ମନ ର ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା , ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରତ୍ଯେକ କ୍ଷଣ ବଦଳୁଛି | ଯଦି କୌଣସି ବିଶେଷ ଶବ୍ଦ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧିତ କରାଉଛି ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟ ରେ ତାହା ତୁମ ପାଇଁ ନିରପେକ୍ଷ ହୋଇଥାଇ ପାରେ | କୌଣସି ଦୁଇଟି ସମୟରେ ଏକ ବସ୍ତୁ ଜଡିତ ସମ୍ବେଦନା ମଧ୍ଯ ସମ୍ପୁର୍ଣ ସମାନ ନ ଥାଏ | ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ହିସାବ ରେ ଅନୁଭୁତି ମଧ୍ଯ ବଦଳି ଚାଲେ |

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଡ଼ିକଙ୍କ ସାହାଜ୍ୟ ରେ ତୁମେ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୁପ ,ଗନ୍ଧ ଓ ଘ୍ରାଣ ମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିଥାଓ | ଏହା ବ୍ଯତିତ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ବାରା ମଧ୍ଯ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ ହୋଇଥାଏ | ଏହି ସବୁ ଜ୍ଞାନ ତୁମ ମନର ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା, ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଗୁଡ଼ିକଙ୍କୁ ଆକାର ଦେଇ ଚାଲେ | ଏ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ ଓ ସାଧରଣତଃ ଏହାର ଅବଗତି ତୁମକୁ ହେଇ ପାରିନଥାଏ |

ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ, ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ଜଣଙ୍କୁ ଖରା ରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଦେଖି ତୁମ ମନରେ କରୁଣା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଇପାରେ | ତୁମେ ତାର ସାହାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହେଲ | କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ସ୍ମୃତି ରୁ ଏକ ଚିନ୍ତା ଆସିଥାଇ ପାରେ ଯେଉଁଠି କି ସମାଚାର ରେ ନକଲି ଭିକାରି ଙ୍କ ରାକେଟ୍ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିଲା | ତୁରନ୍ତ ସେ କରୁଣା. କ୍ରୋଧ ରେ ରୂପାନ୍ତର ହୋଇଯାଇଥାଏ |

ସେଥିଲାଗି ତୁମ ମନ ର ସ୍ଥିତି ଓ ଚେତନା ର ଗତି କେଉଁ ଦିଶା ନେବ ତାହା ତୁମ ମନକୁ ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହାର ସ୍ଥିର କରେ | ଯଦି ତୁମେ ଏ ଭଳି ପରିବେଶ ରେ ରହୁଛ ଯେଉଁଠି ମନରେ କ୍ରୋଧ ର ଧାରଣା ଛାପ ହୋଇଚାଲିଥାଏ, ତୁମ ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା, ଅନୁଭୁତି ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ଯ କ୍ରୋଧାକୁଲ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ |

ଚକ୍ଷୁ, କାନ, ନାସିକା, ଜିହ୍ୱା ଓ ଚର୍ମ ଦ୍ବାରା କେବଳ ଉଚିତ୍ ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହ କରିନେବା ହି ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ | ଅନେକ ଜନ୍ମ ର ସଙ୍ଗ୍ରହିତ ସଙ୍ଖାର ଜାହା ଗହୀର ମନରେ ଘର କରି ବସିଛି, ତାହା ବାରମ୍ବାର ତୁମ ଚେତନା କୁ ଚିନ୍ତନ ଆକାର ରେ ଆସି, ତୁମ ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା , ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ଥାଏ | ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ତୁମେ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୁଋବଚନ ଶୁଣିଲା ବେଳେ ମଧ୍ଯ କେଉଁଠୁ ଏକ ବାସନା ର ଚିନ୍ତା ଆସି ତୁମକୁ ଅନ୍ୟମନସ୍କ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ଥାଏ |

ଏହି ସଙ୍ଖାର ଗୁଡିକଙ୍କୁ ବଦଳାଇବା ହି ଏକ ସାଧକ ର ମୌଳିକ ସାଧନା | ମନ ର ଅଶୁଦ୍ଧତା ର ମୁଲ କାରଣ ହେଉଛି ଏହି ସଙ୍ଖାର | ଦୁଃଖ ର ମୁଳ କାରଣ ମଧ୍ଯ ଏହି ସଙ୍ଖାର | ସେଥି ଲାଗି ବୁଦ୍ଧ କହିଲେ ଯେ ମୁକ୍ତ ହେବାର ରାସ୍ତା ହେଉଛି ସଙ୍ଗ୍ରହିତ ସଙ୍ଖାର ଗୁଡିକଙ୍କୁ ସଫା କରିବା ଆଉ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନୁଆ ବିକୃତି ମାନଙ୍କ ନିର୍ମାଣ କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା | ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ ଦ୍ବାରା ଏହି ଦୁର୍ମମ କାର୍ଯ୍ଯ ରେ ସଫଳତା ହାସଲ ହୋଇ ଥାଏ |

ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ କଣ?

ପବିତ୍ର ବେଦ, ପୁରାଣ, ବାଇବେଲ, କୁରାନ୍ ଇତ୍ଯାଦି ମାନଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ହେଉଛି ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ | ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁଙ୍କ ବାକ୍ଯ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ହେଉଛି ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ | ଅନ୍ତର୍ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ଆତ୍ମ ସମିକ୍ଷା ହେଉଛି ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ | ମନ କୁ ବାହର ବସ୍ତୁ ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ପରମ ସତ୍ଯ ର ଅନୁସନ୍ଧାନ ରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ହେଉଛି ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ |

ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ ରେ ନିରନ୍ତରତା ଅତ୍ଯନ୍ତ ଜରୁରୀ | ଅନ୍ଯଥା ତାର ବଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ | ସେଥିଲାଗି ପ୍ରତ୍ଯେକ ଦିନ ଅନ୍ତତଃ ୧ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଦେବା ଅନିବାର୍ଯ୍ଯ | ସାଧନା ରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏହି ସମୟ ର ଅବଧି ବଢ଼ାଇବାକୁ ହେବ |

ନିଜ ମାନସିକ ଆବେଗ, ଚିନ୍ତା ଧାରା ଇତ୍ଯାଦି କୁ ନିରିକ୍ଷଣ କରି ଡାୟରୀ କିମ୍ବା ଜର୍ନାଲ୍ ଲେଖିବା ମଧ୍ଯ ସାହାୟକ ହୋଇଥାଏ | ପ୍ରସିଦ୍ଦ ଦାର୍ଶନିକ, ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ ମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକ ଗୁଡ଼ିକଙ୍କ ଅଧ୍ଯୟନ ଦ୍ବାରା ତୁମେ ତୁମ ମନର କାର୍ଯ୍ଯ କାରିତା ବିଷୟରେ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପାଇ ପାରିଥାଓ |

କିଭଳି କାର୍ଯ୍ଯ କରେ ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ?

ଅନେକ ଜନ୍ମ ର କର୍ମ ସଙ୍ଖାର ମନ କୁ ମଳିନ କରି କାମ, କ୍ରୋଧ, ବାସନା, ଈର୍ଷା, ମୋହ ଇତ୍ଯାଦି ରେ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ | ଏହି ସଙ୍ଖାର ଗୁଡିକ ବାରମ୍ବାର ଆସି ଆମର ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା , ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁ ଆକାର ଦେଇ ଚାଲେ | ସେ ସଙ୍ଖାର ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ଯ ପ୍ରତି କ୍ଷଣ ବଦଳିଥାନ୍ତି | ମନ ଯେଭଳି ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହ କରେ ସେଭଳି ପରିବର୍ତନ ହେଇଥାଏ |

ନିରନ୍ତର ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ ଦ୍ବାରା ମନ ବାରମ୍ବାର ପରମ ସତ୍ଯ ଓ ପ୍ରକୃତି ର କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱଭାବ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦ୍ବାରା ସଙ୍ଖାର ରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତନ ଆଶେ | ସେମାନଙ୍କ ପରିବର୍ତନ ଦ୍ବାରା ତୁମ ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା , ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରେ ପରିବର୍ତନ ଆଶେ | ଏ ଗୁଡିକଙ୍କ ପରିବର୍ତନ ରୁ ମନ ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥାଏ |

କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ର ଯିଦ୍ଦି ସଙ୍ଖାର ର ସାମନା କରୁଛେ | ସେଥିଲାଗି ଦୃଢ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସର୍ଗ ଆବଶ୍ଯକ | ସମୟ ଲାଗିବ, କିନ୍ତୁ ନିରନ୍ତରତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ର ଗୁରୁତ୍ଵ ବହୁତ୍ ଅଧିକ ଏକ ସାଧକ ପାଇଁ ସାଧନା ରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଲାଗି |

ମଙ୍ଗଳ କାମନା |

ନିରନ୍ତର ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ କିଭଳି ମନ କୁ ନିର୍ମଳ କରି ଥାଏ ?

ଚିନ୍ତା, ସମ୍ବେଦନା , ଅନୁଭୁତି, ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁ ଆକାର ଦେବାରେ ସ୍ୱାଧ୍ଯାୟ ର ଭୁମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ