ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ

କଥାଟି ସିନା ତିନୋଟି ଗାଁର, କିନ୍ତୁ ଖବରଟା ଦଶପଚିଶି ଗାଁରେ ଜଣାଶୁଣା । ଏ ଗାଁର କୁଆ ରାତି ପାହିଲେ ସେ ଗାଁ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି, ଆର ଗାଁ ଚାଳରେ ବସି କିଛି ବାଛ ବିଚାର ନ ଥାଇ ସବୁଠାରୁ ଆହାର ସଂଗ୍ରହ କରି ଆସେ; ସବୁ ଗାଁରେ ଏକାପରି ଡାକେ । ଏ ଗାଁର ଗାଈଗୋଠ ସେ ଗାଁର ପଡ଼ିଆକୁ ଚରିବାକୁ ଯା’ନ୍ତି । ଏ ଗାଁର ବୁଲା କୁକୁର ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଅନ୍ୟ ଦୁଇ-ଚାରି ଗାଁରେ ବୁଲିଆସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି କୁଆ, କୁକୁର ଓ ଗାଈ ଗୋରୁଙ୍କୁ ସେକଥା କେହି କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ; ମାତ୍ର ଏ ଗାଁର ଲୋକ ଆର ଗାଁକୁ ଗେଲେ; ସେ ଗାଁ ପାରେହାଇ ତୃତୀୟ ଗାଁର ଦାଣ୍ଡର ଚାଲିଲେ କିମ୍ ସେ ଗାଁର ଲୋକ ଏ ଗାଁକୁ ଆସିଲେ, ଅଥବା ତିନି ଗାଁର କେହି ଲୋକ ଏକାଠି ଭେଟ ହେଲେ, କାହା ମୁହଁରୁ କେତେ କଥା ବାହାରେ । କିଏ କେହି ପାଠର ଦୋଷ, କିଏ କେହ ସମାଜର ଦୋଷ, କିଏ ବା କେହ ପାଠର ଦୋଷ ନୁହେଁ କି ସମାଜର ଦୋଷ ନୁହେଁ, ଦୋଷଟା ହେଉଛି ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀର। ନିମାପଡ଼ାର ପାଖପାଖ ତିନୋଟି ଗାଁଦାଣ୍ଡରେ ଏହିପରି କେତେ କଥା ଚାଲେ ।

ଏ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ କିଏ ?

ସମୟଟା ଖରାଦିନ ରାତି । ଆକାଶ ଧୂମାୟମାନ । ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଜଗତଟା ଛାଇଛାଇଆ ଦେଖାଯାଉଛି । ରାତି ପ୍ରାୟ ପହରକୁ ବଳିଯାଇଛି । ଏହି ତିନୋଟି ଗାଁ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ଗାଁର ଛୋଟ କୁଡ଼ିଆ ଭିତେର ଦୁଇ-ଚାରି ବୁଜୁଳା ମଇଳା ଲୁଗା ଉପରେ ମୁହଁ ପୋତି ପଡ଼ିରହି ବାଇଶ ବର୍ଷ ବୟସର ଗୋଟିଏ ଯୁବତୀ କେତେ କଥା ଭାବୁଛି । କିଏ ଦେଖିଲେ ହୁଏତ ଭାବିପାରେ, ଯୁବତୀ ଦିନସାରା ପରିଶ୍ରମ କରି ଆସି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଇଛି । ତା'ର ଚେତା ନାହିଁ, କେବଳ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଫଳେର ଏ କଡ଼ ସେ କଡ଼ ଲେଉଟାଉଛି ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ତାହା ନୁହେଁ, ତାହା ହେଉଛି ମାନସିକ କ୍ଳାନ୍ତି । ଗତ ତିନି ବର୍ଷ ଭିତରେ ସେ ଏପରିଭାବର ମାନସିକ କ୍ଳାନ୍ତି ଭୋଗ କରିଆସିଛି ଯେ, ତା'ର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସେଥିରେ ଦହିହୋଇଯାଉଛି । ସେ ଆଖିବୁଜି ପଡ଼ିଛି ସତ, ଆଖିକି ତା'ର ନିଦନାହିଁ । ଆଖି ବୁଜି ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ଦେଖିପାରୁଛି । ତା'ର ମୁଦା ଆଖି ଭିତରେ ଗୋଟାଏ ବିରାଟ ସଂସାର ଦେଖାଯାଉଛି; କିନ୍ତୁ ସେ ସଂସାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତ-ବିଧାସ୍ତ । ସେହି ସଂସାରେରେ ରାସ୍ତାଘାଟ ନାହିଁ, କୂଳ ଥଳ ନାହିଁ, ମୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜିବାକୁ ବି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ସେ ଦେଖୁଛି ଦଶ-ବାର ବର୍ଷ ତଳର ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ । ମାନସଚକ୍ଷୁରେ ତାହା କେଡ଼େ ସୁନ୍ଦର ! ଦେଖୁଛି ସେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରର ନିରୋଳା କୁଟୀର । ସେହି କୁଟୀର ଭିତର ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ଓ ତାଙ୍କର ପିତୃଦେବ । ମା’ ଦୁଇ ବର୍ଷତଳୁ ଚାଲିଯାଇଛି । ମା' ଚାଲିଯିବାର ଦୁଃଖ ତାକୁ ଯେତେ ବାଧୁନାହିଁ, ବାଧୁଚି ବାପାଙ୍କୁ । ରାତି ନ ପାହୁଣୁ ଉଠି ବାପା ଗାଁମୁଣ୍ଡ ପୋଖରୀ କୂଳରେ ଥିବା ଠାକୁର ମନ୍ଦିର ହତାଭିତରୁ ଆଞ୍ଜୁଳାଏ ସଜଫୁଲ ତୋଳିଆଣି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି ବାହାରକୁ, ଆଉ ସେହି ପଲା ଦୁଇଟି ଦାଣ୍ଡପିଣ୍ଡାରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଛନ୍ତି । ବାପା ଫେରିଆସୁଛନ୍ତି ବେଳ ପହରକୁ, ଘର ପୁଣି ଆନନ୍ଦର କୋଳାହଳ ପଡ଼ିଯାଉଛି । ବାପା ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷେଣ ବୁକୁତୈଳ ଜାକିଧରି ସେମାନେ ନଜାଣିଲା ପରି ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛି, ଘର ଓଳେଇ, ଚୁଲି ଜାଳି, ରୋଷେଇ ସାରି ଦିଅଁଙ୍କ ଘର ପୂଜାରେ ବସି ପଡୁଛନ୍ତି । ଦିଅଁଙ୍କ ଘର ପୂଜା କରିବାକୁ ବସି ସେ ଠାକୁରଙ୍କୁ କେତେ ଯେ କ'ଣ କହୁଛିନ୍ତି, ପିଲାମାନେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି ।

ଯୁବତୀ ପୁଣି କଡ଼ ଲେଉଟାଉଛି । ଆଖି ଫିଟେଇ ଦେଖୁଛି ସେ ଘରେ କେହି ନାହାନ୍ତି । ତା'ପରେ ପୁଣି ଆଖି ବୁଜୁଛି । ସେ ପୁଣି ଦେଖୁଛି ସେ ଅତୀତର ଚିତ୍ର । ସେହି ଯେଉଁ ମାତୃହୀନ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ, ସେ ଭିତରେ ସାନଟି ହେଉଛି ଭାଇ । ଭଉଣୀ ଆଠ-ଦଶ ବର୍ଷର । ଭାଇଭଉଣୀ ଦୁହେଁ ଗାଁ ଚାଟଶାଳୀକୁ ଯାଇ ପାଠ ପଢୁଛନ୍ତି, ଧୂଳି ଧୂସର ହୋଇ ବହି ସିଲଟ ହାତରେ ଧରି ଘରକୁ ଫେରିଲାବେଳ ମାତୃଶୂନ୍ୟ ସେହି କୁଟୀରର ପିତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଆଦର ପାଇ ହସେଖଳେର ସମୟ କଟାଉଛନ୍ତି ।

ଯୁବତୀ ପୁଣି କଡ଼ ଲେଉଟାଇ ସେହିପରି ମାନସ-ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲା, -ଝିଅର ବୟସ ହେଲା, ବାପା ବର ଖୋଜିଆଣିଲେ, ଦୁଆରମୁହଁରେ ବେଦିରେ ବସି ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ନୂଆ ଲୁଗାରେ ଘୋଡ଼ାଇହୋଇ ସେ ପୁରୋହିତର ମନ୍ତ୍ରଗାନ ଭିତରେ କାହାର ପାଣି ଗ୍ରହଣକଲା । ଏ କଥା ଦେଖି ଅର୍ଦ୍ଧ-ସୁଷୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ତା'ର ସେହି ଦେହଟା ଥରିଉଠିଲା । ତା'ର ଲୋମକୂପ କମ୍ପିଉଠିଲା । ସେ ଉଠି ବସିପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରି ପୁଣି ସେଇ ମଇଳା ଲୁଗା ଭିତରେ ମୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜି ପଡ଼ିରହିଲା । ଏହାପରେ ଦେଖିଲା ସବୁ ଶେଷ । ବିବାହର ଛ' ମାସ ପେର ଏହି ମାତୃଶୂନ୍ୟ କୁଟୀର ଭିତେର ମାତୃହୀନା କିଶୋରୀର ନିରଭରଣା ଅଙ୍ଗ-ସୌଷ୍ଠବ ସକାଳ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ଗଙ୍ଗଶିଉଳି ଫୁଲପରି ପଡ଼ିରହିଲା । ତାକୁ କିଏ ଗୋଟାଇ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କ ମସ୍ତକର ଦେବ ? ସମାଜରେ ସେ ବିଧାନ ନାହିଁ । ଏ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଯୁବତୀର ଦୁଇଆଖିରୁ ଦୁଇଟାପା ନିର୍ମଳ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ି ସେଇ ମଇଳା ଲୁଗା ଭିତରେ କୁଆଡ଼େ ମିଶିଗଲା । ସେତିକିବେଳେ ତା' ମୁହଁରୁ ଅଜାଣତରେ ପେଦ ବାହାରିପଡ଼ିଲା- ବୋଉ ଲୋ !

ବୋଉ ସେଠାରେ ନ ଥିଲା । ସେ ତ ଚାଲିଯାଇଥିଲା ବହୁଦିନ ତଳୁ; ବାପା ବି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ସେ ଦେଖିଲା, ସେହି କୁଡ଼ିଆ ଭିତରେ ସେହି ନିରାଭରଣା ଝିଅଟିକୁ ବାପା ତାର ପାଠ ପଢ଼ାଇବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି । ସେ ସିଲେଇ ଶିଖିଲା, ସେ ବହିପଢ଼ିଜାଣିଲା, ସେ ଲେଖିପାରିଲା, ସେ ହିସାବପତ୍ର ରଖିପାରିଲା । ଏହିପରି ସମୟରେ ନାରୀ-ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ଜୁଆର ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖେଳିଗଲା । ସେହି ଜୁଆରରେ ତା'ର ବାପା ଭାସିଯାଇ ପାଖ ଗାଁ ପ୍ରାଇମରୀ ସ୍କୁଲରେ ଝିଅକୁ ଲଗାଇଦେଲେ । ତେଣିକି ତା'ର ନାଁ ହେଲା ‘ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ’ ।

ଯୁବତୀ ମଇଳା ଲୁଗାଭିତରୁ ମୁହଁ ଟେକି ଦେଖିଲା, ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଆଉ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ । ବାପା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାକୁ ଗଲେ- ଆଉ କେହି ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠାକୁ । ଭାଇ ଚାଲିଯାଇଛି ପାଖରୁ ଦୂରକୁ ।

ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଗଲା କୁଆଡ଼େ ? ତିନିଖଣ୍ଡ ଗାଁ ଭିତରୁ ମଝି ଗାଁରେ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ‘ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ' ହୋଇ ରହିଲା । ତାକୁ ବୁଢ଼ାମାନେ ନିନ୍ଦାକେଲ, ଯୁବକମାନେ ପ୍ରଶଂସାକେଲ, ଛାତ୍ର ଓ ଛାତ୍ରୀମାନେ ମାଆପରି ଦେଖିଲେ । ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଏ ଗାଁରେ ପାଠ ପଢ଼େଇ ସେ ଗାଁରେ ତା’ର ସେହି ପିତୃମାତୃହୀନ କୁଡ଼ିଆ ଭିତରକୁ ଫେରିଯାଇ ସ୍ନେହର ଭାଇକୁ ମଣିଷ କରିବାରେ ଲାଗିଲା ।

ଯୁବତୀ ଛଟପଟ ହୋଇ ମୁହଁମାଡ଼ି ପଡ଼ି ଅତି ବିଚିତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲା- ଯେଉଁ ଗାଁରେ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ପିଲାଙ୍କୁ ପାଠ ପଢାଉଛି, ସେହି ଗାଁରେ କେତେ ଯୁବକଙ୍କ ଉଦ୍ୟମେର ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରାଦଳ ବାହାରିଲେ । ‘ରାମଲୀଳା', ‘କୃଷ୍ଣଲୀଳା’ ଓ ‘ଭାରତଲୀଳା’- ଏହିପରି କେତେ ଲୀଳା ଶିଖିଲେ । ସେହି ଲୀଳା ଭିତର ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀର ଜୀବନଲୀଳା ଆରମ୍ଭେହଲା । ଭାରତଲୀଳାରେ ଯେ ଅର୍ଜୁନ ହେଲା, ସେ ହେଉଚି ଦୁଇଟି ଗାଁର ସେବାୟତ ମଦନ ଶେଠି, ଯାହାର କି ତୃତୀୟ ଗାଁରେ ଘର । ମଦନା ଲାଖବିନ୍ଧା ଲୀଳାରେ ଅର୍ଜ୍ଜୁନ ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରୌପଦୀ ସ୍ୱୟଂବରରେ ମାଛ ଆଖିକୁ ଶର ବିନ୍ଧିଲା, ସେହି ଶର ଯାଇ ହୃଦୟଚକ୍ର ତେଳ ତଳେ ଅତି ଗୋପନରେ ନୀଳ-ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଆଖିର ବାଜିଲା । ମାନସ-ଚକ୍ଷୁରେ ଏ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେହି ଯୁବତୀ ସେହିପରି ମୁହଁ ପୋତି ବଡ଼ ଛଟପଟ ହେଲା । ଦେଖିଲା-ମଦନା ଶେଠିର ଶର ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ କି ଅନ୍ଧ କରିଦେଲା । ନୀଳ-ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଆଖି ଥାଇ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଦ୍ରୌପଦୀବେଶରେ ତା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଚାଲିଗଲା । ତାର ଶିକ୍ଷକତା ଗଲା, ତାର ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହ ଗଲା, ତାର ସମାଜବନ୍ଧନ ଗଲା । ସେ ଲୋକାପବାଦକୁ ଡରିଲା ନାହିଁ; ସମାଜର ବନ୍ଧନକୁ ମାନିଲା ନାହିଁ, ଗାଁବାଲାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲା ନାହିଁ । ନିଜର ପିତୃପିତାମହଙ୍କ କୁଟୀର ଛାଡ଼ି ସମାଜର ସକଳ ମମତା ହରାଇ ଚାଲିଗଲା ମଦନା ସାଙ୍ଗେର ।

ଓହା, କି ଦାରୁଣ ଦୃଶ୍ୟ ! ମାସ ଦୁଇଟା ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ମଦନା ଘେର ବୋହୂ ହୋଇ ରହିଲା । ତା'ପରେ ଆସିଲା ଭୀଷଣ ପରିସ୍ଥିତି । ନାଟ ଆଖଡ଼ା ଭାଜିଗଲା । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଲାଖବିନ୍ଧା ସରିଗଲା । ନୀଳ-ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀର ଦ୍ରୌପଦୀ ବେଶ ଲୁଚିଗଲା । ମଦନା ଖାଇଲା ମଦ । ନୀଳ ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ମନାକଲା । ତା'ପରେ ଝଗଡ଼ା, ତା'ପର ଅଭାବ, ତା'ପେର ଲୁଗାବୁଜୁଳା କାନ୍ଧେର ପକାଇ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଚାଲିଲା ଧୋବଣୀ ବେଶରେ ପୋଖରୀତୁଠକୁ । ଲଜ୍ଜା ଅପମାନ ତା' ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏତେ ଭାର ଦେଲେ ଯେ, ପିଠିରେ ମଇଳା ଲୁଗାର ଭାର ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁବେଳେ ମୁଣ୍ଡେପାତି ରହିଲା । ଯୁବତୀ ଏତିକିବେଳ ମଇଳା ଲୁଗା ଭିତରୁ ମୁହଁ ଟେକି କାତର ଭାବେର କାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେବ ବିଚାରି ଉଠି ବସି ଦେଖେ ତ, ସେ ହେଉଛି ସେହି ଅତୀତର ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ । ସେ ହେଉଛି ଆର ଗାଁର ମାତୃହୀନ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ, ଯେ କି ଖୁଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି ।

ପଡ଼ିଶାଘରର ବୋହୂଏ ମୁଣ୍ଡ ପୋତି ରହି ଭାବିଲ-ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଆହୁରି ଧୋବଣୀ ହୋଇନାହିଁ ?ସେହି ପୂର୍ବର ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଓ ଏବର ନୀଳେଧାବଣୀ ମଇଳା ଲୁଗା ଭିତରେ ପଡ଼ିରହି କ'ଣ ଭାବୁ ଭାବୁ ବେଳ ବୁଡ଼ି ରାତି ହେଲା । ରାତି ଦୁଇପହରକୁ ଗଡ଼ିଲା ପର ପଡ଼ିଶାଘରେ ପାଟିତୁଣ୍ଡ ଶୁଭିଲା । ନୀଳେଧାବଣୀ ପାଗଳିନୀ ପରି ଦୁଆର ଫିଟାଇ ପଡ଼ିଶାଘର ପଶି କହିପକାଇଲା- “ଯାହା ଆଣିଚ, ଦିଅ ମୋତେ ଚାଖିବାକୁ । ମୋ ଭାଇର ପରା ଭୋଜିଘର ? ମୁଁ ସେଠି ଥିଲେ ପରା ତୁମକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି ଭୋଜି, ତୁମକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି ଅଇଣ୍ଠା ଭାତ-ତରକାରି । ମୋତେ ତୁମେ ଦେବନାହିଁ ? ସେ ଦିନ ଗଲା । ଭାଇର ଭୋଜିଘର କଥା ଭାବି ଭାବି ‘ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ’ ତା ଆରଦିନ ତୋଠକୁ ଗଲାନାହିଁ । ଭାଉଜର ବଉଳପାଟ ପଡ଼ିଶାଘରର ବୋହୂ କାଚି କରି ଦେବାକୁ ଆଣିଥିଲା । ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ କାକୁତି ମିନତି ହୋଇ କହିଲା -“ମୁଁ କାଚିଦେବି ଲୋ, କାଚିଦେବି ! ମୋ ଭାଉଜର ବଉଳପାଟ ମୋତେ ଦିଅ, ମୁଁ ଧୋଇଆଣିବି ।” ସେଇଆ ହେଲା । ନୀଳ-ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ବଉଳପାଟକୁ ଧୋଇଆଣି ଆଉ ପଡ଼ିଶାଘରକୁ ଫେରାଇଲା ନାହିଁ । ତାଗିଦା ଆସିଲା ଆର ଗାଁରୁ । ବଉଳପାଟ ଫେରାଇଲେ ତେଣେ ସେ ଘରେ ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବ; କିନ୍ତୁ ଫେରାଇବ କିଏ ? ତାହା ଯେ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ହାତରେ ! ଶୁଣାଗଲା-ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ କହୁଛି, ଭାଇ ନ ଆସିଲେ ଫେରାଇବନାହିଁ ।

ଭାଇ ଆସିବ ? ଭାଇ ଆସିବ ଧୋବାଘରକୁ ନାନୀ ବୋଲି ସମ୍Dଧନ କରିବାକୁ ? କ‌ଥାଟା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଉଠିଲା । ତିନିଖଣ୍ଡ ଗାଁରେ - ଯେଉଁ ଗାଁରେ ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁ ଗାଁରେ ସେ ମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ ହୋଇଥିଲା ଓ ଶେଷରେ ଆଉ ଯେଉଁ ଗାଁରେ ଧୋବଣୀ ହୋଇ ସେ ଦୁଇ ଗାଁର ଲୁଗା ସଫା କଲା, ସବୁଆଡ଼େ ଚହଳ ପଡ଼ିଗଲା । ତେଣେ ଭାଇ ଘରେ ବସି ଭାବିଲା - ‘ଯେ ଥିଲା ନାନୀ, ତା ପାଖକୁ ଯିବ କି ନାହିଁ ।' ରାତି ହେଲା ପହେର । ଯିବ କି ନାହିଁ ଯିବ କି ନାହିଁ ଭାବି ଭାବି ଭାଇ କେତେବେଳେ ଯେ ଆସି ଭଉଣୀ ପାଖେ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି ସେ ସମୟ-ଜ୍ଞାନ ତାର ନାହିଁ । ଡାକିଲା-“ନାନି !” ସେତିକିବେଳେ ଚଉତା ହୋଇଥିବା ବଉଳପାଟ ଖଣ୍ଡି ହାତରେ ଧରି ଆଲୁଳାୟିତେକଶା, ବିବ୍ରତବଦନା, ଅଶ୍ରୁମୁଖୀ ‘ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ' ଭାଇକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଜାକି ପକାଇ କହିଲା - ‘“ମୁଁ ଚାଲିଆସିଲି ବୋଲି ତୁ ଚାଲିଆସିଲୁ ? ଲୋକେ ବୋଲିବେ କ'ଣ ? ତୁ ମଧ୍ୟ କୁଳେର କଳଙ୍କ ଲଗାଇବୁ ? ଫେରିଯାଆ, ଫେରିଯାଆ !"

ଭାଇ ଫେରିଯାଇ ଆନନ୍ଦ-ମୁଖରିତ ତାର ସେହି କୁଡ଼ିଆ ଭିତରେ ଆଲୁଅରେ ଦେଖିଲା- କାହାର ଲୁହ ତା ହାତରେ ଲାଗିଛି, କାହା ସ୍ନେହର ସ୍ପର୍ଶ ତାକୁ ବିଚଳିତ କରିପକାଇଛି, କାହାର ଅନୁତାପ ବାଣୀ ତା ପ୍ରାଣକୁ ମନ୍ଦିପକାଉଛି ।

ବଉଳପାଟ ଭାଇ ହାତରେ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହେଲେ ଅବାକ୍ !