ମହାଭାରତର ଷଣ୍ଡିଲ୍ୟ ସୂତ୍ରରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶ୍ଳୋକ ରହିଛି:

"ଯତ୍ର ନାର୍ଯସ୍ତୁ ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ରମନ୍ତେ ତତ୍ର ଦେବତାଃ।

ଯତ୍ରୈତାସ୍ତୁ ନ ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ସର୍ବାସ୍ତତ୍ରାଫଳାଃ କ୍ରିୟାଃ॥"

ଅର୍ଥାତ:

ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମନ୍ଦିର କରିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠି ସବୁ କାମ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ।

କଂଶ ଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ଓ ରାବଣ ଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅସୁର ଯାଏ ସମସ୍ତେ ନାରୀ ଠାରୁ ହି ଜାତ |କିନ୍ତୁ ନାରୀ

ଠାରୁ ଜାତ ହୋଇ ମଧ୍ଯ ସେଇ ନାରୀ କୁ ସମାଜ ମନେକରେ ଅବଳା ଓ ଦୁର୍ବଳା |

|ଋତୁସ୍ରାବ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥବା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା |ଯେପରି ଛଟି ଋତୁ ଛଅ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ଯ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ସେହିପରି ଋତୁସ୍ରାବ ମଧ୍ଯ ନାରୀ ଶରୀରର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା |ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ନାରିମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ରୋଷୋଶାଳା କୁ ଯିବା ପାଇ ମନା କରନ୍ତି |କୌଣସି ପୁରୁଷ କୁ ଛୁଇ ବା

ବୀ ମନା

କିନ୍ତୁ ଏହି ନିୟମ ମଣିଷ ନିଜେ ହି ତିଆରି କରିଛି |ଭଗବାନ ତ ସେତେବେଳେ ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ନିବାରଣ କରିଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀ ରଯୋସ୍ରଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ |ଏହା କେବଳ ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ନୁହେଁ ଆହୁରି ମଧ୍ଯ ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତିକ ଓ ସମାଜକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ |

ସେହିପରି ନାରୀ କୁ ସମ୍ନାନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟଦା ଦେଉଥିବା ଏକ ପର୍ବ ହେଉଛି "ରଜ "|ଧରିତ୍ରୀ ମାତାର ରଜରେ ହୁଏ ଋତୁସ୍ରାବ |ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରତେକ ନାରୀ ଚାହେଁ ଟିକେ ବିଶ୍ରାମ |ପୁରୁଷ ପ୍ରାଧାନ୍ଯ ଏ ସମାଜ ରେ ନାରୀକୁ ଯେପରି ଋତୁସ୍ରାବରେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳୁ ସେଥିପାଇଁ ଓ ସେଇ କଥାର ପ୍ରତିକ ସାଜେ ରଜ ମହୋସ୍ତବ |ପ୍ରତେକ ନାରୀ ଛୋଟ

ଶିଶୁ ଠାରୁ ନେଇ ବିବାହିତ ନାରୀ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦୋଳି ରେ ମନଖୁସୀ ରେ ଖେଳନ୍ତି |ନାରୀମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଭୂମି ରେ ଚାଲିବା ଅନିରବର୍ଯ୍ଯ |ରଜ ତିନି ଦିନ କୁଆରୀ ଝିଅମାନେ ରାତି ଚାରି ଟାରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି |

ସଜବାଜ ହେବା ପ୍ରତେକ ନାରୀର ଇଚ୍ଛା |ଅଳଙ୍କାର କରେ ତାକୁ ସୁନ୍ଦରୀ |ସେଥିପାଇଁ ରଜ ତିନି ଦିନ ଆଗରୁ ଆସେ ସଜବାଜ |ନାରୀ ସେଇଦିନ ନିଜ କୁ ସଯାଏ ନୂତନ ବେଶ ରେ ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ |ମନ ରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ

ବସୁମତୀ ଦେବୀ

ସଜେଇ ହେଇ କେତେ ସୁନ୍ଦରୀ ନ

ଦିଶୁଥିବେ ଯେ !!

ରଜ ତିନିଦିନ ଯଥାକ୍ରମେ ପହିଲି ରଜ, ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଭୂମି ଦହନ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଶେଷ ରଜର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଠାକୁରାଣୀ ବୁଡ଼ ।ଦୋଳିଖେଳ ରଜର ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣ । ଘରେ ବାହାରେ ଉଚ୍ଚଦୋଳି ବନ୍ଧାଯାଇଥାଏ । ଝିଅମାନେ ରଜଦୋଳିରେ ବସି ଗୀତର ଲହରୀ ଛୁଟାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ–

"ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ

ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ

ଆସିଛି ରଜ ଲୋ

ଲୋ ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ ।”

ଗାଁ ଗହଳିରେ ଝିଅ ବୋହୂମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ରଜବୁଲି ବାହାରନ୍ତି । କେହି କେହି ଗାଡ଼ିମଟରରେ ବିଭିନ୍ନ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ପରିଭ୍ରମଣରେ ଯାଇଥାନ୍ତି ।ରଜରେ ପିଠାପଣାର ସୁଅ ଛୁଟେ । ଯେତେ ପ୍ରକାର ପିଠା ହେଉ ନା କାହିଁକି ପୋଡ଼ପିଠା ଘରେ ଘରେ ହୁଏ । ପିଠାପଣା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଣା କରେ । ଲୋକେ ପିଠାପଣା ନେଇ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ପାଚିଲାଆମ୍ବ, ପଣସ, ସପୁରୀ, କଦଳୀ ଆଦି ଫଳର ସଦ୍‌ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ବାସ୍ତବିକ୍ ରଜରେ ଖାଇବା ପିଇବାର ମଉଜ ଅଧିକ ।

କଥାରେ କୁହନ୍ତି ଗୋଟେ ପୁରୁଷ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ପୁରୁଷ ହି ଶିକ୍ଷିତ ହୁଏ |କିନ୍ତୁ ଗୋଟେ ନାରୀ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ଗୋଟେ ପରିବାର ଶିକ୍ଷିତ ହୁଏ |ରଜ ପର୍ବ ନାରୀ ମାନଙ୍କର ପର୍ବ ନାରୀ ମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟଦା ଓ ସମ୍ମାନର |କିନ୍ତୁ ଆମେ ହି ଚାହିଁଲେ ନାରୀ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇପାରିବ |ଗଣଦୁଷ୍କର୍ମ କମିବ |ବାସ ଆମ ଚିନ୍ତାଧାରା ଟିକେ ବଦଳେଇବାକୁ ପଡିବ |ତାହେଲେ ହି କାଲି ଗୋଟେ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାକୁ ବି ସବୁ ଖୁସି ରେ ଆପଣେଇ ପାରିବେ |ପରିଶେଷରେ ନାରୀ ଚିରନ୍ମଶ୍ଯା ,ଚିରପୁଜ୍ଯା |ତା ବଳିଦାନ ଆଗରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଋଣୀ |

ନାରୀକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା - ରଜ

ନାରୀକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା - ରଜ | Honoring the dignity and respect of Women