ଭାରତ ମାତା ତୀର୍ଥ ଓ ଧାମର ଦେଶ। ଏହି ଭୂମିରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ, ସାଧନା ଓ ଭକ୍ତିର ପରମ୍ପରା ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଆସିଛି। ଏହି ଚାରିଧାମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀଠାର ମହିମା ଅନନ୍ୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହାକୁ କେବଳ ଜଗନ୍ନାଥଧାମ ବା ପୁରୀ ବୋଲି ଡାକିଲେ ବଡ଼ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ, କାରଣ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସମୁଦାୟ ବୟାଳିଶଟି ନାମ ରହିଛି। ଭାରତରେ ଆଉ କୌଣସି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ଏତେ ନାମ ନାହିଁ। ଏହି ବିରଳତା ଏହି ଧାମର ଗଭୀର ପ୍ରାଚୀନତା ,ବିଶାଳ ପୌରାଣିକ ଇତିହାସ ଏବଂ ଅପାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଇଙ୍ଗିତ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଯାହା ଦେଇ ଗଲେ ଧାମର ଏକ ନୂଆ ଅର୍ଥ, ଏକ ନୂଆ କଥା ଆମ ଆଗେ ଉଭା ହୋଇଯାଏ।

ଏହି ବୟାଳିଶ ନାମକୁ ଯଦି ଆମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶ୍ରେଣୀ ଭୁକ୍ତ କରି ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ତାହା ହେଲେ ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଆମ ପାଖକୁ ସହଜରେ ଚାଲିଆସିବ।

ଭୌଗୋଳିକ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ୱରୂପର ନାମ:

ପୁରୀ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ନୀଳ ପର୍ବତମାଳା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ମହିମାକୁ ନେଇ ଅନେକ ନାମ ରଚିତ। ନୀଳାଚଳ, ନୀଳଗିରି, ନୀଳକନ୍ଦର ଧାମ, ନୀଳଶୈଳ, ନୀଳାଧ୍ରି, ନୀଳସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ, ନୀଳସୁନ୍ଦର ଭୂମି, ନୀଳାଖ୍ୟ ଶିଳା ଏହି ସବୁ ନାମ ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତମାଳାକୁ ସୂଚିତ କରେ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। 'ନୀଳକନ୍ଦର' ନାମଟି ବିଶେଷ ମନ୍ତବ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠି 'କନ୍ଦର' ଅର୍ଥ ଗୁମ୍ଫା; ଏହି ପର୍ବତରେ ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ଗୁମ୍ଫା ଓ ତପସ୍ୟା ସ୍ଥଳୀ ରହିଛି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।

ପୌରାଣିକ କଥା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ନାମ:

ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସରେ ପୁରୀର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ଏହାର ଅନେକ ନାମ ସେହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବପ୍ରଧାନ ନାମ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର 'ପୁରୁଷୋତ୍ତମ' ନାମ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଦଶାବତାର କ୍ଷେତ୍ର ନାମଟି କହେ ଯେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦଶ ଅବତାରର ଗୋଟିଏ ନା ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ। ବଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନାମଟି ମହାଭାରତ ଯୁଗ ସହିତ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ତନ୍ତ୍ର ସାଧନା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ନାମ:

ପୁରୀ କେବଳ ଭକ୍ତି ନୁହେଁ, ତନ୍ତ୍ର ସାଧନାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୀଠ। ଉଦ୍ରପୀଠ, ପଦପୀଠ, ଉଡଚାୟନ ପୀଠ, ଓତ୍ୟାଣ ପୀଠ ପୀଠ ଆଦି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏହି ତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଶକ୍ତି ସାଧନାକୁ ସୂଚିତ କରେ। 'ଉଦ୍ର' ଅର୍ଥ ସମୁଦ୍ର, ଅର୍ଥାତ୍ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଥିବା ପୀଠ। ବିମଳ କ୍ଷେତ୍ର ନାମଟି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଥିବା ଦେବୀ ବିମଳାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇ। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଶବର ରାଜା ବିଶ୍ଵାବସୁଙ୍କ ଉପରେ ଦେବୀ ବିମଳା ଏହି ସ୍ଥାନର ମହିମା ପ୍ରଥମେ ଜଣାଇଥିଲେ।

ସାଧାରଣ ଓ ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ନାମ:

କାଳକ୍ରମେ କେତେକ ନାମ ସରଳ ଓ ସହଜ ଭାଷାରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁଖରେ ଚଳି ଆସିଲା। ପୁରୀ ନାମଟି ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ। 'ପୁରୀ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନଗରୀ। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀଧାମ, ଶ୍ରୀଭୂମି, ଶ୍ରୀପୀଠ ଆଦି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ବୋଲି ସୂଚାଏ। ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଧାମ ନାମଟି ତ ସିଧାସଳଖ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ।

ସମୁଦ୍ର ଓ ଶଙ୍ଖ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ନାମ:

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଇତିହାସ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଓତପ୍ରୋତ। ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ 'ଶଙ୍ଖସାଗର' ନାମକ ଏକ ସାଗର ଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ। ତାହା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଚିଲିକା ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶଙ୍ଖାକୃତି ସମୁଦ୍ର ଓ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇ ରଚିତ ହୋଇଛି ନାମଗୁଡ଼ିକ: ଶଙ୍ଖନବୀ ମଣ୍ଡଳ, ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର, ଶଙ୍ଖନବୀ କ୍ଷେତ୍ର, ଶଙ୍ଖବର୍ତ୍ତୀ ମଣ୍ଡଳ। 'ନବୀ' ଅର୍ଥ ନୌକା, ଅର୍ଥାତ୍ ଶଙ୍ଖାକୃତି ନୌକାର ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଳ।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ମହତ୍ତ୍ୱର ନାମ:

ପୁରୀକୁ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୈକୁଣ୍ଠ ପୁରୀ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନ, ଭୁସ୍ୱର୍ଗ – ଏହି ସବୁ ନାମ ଏହି ଭାବନାକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଅର୍ଥାତ୍, ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ଏହି ମର୍ତ୍ତ୍ୟପୃଷ୍ଠରେ ଉପଲବ୍ଧ। ନିର୍ବାଣ ଧାମ ନାମଟି ଅତି ଗଭୀର। ଏହା କହେ ଯେ ଏହି ଧାମରେ ଆସି ଭକ୍ତ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ:

ୟମନିକା ତୀର୍ଥ:ଏହି ନାମର ରହସ୍ୟ ଅନେକ ଗଭୀର। ଐତିହ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯମରାଜଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାହିଁ।

ଚରିତ୍ରପୁର:ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତ ନିଜ ଚରିତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ କରି ପାରନ୍ତି ବୋଲି ଏପରି ନାମ।

ଶ୍ରୀ ଓଟ୍ଟରୁ ତୋଟ୍ଟମ:ଏହା ଏକ ତାମିଲ ଶବ୍ଦଯୁକ୍ତ ନାମ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ସହିତ ପୁରୀର ପ୍ରାଚୀନ ସଂପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଏ। 'ଓଟ୍ଟରୁ' ଅର୍ଥ ବୋଇତ, ତୋଟ୍ଟମ ଅର୍ଥ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ।

ଚେଲିତୋଲା ଓ ଚେଲିତୁଠଳ:ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୁରୀର ପାରମ୍ପରିକ ଗାଁ ଓ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ।

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀର ଏହି ବୟାଳିଶ ନାମ କେବଳ ଶବ୍ଦ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ; ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଏହି ପବିତ୍ର ଧାମର ଜୀବନ୍ତ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ପୁରୀର ଗୋଟିଏ ନୂଆ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରେ – କେଉଁଟି ପର୍ବତ, କେଉଁଟି ସମୁଦ୍ର, କେଉଁଟି ପୁରାଣ, କେଉଁଟି ତନ୍ତ୍ର, କେଉଁଟି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ। ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ମିଳିତ ଭାବେ ପୁରୀକୁ ଏକ ସମଗ୍ର ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଏହି ବିରଳ ବୟାଳିଶ ନାମ ହିଁ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ପୁରୀ କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସଭ୍ୟତା, ଏକ ଚିରସ୍ରୋତା ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭକ୍ତିର ଅକୁଣ୍ଠ ପ୍ରବାହ। ଏହି ନାମ ଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରବାହକୁ, ସେହି ଇତିହାସକୁ ଓ ସେହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାକୁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସଜୀବ ରଖିଛି।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ନୀଳାଚଳର ୪୨ ଟି ନାମ: ପୌରାଣିକତାରୁ ପରମ୍ପରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ

ନୀଳାଚଳର ୪୨ ଟି ନାମ: ପୌରାଣିକତାରୁ ପରମ୍ପରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ