ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ବର୍ଷାର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ‌ ଭିଜାମାଟିର ବାସ୍ନା ନେଇ ଆସେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଣ ପର୍ବ ରଜ। ସତେ ଯେମିତି ଏହା ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ଓ ମୈସୁମୀ ର ମିଳନ ର ପର୍ବ । ସାରା ବିଶ୍ବରେ ପ୍ରକୃତି କୁ ନେଇ ଏମିତି ଏକ ପର୍ବର ପରିକଳ୍ପନା ହୁଏ ତ ଆଉ କୋଉଠି ନ ଥିବ । ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ବର୍ଷା ଆଉ ବର୍ଷାକୁ ସ୍ଵାଗତ କରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ରଜ ପର୍ବ ।

ରଜ ପର୍ବ ହେଉଛି ଏକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ । ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡିଆଙ୍କ ଲୋକ କଥା ଓ ସଂସ୍କୃତି ର ପରିଚୟ । ଆବାହନ କାଳରୁ ଛୁଆଁ ଅଛୁଆଁ, ସବର୍ଣ୍ଣ ଅସବର୍ଣ୍ଣ ,ଦଳିତ ବନବାସୀ ର ବନ୍ଧନକୁ ଭାଙ୍ଗି ରଜ ପର୍ବ ସବୁ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଏକ ସୂତ୍ର ରେ ବାନ୍ଧି ଗାଁ ଗାଁ ରେ ସାମାଜିକ ଏକତାର ପରିଚୟ ଦିଏ । ନାରୀ ସମ୍ମାନ, ସଶକ୍ତିକରଣ ଓ ସ୍ବାଧୀନତା ର ପର୍ବ ଭାବେ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଣୀ ଙ୍କ ସବୁଠୁ ଅପେକ୍ଷିତ ପର୍ବ । ମାତୃଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ, ଉନ୍ମାଦନା ଓ ନୂତନ ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ଏହି ପର୍ବ ।

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ରେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ନାରୀ ସମ୍ମାନ ର ମହତ୍ଵ :-

ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ସର୍ବଦା ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚା ନ ଦେଇଆସିଛି। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାର ଉଷାକାଳ କୁହାଯାଉଥିବା ପ୍ରାକ୍ ଐତିହାସିକ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବି ନାରୀ ମାନେ ସମ୍ମାନ ର ଉଚ୍ଚରେ ବସିଛନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ କହିଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ଘରେ ମହିଳା ମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ,ଆଦର କରାଯାଏ‌ ସେହି ଘରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାସ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଘରେ ନାରୀ କୁ ଅସମ୍ମାନ କରାଯାଏ ସେଠି ଦେବତା ମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରି ଆସନ୍ତି। ସେହି ଘରେ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖ ଓ ବିବାଦର ସ୍ଥିତି ଲାଗି ରୁହେ ।

ଋକ୍ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ :-

ଯତ୍ର ନାର୍ଯ୍ୟାସ୍ତୁ ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ତଥ୍ୟ ରମନ୍ତେ ଦେବତା

ଅର୍ଥାତ୍:- ଯେଉଁଠି ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ସେଠି ଦେବତା ମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ କଥାକୁ ଦେଖିଲେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯିଏ କି ଅମାପ ଧନର ଅଧିକାରିଣୀ ତଥା ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତ ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟର ଦେବୀ , ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ପୁରୁଷ ସହ ସମକକ୍ଷ କରିବାକୁ ଯାଇ ସଂହାର କର୍ତ୍ତା । ମହେଶ୍ବର ଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରେଶ୍ଵର ରୂପ ବି ନାରୀ ଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚାସନର ଆଉ ଏକ ନିଦର୍ଶନ। ଶକ୍ତି ର ପ୍ରତୀକ ସ୍ଵରୂପ ମା ଦୁର୍ଗା, ଜ୍ଞାନ ର ଦେବୀ ଭାବେ ମା ସରସ୍ବତୀ , ପାପନାଶିନୀ ମା କାଳୀ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଭାରତୀୟ ନଦୂ ଯଥା ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସରସ୍ବତୀ, ନର୍ମଦା , କାବେରୀ ଭାବେ ନାମକରଣ କରିବା ସହ ନଦୀ ମାନଙ୍କୁ 'ମା' ର ଆଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗେ ତ ଯମୁନେ ଚୈବ ଗୋଦାବରୀ ସରସ୍ୱତୀ,

ଧର୍ମରେ ସିନ୍ଧୁ କାବେ ଜଳେ ଅସ୍ମିନ କୁରୁ '

ଶ୍ଳୋକଟି ଗାୟନ କରାଯାଏ ।

ନାରୀ ବିନା ଏ ବିଶ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ଅସମ୍ଭବ । ପ୍ରକୃତି ର ଦୁଇଟି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ । ନାରୀ ବିନା ପୁରୁଷ ଅଧା । ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟ ଯଥା ଗୃହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା,ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି ପୂଜା ପର୍ବାଣୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିନା ସ୍ତ୍ରୀ ରେ ଏ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନା କରିପାରି ନ ଥାଏ। ଏ ସମାଜ ନାରୀ ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାର ନାମକରଣ କରିଥିବାରୁ 'ଭାର୍ଯ୍ୟା' ,ପୁରୁଷ ସହ ରହୁଥିବାରୁ 'ସହଧର୍ମୀଣୀ' , ପୁରୁଷ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିବାରୁ 'ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ' , ବହନ କରୁଥିବା ଯୋଗ୍ୟ କାରଣରୁ 'ବଧୂ', ପୁରୁଷ ର ସ୍ନେହ କୁ ବହନ କରୁଥିବା ରୁ 'ବୋମା ' ଏବଂ ଋକ୍ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପରିବାର ର ସୂତ୍ରଧାର ଓ ସନ୍ତାନ ସନ୍ତତି ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାରୁ ତାକୁ 'ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ସେମାନେ ସଂସାରର କାହାରି ଠାରୁ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ କୈାଣସି ଗୁଣରେ କମ୍ ନୁହନ୍ତି। ସେ ଅବଳା ନୁହେଁ କି ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ। 'ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ର ଆଉ ମହନୀୟତା ହେଉଛି,ଏକତ୍ର ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ସମୟରେ ନାରୀ ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ଯଥା ଉମାମହେଶ୍ଵର, ରାଧେଶ୍ୟାମ, ସୀତାରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୃସିଂହ । ଯଦି ଓ ଶାରୀରିକ ବିଶିଷ୍ଟ ତା କାରଣରୁ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦୁଇଟି ଅଲଗା କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଙ୍କ ମିଳନରେ ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ସପ୍ତ ସଦ୍ ଗୁଣରେ ଅଧିକାରିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସତ୍ୟ, ପ୍ରେମ ,ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି,ସହନ , ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ବାନୁଭୂତି।

ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ୟ ସ୍ବରୂପିଣୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ସେଥିପାଇଁ ଆମ ସଂସ୍କୃତି ରେ ପିତା, ଗୁରୁ ଓ ଭଗବାନ ଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ମାତାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି।

ବିଶେଷତ୍ଵ :-

କୁମାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରଜପର୍ବ ହେଉଛି ଏକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାୟନି ପର୍ବ । ବଡ଼ି ଭୋରୁ ଉଠି ଏମାନେ ପାଦରେ ଅଳତା, ମଥା ରେ କୁକୁମ, ଓ ହାତରେ ମେହେନ୍ଦୀ ଆଦି ବିଭିନ ଚିତ୍ର କରି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ରେ ସଜବାଜ ହୁଅନ୍ତି ଓ ରଜ ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି। କୁମାରୀମାନେ ରଜପର୍ବର ମଉଜ ଭିତରେ ଜଣେ ନାରୀର ଚଳଣି, ଆଚାରସଂହିତାକୁ ବିଧିଭାବେ ପାଳିଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେତେବେଳେ ଝିଅଟିଏ ନାରୀଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ, ଏହି ଆଚାରସଂହିତା ତାକୁ ସହାୟ ହୋଇଥାଏ । ରଜ ତିନିଦିନ ଧରି ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀଭାବେ ଧରଣୀମାତାକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେଇ ଭୂମି କର୍ଷଣ ନ କରି ବିଶ୍ରାମ ଦେଲାଭଳି କଟା, ବଟା ଆଦି ଗୃହକର୍ମ ନ କରି କୁମାରୀମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ।

ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ ବେଳରେ ଘରର ଘରଣୀ ମାନେ ସାଧାରଣତ କାମରୁ ଛୁଟି ‌ନେଇ ନାନାଦି ଖେଳ ଖେଳନ୍ତି । ଅଭିଆଡି ଝିଅ ମାନେ‌ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧି ରେ ଦୋଳି ଖେଳ‌, ପୁଚି ଖେଳ ଆଦି ରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରିଥାଆନ୍ତି।

ଦୋଳି ଖେଳ‌ ସମୟରେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଗୀତ ଗାଉଥିନ୍ତି । ସେହି ଗୀତ ଟି ହେଉଛି :-

'ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ , ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ ,

ଆସିଛି ରଜ ଲୋ , ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ।।"

"ରଜ ଦୋଳି କଟ କଟ, ମା ଭାଇ ମଥାରେ ସୁନା - ମୁକୁଟ,

ସୁନା ମୁକୁଟ ଲୋ ଦିଶୁଥାଏ ଝଟଝଟ ।। "

ରଜ ପର୍ବ ପାଳନ ର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ :-

ରଜ‌ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ ଗଣ ପର୍ବ । ରଜ ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଦିନ ଧରି ପାଳନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଚାରିଦିନ ଧରି ରହିଥାଏ। ରଜ ର ପୂର୍ବ ଦିନକୁ ସଜବାଜ ଓ ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ 'ପହିଲି ରଜ' , ମଝି ଦିନକୁ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଶେଷ ଦିନ କୁ ବାସିରଜ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିନରେ ମିଥୁନ ମାସର ଆରମ୍ଭ ଓ ଏହା ପରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ରଜ ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ରଜବତୀ ହେବା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ମାତା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରି ବର୍ଷାର ଆଗମନରେ ସେ ରାଜସ୍ବଳା ହେବାର ଓ ନୂଆ ଶସ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେବାର ସାଂକେତିକ ଭାବ ବହନ କରିଥାଏ।

ରଜ ତିନି ଦିନ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଖାଲି ପାଦରେ ଭୂମି କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ମନା କ'ଣ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି?

ଲୋକ କଥାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଚାରିଦିନ କୋୖଣସି ନାରୀ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ଖାଲି ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଭୂମି ଉପରେ ଖାଲି ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ରୋଦ୍ର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ଧରିତ୍ରୀ ମା ପ୍ରାକ୍ ମୈସୁମୀ ର ପହିଲି ସ୍ପର୍ଶରେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବା ରଜସ୍ୱଳା ହୁଏ । ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ୪ ଦିନ ଅଛୁଆଁ ରହିଲା ପରି ମାଟି ମା ବହୁଧା ମାତାକୁ ଅକ୍ଷତ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରଖାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଚାରିଦିନରେ କୈାଣସି କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ବା ହଳ ଲଙ୍ଗଳ କାମ ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ଖାଲି ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ ନାହିଁ।

ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ରଜସ୍ଵଳା ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କ'ଣ ପାଇଁ ତୁଳନା କରାଯାଏ‌ ?

ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ପହିଲି ବର୍ଷାର ପହିଲି ସ୍ପର୍ଶରେ ରଜସାବ୍ରିତ ହୋଇ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା କୁ ରଜସ୍ଵଳା ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଏ ।

ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତି କୃଷି ହୋଇଥିବାରୁ ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଓ ଫସଲ ଅତ୍ୟଧିକ ଅମଳ ହେବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଷୀ ଧରିତ୍ରୀ ମା'କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ । ଏହି ମାସକୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ଭୋଗର ମାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ମା ଟିଏ ଯେମିତି ପ୍ରଜନନ ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ରାମ ଆବଶ୍ୟକ କରେ , ସେମିତି ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ମାଟି ମା' କୁ ରଜ ଚାରିଦିନ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।

ଏହି ପର୍ବ ମାତୃଶକ୍ତି ଉପାସନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ । ଓଡ଼ିଶା ର ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିପୀଠ ରେ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଦେବୀ ଆରାଧନା କରାଯାଏ ।

ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ :-

ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ ହେଉଛି ରଜପର୍ବ ର ଅନ୍ତିମ ଦିବସ । ଏହା ବସୁଧାମାତାଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ। ଏହା ଧରାସ୍ନାନ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ନାନ , ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗାଧୁଆ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ ରୂପେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ। ବଡ଼ି ସକାଳୁ ଶିଳପୁଆରେ ହଳଦୀ କନା ଗୁଡ଼ାଇ ସିନ୍ଦୂର,କଜଳ ଦେଇ ଧରଣୀ ମାତାଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ସଜାଇ ପିଢ଼ା ଉପରେ ସ୍ଥାପନା କରି କଳସ , ଆମ୍ବଡ଼ାଳ ରଖି କ୍ଷୀର ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ମାସିକ ଧର୍ମର ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଧରଣୀ ମାତା ତିନିଦିନ ‌ବିଶ୍ରାମ ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ରଜସ୍ଵଳା ନାରୀ ସଦୃଶ ତିନିଦିନ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରହିବାପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ପ୍ରାତଃ କାଳରେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ ପର୍ବ ।

ଏହି ଦିନ ରଜପର୍ବର ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ମଉଳି ଯାଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ। ଏହି ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ ଦିବସରେ ଧରଣୀ ମାତା ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥାଏ। ବସୁମାତା ରଜସ୍ଵଳା ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧସ୍ନାନ ପରେ ସୃଜନ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଶସ୍ୟ ବୀଜ ଧାରଣକାରିଣୀ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତି। ଏହି ରଜ ମହୋତ୍ସବ କୁ ଓଡିଆ ଜାତିର ଜାତୀୟ ମହୋତ୍ସବ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ।

ପୃଥିବୀ ରଜସ୍ଵଳା ହେବାର ପ୍ରମାଣ :-

ପୃଥିବୀ ରଜସ୍ଵଳା ହେବାର ପ୍ରମାଣ ବାକ୍ୟ -

'ବୃଷାନ୍ତେ ମିଥୁନସାଦୈ ତଦ୍ଧିତୀୟେ ଦିନ କ୍ରୟଂ ରଜସ୍ଵଳା ସ୍ୟାତ୍ ପୃଥିବୀ କୃଷି କର୍ମବିଗହିତଂ ହଳାନାଂ ବାହନାଂ ଚୈବ ବୀଜାନାଂ କପନଂ ତଥା ତାବଦେବ ନ କୁର୍ବୀତ ଯାବତ୍ ପୃଥ୍ୱୀ ରଜସ୍ବଳାଂ ପୃଥ୍ୱୀ

ରଜସ୍ୱଳା ଯାବତ୍ ଖନନଂ ଛେଦନଂ ତ୍ୟଜେତ୍ ଅନ୍ୟ କର୍ମାଣୀ କୁର୍ବିତ୍ ପୈତ୍ରଂ ଦୈବଂ ନମାନୁଷଂ ସୈରମାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ

ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଟିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି :- ବୃଷ ମାସର ମାସାନ୍ତ ବା ପ୍ରଥମ ଦିନ ଓ‌ ତହିଁ ର ପରଦିନ ଏହିପରି ୩ ଟି ଦିନକୁ 'ରଜ' ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ୩ ଦିନ ପୃଥିବୀ ରଜସ୍ଵଳା ହେବାର ଶାସ୍ତ୍ରରେ କଳ୍ପିତ ଅଛି ।

ରଜ ପର୍ବ କିପରି ନାରୀ କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ ?

ରଜ ଓଡ଼ିଶା ର ଗୋଟିଏ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଉତ୍ସବ । ଆମର ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ପର୍ବ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ରଜ ହେଉଛି ସେହି ମାତୃ କୈନ୍ଦ୍ରିକ ଜୀବନ ଧାରଣା ଶୈଳୀ ର ଗୋଟେ ଅବଶେଷ ।

କୃଷି ନାରୀର ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ତୁଳନୀୟ । କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ପୂର୍ବ ରୁ ନାରୀ ରଜସ୍ଵଳା ହୁଏ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛୁ କି , ରଜପର୍ବ ଏକ ରଜସ୍ଵଳା ନାରୀର କଷ୍ଟ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ । କୁହୂ,ରଜ ପର୍ବ ର ଏହି ୪ ଦିନ ଭୂଦେବୀ (ଯିଏ କି ନାରୀ ର ଏକ ରୂପ ) ରାଜସ୍ବଳା ହୁଅନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ କୃଷି କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଭୂମି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାରଣ କରାଯାଏ । କାରଣ ତାହା ରଜସ୍ଵଳା ଭୂଦେବୀ ଙ୍କର କଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି କରିବ । ଏପରିକି ଗଛରୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ଏବଂ ପାଦରେ ଚପଲ ପିନ୍ଧିବା ମଧ୍ୟ ମନା ହୋଇଥାଏ।

ରଜ ଉତ୍ସବ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦର ଅବସର ସମୟ । ଏହି ୪ ଦିନରେ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ର ନୀତିଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁ ବିରତି ଦିଆଯାଏ । ରଜ ଉତ୍ସବ ରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସୁଧା ମୈସୁମୀ ବାୟୁ ଓଡ଼ିଶା ରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଆଜି ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ଧନଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଏବେ ବି ନାରୀ କର୍ମଚାରୀ ମାନଙ୍କୁ ମାସରେ ଦୁଇ ଦିନର menstruation leave ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାକୁ ପଡୁଛି ।

ସେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ସବ ଓଡ଼ିଶା ବାସୀଙ୍କର ନାରୀ ର କଷ୍ଟ ପାଇଁ ସହାନୁଭୂତି କୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏ ପ୍ରଥା ସେ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ରାଜସ୍ବଳା ନାରୀର କଷ୍ଟ ନିବାରଣ ପାଇଁ କୋୖଣସି ଔଷଧ ନ ଥିଲା ।

ରଜସ୍ବଳା ନାରୀ ର କଷ୍ଟ କୁ ବୁଝିବା ,ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର କିଣି ଦେବା ଏବଂ ରଜର ଦୋଳି ତଥା ଆନନ୍ଦ ତଥା ଉଲ୍ଲାସ ପାଇଁ ଅବସର ଦେବା ଆଦି ସମଗ୍ର ଦୁନିଆ ରେ କେବଳ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡିଶାରେ ହିଁ ହୁଏ। ଯଦି ଓ ଏହି ସମୟରେ ଆସାମ ର କାମାକ୍ଷା ଦେବୀ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ (ଆମ୍ବବାଚି ମେଳା ) ପାଳନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏତେ ଭବ୍ୟ ଆକାରରେ ଏହି ପର୍ବ କୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ମାନେ ପାଳନ୍ତି ।

କାହିଁ କେଉଁ କାଳରୁ ଓଡ଼ିଶା ରେ ରଜ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ହେଉଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ନାରୀତ୍ବକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରଜ କୁ ଗଣ ଉତ୍ସବ ର ମାନ୍ୟତା ମିଳିଛି। ରଜ ପର୍ବ ଆମର ଗୈାରବ,ଆମ ନାରୀ ଜାତିର ଗୈାରବ,ଆମ ଓଡ଼ିଶା ମାଟିର ଗୌରବ।

ନାରୀ କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା :- ରଜ

(Honoring the dignity and respect of women)