ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନଅ ରୂପର ଆରାଧନାର ପର୍ବ। ଏହି ନଅ ଦିନର ପ୍ରଥମ ଦିନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଦିନ ଆମେ ମାଆଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଉ।

କିଏ ଆଦ୍ୟଶକ୍ତି ଶୈଳପୁତ୍ରୀ?

ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଓ ଆଦିରୂପ। 'ଶୈଳ' ଅର୍ଥ ପର୍ବତ ଏବଂ 'ପୁତ୍ରୀ' ଅର୍ଥ ଝିଅ। ତେଣୁ ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟଙ୍କ ଝିଅ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ନାମରେ ନାମିତ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ସତୀ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଯିଏ ମହାଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଆପଣାର ଅପମାନ ସହ୍ୟ ନ କରିପାରି ସେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଆତ୍ମବଳି ଦେଇଥିଲେ। ପରଜନ୍ମରେ ସେ ହିମାଳୟରାଜଙ୍କ ଘରେ ଝିଅ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲେ ଏବଂ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ଯ ତାଙ୍କର ବିବାହ ମହାଦେବଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା।

ମାଆଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କେମିତି?

ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ବୃଷଭ (ବଳଦ) ଉପରେ ଆରୂଢ଼ା। ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତ। ଡାହାଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ କମଳ ଫୁଲ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ମନୋଜ୍ଞ। ସେ ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।

ପୂଜାର ବିଧି ଓ ମହିମା:

ନବରାତ୍ରୀର ପ୍ରଥମ ଦିନ ଘରର ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ପବିତ୍ର କରି ମାଆଙ୍କର ଆବାହନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ଗୌର ବର୍ଣ୍ଣର ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ମାଆଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଘିଅ (ସ୍ପଷ୍ଟ ଘିଅ)ର ଦୀପ ଜଳାଇବା ବିଶେଷ ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।

ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଧାର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେପରି କୌଣସି ଦୋକାନ ତୋଳିବା ପାଇଁ ମଜଭୁତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଦରକାର, ସେହିପରି ଜୀବନରେ କୌଣସି ନୂଆ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ମଜଭୁତ ଆଧାର ଦରକାର। ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କ ପୂଜା ଜୀବନରେ ସ୍ଥିରତା, ଶକ୍ତି ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଆମର ମୂଳାଧାର ଚକ୍ରକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଯାହା ଆମ ଜୀବନକୁ ସ୍ଥିରତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

ନବରାତ୍ରୀ ପର୍ବ ଆରମ୍ଭର ପର୍ବ। ଏହି ଆରମ୍ଭ ଯେପରି ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶୁଭ ହେବ। ସେଥିପାଇଁ ମାଆଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଆମେ ଜୀବନର ନୂଆ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥାଉ। ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସ୍ଥିର, ସଫଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କରିବ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ମାଆଙ୍କ ଚରଣରେ।

ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି ତାଙ୍କର କୃପା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା।

ଜୟ ମାଆ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ! ନବରାତ୍ରୀର ଶୁଭେଚ୍ଛା!

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ନବରାତ୍ର ବିଶେଷତ୍ଵ ଓ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ପୂଜାର ମହିମା (ପ୍ରଥମ ଦିବସ)

ନବରାତ୍ର ବିଶେଷତ୍ଵ ଓ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ପୂଜାର ମହିମା (ପ୍ରଥମ ଦିବସ)