ଭାରତ ବର୍ଷ ର ବିବିଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ରେ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଅଭ୍ୟାସ ତଥା ସମସାମୟିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକ ର ସନ୍ଧି କୁ ଦର୍ଶାଇ ଥାଏ। ତନ୍ମଧ୍ୟ ରୁ ଓଡ଼ିଶା ର ଗଣ ପର୍ବ ରଜ କେବଳ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ ଭାବରେ ନୁହେଁ ବରଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀତ୍ଵ ଏବଂ ଋତୁସ୍ରାବ, ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କୁ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ପ୍ରଚଳିତ କୁସଂସ୍କାର ତଥା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ କୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଛି।

ରଜ ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ୩ ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପର୍ବ ମୌସୁମୀ ଆଗମନ ରେ ଧରିତ୍ରୀ ର ଊର୍ବରତା ତଥା ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ର ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥାଏ। "ରଜ" ଶବ୍ଦ "ରଜସ୍ୱଳା" ଶବ୍ଦ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଜଣେ ଋତୁସ୍ରାବ କରୁଥିବା ମହିଳା ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀତ୍ଵ ର ଅଧିକାରିଣୀ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମ। ତେଣୁ ଏହି ପର୍ବ କୁ ମାସିକ ଋତୁ ଚକ୍ର ସହ ସିଧା ସଳଖ ଭାବରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଅଛି।

ପହିଲି ରଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରଥମ ଦିନ ରେ ରଜ ଉତ୍ସବ ର ଅୟମାରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିବସ ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ରେ ବର୍ଷା ଆଗମନ ର ସୂଚନା ମିଳେ। ତୃତୀୟ ଦିନ "ଶେଷ ରଜ" ବା "ବାସି ରଜ" ବା "ଭୂଦାହ" ଯାହା ରଜ ପର୍ବ ପରିସମାପ୍ତି ର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ୩ ଦିନ ରଜ ସରିବା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ରଜସ୍ୱଳା ସମୟର ଅନ୍ତ ରେ ବସୁମତୀ ଙ୍କ ର ସ୍ନାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରାଯାଇ ଥାଏ। ଠିକ୍ ସେହି ପରି ଗୋଟିଏ ନାରୀ ର ଋତୁସ୍ରାବ ମୁଖ୍ୟତଃ ୩ ଦିନ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସ୍ନାନ ପରେ ତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ଋତୁସ୍ରାବ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଲୋକାଚାର ଏବଂ ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟାବଳୀ ର ମତଭେଦ କୁ ନେଇ ଏହାକୁ ଏକ କଳଙ୍କିତ ଅଧ୍ୟାୟ ରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଛି। ଭାରତ ରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଓଡ଼ିଶା ରେ ଏହା କୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ବାସ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ। ଏହି ସମୟ ରେ ନାରୀ କୁ ଅପବିତ୍ର ବୋଲି ଗଣନା କରାଯାଏ, ଯାହା ନାରୀ ର ସାମାଜିକ ତଥା ମାନସିକ ସୁସ୍ଥତା କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

ମନ ରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଟିଏ ଉଙ୍କି ମାରେ। ଯଦି ଧରିତ୍ରୀ ମା ର ରଜସ୍ୱଳା ସମୟ ଆମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ର ଅବସର ନେଇ ଆସେ ତେବେ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ଅପବିତ୍ର ହେଲା କିପରି? ଯେଉଁ ଋତୁସ୍ରାବ ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଛେ ତାହା ଅପବିତ୍ର ହେଲା କେମିତି? ଯଦି ଋତୁସ୍ରାବ ଅପବିତ୍ର ତେବେ ରଜ ପର୍ବ ଅପବିତ୍ର ଶସ୍ୟ ଶ୍ୟାମଳ ଧରିତ୍ରୀ ଅପବିତ୍ର ସେଥିରୁ ଜାତ ସୁନାର ଫସଲ ଅପବିତ୍ର ଗୋଟେ ନବଜାତ ଶିଶୁ ଅପବିତ୍ର ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅପବିତ୍ର। ଏହି ଅପବିତ୍ର କଳଙ୍କିତ ଅଧ୍ୟାୟ ର ଏକମାତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିବାଦ ହେଉଛି ରଜ ପର୍ବ।

ରଜ ସମୟ ରେ ଧରିତ୍ରୀ ର ନାରୀ ତତ୍ତ୍ଵ କୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁମାରୀ ତଥା ମହିଳା ମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ସହ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁ ଅବସର ଦିଆଯାଏ। ନାରୀ ତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ର ର ଏହି ଉତ୍ସବ ଜୀବନ ର ନିରନ୍ତରତା ମଧ୍ୟ ରେ ମହିଳା ମାନଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ଵ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ର ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯଦ୍ୱାରା ଋତୁସ୍ରାବ କୁ ସ୍ଵାଭାବିକ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ଵ କୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଏ।

ଏହି ରଜ ପର୍ବ ଋତୁସ୍ରାବ ଉପରେ ଥିବା ଲଜ୍ଜାଜନକ ଓ ଅଜ୍ଞତା ର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କୁ ହଟାଇ ଜନ ସମୁଦାୟ କୁ ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟ ରେ ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ , ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇବା ପାଇଁ ନୂତନ ଦିଶା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ପରିଶେଷ ରେ ଏତିକି କହି ପାରିବା, ଓଡ଼ିଶା ର ରଜ ପର୍ବ କେବଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବ ତଥା ଅବସର ବିନୋଦନ ର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ ଏହା ସମାଜ ର କୁ ପ୍ରଥା ଏବଂ କଳଙ୍କିତ ଅଧ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବକ୍ତବ୍ୟ ତଥା ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗ ରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଆହ୍ୱାନ। ଋତୁସ୍ରାବ କୁ ଜୀବନ ର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି ଶତାବ୍ଦୀ ର ପୁରୁଣା କଳଙ୍କ ଟୀକା କୁ ହଟାଇ ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନ ଦିଗ ରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଉଦାହରଣ।

ବାସ୍ତବିକ୍ ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଥା ପରମ୍ପରା ମାନବ ବିକାଶ ର ମାର୍ଜିତ ଦିଗ କୁ ସମର୍ଥନ ଏବଂ ଉନ୍ନତ କରି ବିକାଶ ପଥ ରେ ପଥିକ ସଜାଇ ଥାଏ। ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଏହି ରଜ ପର୍ବ କୁ ମହା ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରିବା ତଥା ସମାଜ ର ଏହି କଳୁଷିତ ଅଧ୍ୟାୟ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଛେଦ ଦେଇ ଋତୁସ୍ରାବ କୁ ସ୍ଵାଭାବିକ କରିବା। ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା। କାହିଁକି ନା

"ନାରୀ ହସିଲେ ହସେ ଦୁନିଆ , ନାରୀ ଋଷିଲେ ନିଆଁ"

ନାରୀତ୍ଵ ଏବଂ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ର ପ୍ରତୀକ : ରଜ ପର୍ବ (Raja festival symbolising menstruation and womanhood)

ରଜ ପର୍ବ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟ ରେ ଥିବା କୁତ୍ସିତ ଭାବନା କୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗେ। (Breaking a Taboo : Raja festival)