ସାହିତ୍ୟ ଅନୁରାଗୀ ସୁହୃଦ ମଣିଷଟିଏ ଉପାୟ ଖୋଜୁଛି, ସଂକଳ୍ପ ନେଇଛି କବିଟିଏ ହେବ । ଲୋକ ତା' କବିତା ପଢ଼ିବେ, ତାକୁ ଚିହ୍ନିବେ । ସେ ନିଜେ ଯେମିତି ଚିହ୍ନିଛି ତତ୍‌କାଳୀନ ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ପ୍ରତିଭାମାନଙ୍କୁ । ସାଉଁଟି ଆଣିଛି କେତେକ ଆବେଗକୁ, ପରଶି ଦେବାର ଆପ୍ରାଣ ଉଦ୍ୟମ ଜାରି ରଖିଛି ପାଠକକ୍ନ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏ ଉଦ୍ୟମ ଅବଶ୍ୟ ସାଧୁ ଉଦ୍ୟମ । ଏପଟ ସେପଟ ହେଉ ହେଉ ସୂତ୍ର ମିଳିଯାଇଣ୍ଡି , Trial and Error ଭିତରେ Perfection ଆସିଛି । ଏହାକୁ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ଵୀକାର ମଧ୍ଯ କରିଛନ୍ତି ୨୨/୧୨/୭୫ରେ ଲିଖିତ ଏକ ପତ୍ରରେ "ଘର ମୋର ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ । କେବେ ବ୍ୟାସଦେବ ପରା ଏଠାରେ "ମହାଭାରତ" ରଚନା କରିଥିଲେ । ସଂସ୍କାର ସେତିକି ମାତ୍ର । ନିରାଟ ପାହାଡ଼, ଆଉ ଆୟୁହୀନ ନଦୀ । ବାସ୍, ସେତିକି ମାତ୍ର ମୋର କାବ୍ୟାରମ୍ଭର ଭୂମିକା ।" (ସବୁଜରୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପୃ.-୪୦୩) । ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ଜନ୍ମିତ କବି ତେଣୁ ମୂଳରୁ ହିଁ ରୋମାଣ୍ଟିକ୍ ମନେ ହୁଅନ୍ତି । ବୋଧହୁଏ ତତ୍‌କାଳୀନ ଆବଶ୍ୟକତା ତାଙ୍କୁ ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପାରି ନାହିଁ । ହୁଏତ ଏଥି ପାଇଁ କବିଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଦାୟୀ, ଅଥବା ଆବଶ୍ୟକତାର ଅନୁଭବରୁ ସେ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ । ତେଣୁ ୧୯୫୧ ରୁୁ "ନୀଳଚନ୍ଦ୍ର ଉପତ୍ୟକା" ଯାଏ ମୁଗ୍ଧ ପ୍ରାଣ ତାଙ୍କ ରୋମାଣ୍ଟିକ ଚେତନାର ଆବେଗରେ ନିମଜ୍ଜି ଯାଇ କୌଣସି ସ୍ଥିର ବିନ୍ଦୁ ପାଖରେ ଅଟକି ଯାଇ ନାହିଁ । ବରଂ ଖୁବ୍ ଅସ୍ଥିର ।

୧୯୪୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବିଶିଷ୍ଟ କବିତା "ସେଲିମର ସ୍ୱପ୍ନ" ଓ "ସୁମେରୁରେ ସଂଧ୍ୟା" କବି ବିନୋଦ ନାୟକଙ୍କ ଏକ ନୂତନ ସ୍ୱର ବାର୍ତ୍ତାବହ କବି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା । ପ୍ରଥମ କବିତାରେ ଆରବ ମରୁଭୂମିର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମରୁଦ୍ଵୀପ । ସେଇଠି ଦୁଇ ଜଣ ଶିଶୁ ସେଲିମ୍ ଓ ଜାହାନ୍ନାରା ବାଲି ଖେଳରୁ କ୍ରମେ ସମତ୍ୱ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଜାହାନ୍ନା ରା ଅନ୍ୟ କାହାର ପରିଣୀତା ବଧୂ ଭାବେ ଓ ତା'ର ବିରହରେ ବ୍ୟର୍ଥ ବଂଶୀରେ ଛନ୍ଦହୀନ ସୁର ତୋଳେ ଏ କବିତାରେ ମାଡାଗାସ୍କାର ଲବଙ୍ଗ କ୍ଷେତର ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ନାଇଜର ନଦୀ ତୀରର ଦିଗମ୍ବରୀ ନିଗ୍ରୋ ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ବାମ ଉଦବେଗ ଗତି ଓ ଅଭିସାର । ସେଲିମ୍‌ ଜାହାନ୍ନାର ଉପାଖ୍ୟାନ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲେ ବି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅବଶ୍ୟ ଏହାକୁ ବାସ୍ତବବାଦୀ ବୋଲି ଯୁକ୍ତି କରାଯାଇପାରେ । ମାତ୍ର ଏହା ଯଥାର୍ଥରେ କବିଙ୍କ ମାନସିକ ପ୍ରୟୋଜନୀୟତା ନୀଳଚନ୍ଦ୍ରର ଉପତ୍ୟକାରେ ସନ୍ନିବେଶିତ "ଶୁଆସାରୀ" କବିତାରେ ଶୁଆ-ସାରୀ ମଧ୍ଯର ସଂଳାପ କବିଙ୍କ ସ୍ଵପ୍ନ ପ୍ରବଣତା ଓ ବାସ୍ତବବାଦୀତା ମଧ୍ଯରେ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଦ୍ଵନ୍ଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି । ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ "ହେ ଧୂସର ରାଜପଥ" , "ରାତ୍ରି" ଓ " ମେଘ ସଂହାର" କବିତାର ଜୀବନର ତଥା ସମାଜର କୁତ୍ସିତ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ଯମରେ ପ୍ରକଟିତ ।

ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ "ସରୀସୃପ"ରେ ଚିତ୍ରକଳ୍ପର ସାର୍ଥକ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ସର୍ବସ୍ୱତା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଏକ ନୂତନ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:-

"ସଂଧ୍ୟାର ଆକାଶ, ଗୁଜୁରାଟୀ ରମଣୀର ଶାଢ଼ୀ ପରି ।

ସଫେଦ ଛାୟାପଥ, ଅତି ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ।

ଦିଗ ତଳେ ବାଇଗଣି ସ୍ୟାହି ପରି ସ୍ୱଳ୍ପ ମେଘ ଛାୟା ।

କବି ଓ ବାଦାମ୍ ବନ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଗୋଦାବରୀ ତଟ ଯାଏ ।"

"ସରୀସୃପ" କବିତାରେ କବି ଯେଉଁ ଦୈହିକ ବୁଭୁକ୍ଷାର କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମଣିଷର ପ୍ରାକ୍-ଐତିହାସିକ ସରୀସୃପୀୟ ଲାଳସା ସଭ୍ୟମାନବର ଭଦ୍ରଖୋଳପା ଭିତରେ ତଥାପି ଏ ଲାଳସା ଅବ୍ୟାହତ ରହିଛି । ତେଣୁ କାବ୍ୟ ନାୟକ ନିଜର ସାମାଜିକ ପରିଚୟକୁ ଭୁଲି କୌଣସି ତୈଳକ୍ଷୀର ସମ୍ଭୋଗ କରି ତା'ର ଏହି ଲାଳସାକୁ ତୃପ୍ତ କରିଛି , ଚରିତାର୍ଥ କରିଛି ଓ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭ୍ରୁଣର ଚିନ୍ତା ଚେତନା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସେହି କ୍ଷଣିକ ଆକସ୍ମିକ ସମ୍ଭୋଗରୁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣାଡ୍‌ଶଙ୍କ ପରି ସେହି ଭ୍ରୂଣରେ ଅତିମାନବର ସମ୍ଭାବନା ଆଲୋଡ଼ିତ କରିଛି କାବ୍ୟ ନାୟକକୁ । ମାତ୍ର ତାହା କ୍ଷଣିକ ସେହି ସମ୍ଭାବନାର ଚେତନା ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ହଜି ଯାଇଛି, କାମନାର ଜାନ୍ତବ କ୍ଷୁଧା ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି ।

"ନନ୍ଦାଦେବୀ"ର କବି ଏକ ଭିନ୍ନ କାବ୍ଯ ମାନସର ଅଧିକାରୀ । କବି ମାତ୍ରେ ଦାର୍ଶନିକ । ଏଇଠୁ ଏ ସତ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧି ବାରି ହୋଇପଡ଼େ । "ସୁମେରୁରେ ସଂଧ୍ୟା" କବିତାରେ କବି ପହଞ୍ଚି ଯାଇଛନ୍ତି ଉତ୍ତରମେରୁର ଶୀତଳତା ପାଖରେ, ସେଠି ବଲଟିକ୍ ଉପସାଗର ର ନୈରୂତ କୋଣରେ ଅସ୍ତ ରବିର ଦୃଶ୍ୟ ସାଇବିରିଆର ଘାସ ପ୍ରାନ୍ତରରେ ବଲଗା ହରିଣର ଦଳ, ଶ୍ଵେତ ଭାଲୁ, ଶିଲ୍‌ ମାଛ ସଂସ୍କିଶୋ ଘରଣୀର ବଣ୍ୟ ପାତି ହଂସର ମାଂସ ରକ୍ଷା କୋକିଶିଆଳିର ରୋମ୍ ମସୃଣ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ, ତୁଷାରର ଝଡ଼, ସ୍ଲେଜ୍‌ ଗାଡ଼ିରେ କୁକୁରର ବଲଗା ଧରି ଏସ୍କିଶୋ ଝିଅର ଗୃହ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକୃତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଏହି ପରିକ୍ରମା ପରେ "ମୈୟାଁ", "ସାଧବ ଝିଅର ଗୋଟିଏ କଥା" , "ବେଦୁରିନର ଦେଶେ", "ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ" ଇତ୍ୟାଦିରେ ମଧ୍ଯ ଦୂରର ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ର ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ କବିତାରେ ଅତୀତର ସ୍ମୃତି ମଧ୍ଯ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପେ ପ୍ରକଟିତ । ତାଙ୍କର "ଏକ ରାତ୍ରିର ସଖୀ"ରେ କୌଣସି ଉଦ୍ଭିନ୍‌-ଯୌବନା ନାରୀ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରର ବ୍ୟଥିତ କାରୁଣ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ । "ଅଳପବିସ୍ତର" ନାମକ କବିତାରେ ମଧ୍ଯ ଅତି ଉତ୍କଟ ଯୌନ-ଚିତ୍ର ପ୍ରଦତ୍ତ, ଦୈହିକ ପ୍ରେମର ଏକ ଜୈବିକ ଚେତନା ଏଥିରେ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ; ନାରୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବୟବ ଓ ଅଙ୍ଗ ବାସର ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ଯ କବିତାଟିରେ ରହିଛି । ଯେତିକି ସବୁ ନିଷିଦ୍ଧ ଭାବନା ଏଠି କବି ମନକୁ ଆଚ୍ଛନ୍ନ କରିଛି ଠିକ୍ ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ପରି, ଭାବ ପ୍ରବଣତାରେ ଆନୁପାତିକତା ରକ୍ଷା କରି ପାରିନାହିଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଣୟ ପରିଚିତ ସୀମା ଓ ପରିଧି ଡେଇଁ ପୃଥିବୀର ବହୁ ସ୍ଵପ୍ନମୟ ସ୍ଥାନର ସନ୍ଧାନ ନେଇଛି ।

"କୁମ୍ଭକାମୋଦି" କବିତାରେ ଯୌନ ଚେତନାର ବ୍ୟାପକତା ସହ ପ୍ରକୃତିର ରୂପର ଆସକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିବିଷ୍ଟ । ଜନ କୋଳାହଳ ନୀରବ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତମିତ, ତଥାପି ପ୍ରଣୟିନୀ ଆସି ନାହିଁ । ଏହି କରୁଣାର ସ୍ମୃତିରେ କବିତାଟି ରଚିତ । "ମାଧବୀ ଜ୍ୟୋସ୍ନା" ଓ "ମେଘମହ୍ଲାର" କବିତା ଦ୍ଵୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବଧାରା ପ୍ରକାଶିତ । "ମାଳଞ୍ଚ" ଏ ଧରଣର ଆଉ ଏକ କବିତା । ତାଙ୍କ କବିତାରେ ରୂପ କଥା, ଅବିକଳ୍ପନା ଓ ଦେହ ସମ୍ବନ୍ଧୀ କାମନାର ଏ ପ୍ରକାଶିତ ଚିତ୍ର ତାଙ୍କ କାବ୍ୟ ମାନସର ସ୍ପଷ୍ଟ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରେ । ପ୍ରେମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭାବ ସତୀତ୍ଵର ଏକାନ୍ତ ଅଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ । ତେଣୁ ଏକାଧିକ ସ୍ମୃତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କ କବିତାର ଚିନ୍ତାଧାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ପ୍ରେମ-ପ୍ରଣୟ, ଦୈହିକ କାମନା-ବାସନା ଏହା ଜାନ୍ତ ବ ମନେ ହୁଏ । ଜୀବନ ସହିତ ବୁଝାମଣା କରି ନେବାର ପ୍ରୟାସ ଏ କାବ୍ଯ ମାନସରେ ପ୍ରକଟିତ । କବିଙ୍କ ଭାଷାରେ :-

"ଚାଲିଲା ପଥରେ ମିଳେ ତେଣୁ ଯଦି ଫୁଲ,

ବାସୀ ନ ହେଉଣୁ ଆଘ୍ରାଣ କରି ନିଅ।

ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ପାତିଲେ ପଣତ କେହି,

ପ୍ରଣାମ କରରେ ସେହି ତୋର ବରଣୀୟ ।"

ଜୀଵନର ଧାଁ ଦଉଡ଼ରେ କବି କ୍ଲାନ୍ତ ରୂପର ଆକର୍ଷଣ ଆଉ ନାହିଁ । ଦେହ କ୍ଷୁଧାର ନିବାରଣ ପାଇଁ ଲାଳସା ବି ନାହିଁ । ଅଛି ଏକ ସମର୍ପଣ ଭାବ । ଏ ପଂକ୍ତି କବି ମାନସ ତେଣୁ ସରୀସୃପ ନୁହେଁ । ଏକ ଭିନ୍ନ ଚେତନା ଏଠି ପ୍ରକଟିତ ।

"ସାତ ତାରାର ଦୀପ" ର "ଏଇ ପୃଥିବୀ ଓ ପ୍ରିୟା"ର କବି ମନ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳୀଟିଏ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିଛି । କ୍ଷତାକ୍ତ କବି ମନ ମାଟିର ମୋହ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି "କାଗଜର ଫୁଲ"ରେ ଆଉ ପାଦେ ଆଗେଇ ଯାଇ କବି ପରକୀୟାକୁ କାଗଜର ଫୁଲ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଏ ପ୍ରୀତି କେବଳ ତୃଷ୍ଣାକୁ ବଢ଼ାଏ । ମାତ୍ର ଜୀବନକୁ ସୁରଭିତ କରେ ନାହିଁ । ଏ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆହୁରି ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଛି " ଏ ପୃଥିବୀ" , "ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସନ୍ଧ୍ୟା" ଓ "କଜଳପାତିକି ଡାକେ" ଭଳି କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ, ଯେଉଁ କଳ୍ପନା ରାଜ୍ୟରେ ସେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ ତାହା ଅବାସ୍ତବ, ନିହାତି ଅଳୀକ ଓ ଅର୍ଥହୀନ । କବିଙ୍କ ବିହଙ୍ଗ ମନ ସ୍ଵପ୍ନ ଓ ବାସ୍ତବତା ରେ ସଂଘର୍ଷରେ ଅନୁଭୂତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି "ସାତ ସାଗର ପାରେ" କବିତାରେ । ଏ କବିତାରେ କବିଙ୍କ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵର ଗୋଟିଏ ପଟେ ସାତ ସାଗର ପାରି ଦୁନିଆର ରଙ୍ଗୀନ୍‌ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମନଲୋଭା ଛବି ତ ଅନ୍ୟ ପଟେ ନିଜ ମାଟି ମା'ର ସ୍ନେହ ଭିଜା ମହ ମହ ବାସ୍ନା ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୁଏ ।

"ଇଲାବୃତ୍ତ" ର "ଉତ୍ତରାୟଣ" କବିତାରେ ଯଥାର୍ଥରେ କାବ୍ୟମାନସର ଉତ୍ତରାୟଣ ହୋଇଛି, ଫେରି ଆସିଛି କବି ମନ ନିଜସ୍ଵ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରଂପରା ପାଖକୁ ।

"ନନ୍ଦାଦେବୀ" ର କବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି ନିଜ ମାଟିକୁ । ସ୍ୱ-ମାଟିର ମମତ୍ୱବୋଧ ବିହ୍ଵଳ କରିଛି କବିଙ୍କ "ଗ୍ରାମପଥ"(ନନ୍ଦାଦେବୀ), "ବର୍ଷା"ର କବିତା(ନନ୍ଦାଦେବୀ) ଓ "ଛୋଟ ମୋର ଗାଁଟି" (ନନ୍ଦାଦେବୀ)ରେ ଏହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନମୁନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

‘ନନ୍ଦାଦେବୀ’ କାଞ୍ଚନଜଂଘା ପରେ ଆମ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶିଖର , କବି କଳ୍ପନାରେ ମାଟି ଓ ମା’ ମଧ୍ୟ । ଯର୍ଥାର୍ଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଲବ୍ଧିର ବିଷୟ ଏ ନାମକରଣ ସହ ଉକ୍ତ ଭାବଚେତନା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ସୂଚିତ କରୁଛି ‘ଜନନୀ ଜନ୍ମଭୂମିଶ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗାଦପି ଗରୀୟସୀ’।

ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ,

ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସମ୍ବଲପୁର

ବିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ (ଓଡ଼ିଆ)

ସମ୍ବଲପୁର

ପିନ୍ କୋଡ଼-୭୬୮୦୦୨

ଯୋଗାଯୋଗ -୭୯୭୮୮୬୪୬୧୨

ନନ୍ଦାଦେବୀର କବି ବିନୋଦ ନାୟକ Nandadevira kavi Vinod Nayak

ଡକ୍ଚର ସଙ୍ଗୀତା ନାଏକ ପୁରୋହିତ Dr Sangita Naik Purohit