ଗଣପର୍ବର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ନୈସର୍ଗିକ ଗଣପର୍ବ

‘ଗଣ’ ଶବ୍ଦଟିର ସରଳ ଅର୍ଥ ହେଲା ‘ଲୋକ’। ଏହି ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚୀ (ଯେମିତି ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଲୋକତନ୍ତ୍ର) । ପାଣିନୀଙ୍କ ଭାଷାରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ସାଧାରଣ ଜନତା । ଏହାର ଅର୍ଥ ‘ଜଗତ’ ବା ‘ଭୁବନ’ । କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଏହା ‘ବିବେକ’ର ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ । ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ‘ଲୋକ’ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବିଶଦ ଭାବରେ କରାଯାଇଛି । ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଉତ୍ପତ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ଆଦିକୁ ବୁଝାଏ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗବତ ଗୀତାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ବା ଗୁଣ ଶବ୍ଦକୁ ସମୂହ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାହୋଇଛି ।

‘ଗଣ’ ବା ‘ଲୋକ’ ଶବ୍ଦକୁ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ Folk ବା Mass ସହିତ ସମକକ୍ଷ ବୋଲି ଧରାଯାଇପାରେ । ବ୍ୟକ୍ତି, ଜନସମୁଦାୟ, ଭୂମଣ୍ଡଳ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥ । କିନ୍ତୁ ପରିଭାଷିକ ଅର୍ଥରେ ଏହାର ସଂଜ୍ଞା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର । ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଜନସମୁଦାୟ ନୁହେଁ । ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପାରଂପରିକ ପ୍ରଥାବଦ୍ଧ ବିଶ୍ଵାସନିଷ୍ଠ ଅନ୍ତଃ-ସମ୍ବନ୍ଧ ସମ୍ପନ୍ନ ଜନସମୁଦାୟକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରେ। ତେବେ ନୂଆଁଖାଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ସଂଜ୍ଞା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ନୂଆଁଖାଇ ସମ୍ପର୍କରେ ଆହୁରି ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ । ସଂଗ୍ରାହକମାନେ ଅନେକ ତଥ୍ୟକୁ ଅଦରକାରୀ, ଅଶ୍ଳୀଳ, ଅମାର୍ଜିତ ବା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ କହି ସଂକଳନର ପରିଧି ବାହାରେ ରଖି ଅଛନ୍ତି । ସଂଗ୍ରାହକର ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦାବଳୀ ତଥା ପରମ୍ପରାର ବିଶ୍ଳେଷଣ କ୍ଷମତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କଥା ନିର୍ଭର କରେ । ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିର ତଥ୍ୟକୁ ସଂଶୋଧନ ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଅଧିକାର ସଂଗ୍ରାହକର ନାହିଁ । ବହୁ ବିଚିତ୍ର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ଗଠିତ ଭାରତୀୟ ଓ ଉତ୍କଳୀୟ ସଂସ୍କୃତି । ଏଥିରେ ତା’ର ସ୍ଵକୀୟ ବୈଶିଷ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ “ “ ନିଦାତଥ୍ୟ” ପରିବେଶଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନ ହୋଇ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଓ ଭାଷମାନ କର୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଷଣ ସମ୍ଭବ । ଏଥରେ ଇତିହାସର ବିକାଶ ଧାରା ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ।

ନୈସର୍ଗିକ ଗଣପର୍ବ

ଭଗବାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ଵକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ତିନିପ୍ରକାର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ଆସ୍ତିକ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଅଜ୍ଞାତବାଦୀ । ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି । ତୃତୀୟତାବାଦ ଅର୍ଥାତ ଅଜ୍ଞାତବାଦୀମାନେ ‘ନରେ ବା ପୁଂଜରେ’ ଚିନ୍ତାଧରା ପୋଷଣ କରନ୍ତି । ସଠିକ ଭାବେ କିଛି ନ କହିଲେ ବି ବେଳେବେଳେଆସ୍ତିକ ତଥା ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ନାସ୍ତିକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ ସୁବିଧାବାଦୀ କହିଲେ ଭୁଲ ହେବ ନାହିଁ । ଥରେ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଜଣେ ଆଗନ୍ତୁକ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ । ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ-

ହୟ କହୋ ତୋ ହୟ ନହିଁ, ନହିଁ କହା ନ ଯାୟ ।

ହୟ ନହିଁକେ ବିଚମେ ସାଏଁ ମେରା ସମାୟା ।।

ଅର୍ଥାତ୍, ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କହିହେବନି କି ନାହାନ୍ତି ବୋଲି କହି ହେବ ନାହିଁ । ଏହି ଥିବା ନଥିବାର ଦୂରତାଟା ଏକ ସମ୍ଭାବନା ବା ବିଶ୍ଵାସ ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ବାସ କରନ୍ତି । ଏଣୁ ଭଗବାନ ସତ୍ ନୁହନ୍ତି କି ଅସତ୍ ନୁହନ୍ତି | ସେ ବ୍ୟତୀତ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ର ଅତୀତ । ଭକ୍ତର ଭାବ ହିଁ ଭଗବାନ । ଗୀତାର ଉକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ-

ଯେ ଯଥା ମାଂ ପ୍ରପଦ୍ୟନ୍ତେ, ତା ତଥୈବ ଭଜାମ୍ୟହମ–

ମମ ବର୍ମାନୁ ବର୍ତ୍ତନ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟ ପାର୍ଥ ସର୍ବଶଃ ।

(ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୪, ଶ୍ଳୋକ ୧୧)

ଅର୍ଥାତ୍ ଭକ୍ତମାନେ ଯେପରି ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେପରି ରୂପରେ ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ନୂଆଁଖାଇରେ ସେପରି ହିଁ ହୋଇଛି । ନୂଆଁଖାଇ ପାଳନ କରୁଥିବା ଅଗଣିତ ନରନାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖୁବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉପାସନା ଯୁଗଯୁଗଧରି ଜାରୀ ରହିଛି । କାରଣ ଅନ୍ନହୀନ ସଂସାର ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାର ।

ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ନୂଆଁଖାଇ ପର୍ବର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ଵ ରହିଛି । ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବରେ ଏହି ଉତ୍ସବର “ ଭାଇଚାରା”ର ସନ୍ଦେଶ । ସମସ୍ତଙ୍କ (ସର୍ବ) ଭିତରେ ନିଜକୁ (ସ୍ୱ)କୁ ମିଳାଇ ଦେଲେ ହିଁ ମିଳେ “ ସର୍ବସ୍” । ଏହି ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରତୀକ ନୂଆଁଖାଇର ପର୍ବ କେବଳ ଯେ କେତେଟା ଗଡ଼ଜାତରେ ବା କିଛି ପାର୍ବତ୍ୟ ନଦୀ ଉପତ୍ୟାକାରେ ଅଥବା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗଳିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ପାଳିତ ହେଉଥ‌ିବ ଏକଥା କେବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇ ନପାରେ । ବିଶ୍ବର ସବୁ ସମାଜ, ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂପ୍ରଦାୟ, ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଏହାକୁ ପ୍ରକାରାନ୍ତରେ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଏପରି ଏକ ପର୍ବ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ ଏ ପ୍ରଶ୍ନ କେହି କେବେ ପଚାରି ନାହାନ୍ତି । କାରଣ ଏ ପ୍ରଶ୍ନ ସ୍ଵୟଂ ଉତ୍ତରୀତ । ଧାନ ଫସଲ ବା ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଉତ୍ସବ ଭୂମି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସମଗ୍ର ମାନବଜାତି ଦ୍ଵାରା କରାଯିବା ସ୍ଵାଭାବିକ । ଭାଇଚାରା ଓ ବିଶ୍ଵମାନବିକତାକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ କୌଣସି ମାନବ ସଭ୍ୟତା ତିଷ୍ଠି ନପାରେ । ନୂଆଁଖାଇକୁ ମୂଳତଃ ଏକ ଆଦିବାସୀ ଉତ୍ସବ ପରମ୍ପରା ଅଭିହିତ କରୁଥିବା କିଛି ମତାବଲମ୍ବୀ ଏକଥା ମଧ୍ୟ ସ୍ଵୀକାର କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ବିଶ୍ଵର ପ୍ରାଚୀନତମ ପାରଂପରିକ ପାର୍ବଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ । ଉତ୍ସବର ପ୍ରାଚୀନତା ଓ ବ୍ୟାପକତା ହିଁ ତା’ର ମହନୀୟତା ସୂଚାଉଛି ।

ନୂତନ ଶସ୍ୟର ଉଲ୍ଲାସକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ବିଭିନ୍ନ କାବ୍ୟ କବିତାର ସମ୍ଭାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ବିଶେଷ କରି କୋଶଳାଚଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କବି ଓ ଲେଖକ ନୂଆଁଖାଇ ସଂପର୍କରେ କିଛି ନା କିଛି ରେଖାପାତ କରିଛନ୍ତି । ସ୍ଵଭାବ କବିଙ୍କ କୃଷି ସଂଗୀତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନ ଜୀବନରେ ପ୍ରଭାବିତ ଚିତ୍ର । ମାନବବାଦୀ କାବ୍ୟ ପୁରୁଷ ବିନୋଦଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ଓଡ଼ିଶାର ସୁପରିଚିତ କବି । ମାତ୍ର ନୂଆଁଖାଇ ଉପରେ କବିତା ଲେଖୁବା ପାଇଁ ସେ ବାହାରି ଆସିଛନ୍ତି ନିଜର ଜନ୍ମମାଟିର ଭାଷାକୁ । ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଅଂଚଳରେ “ ସାଦ୍ରୀ”, “ ମାଟକୀ” ଏପରି ଅନେକ ଭାଷା ଅଛି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାହିତ୍ୟର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିନାହିଁ । କବି ବିନୋଦ ନାୟକ ମାଟକୀ ଭାଷାରେ ଲେଖୁଛନ୍ତି—

ଭୋଜନ ନୂଆଁଖୁଆ, ଉଦୋନ ନୂଆଁଖୁଆ

କବୋଲିଆ ଭତନା ଭାତ କୁଶନା ପିଆ କିଆ

ଫୁଲିଆ ଜନ ଉକିଆ

ହାଟ ପାଲିର ଶୁଖୁଆ ଝୁରି ଭେଜଦରୀ ବାଇଗନ

ଟେନିମାଛର ଝୋଲ

ଧୃତାଂ ଧୃତାଂ,

ଏ ଜୁଲିଆ ଧରବୋ ପାରେ ଢୋଲ ।

ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏକ ଆଦିବାସୀ ଅଧୁଷିତ ଅଂଚଳ ରୂପେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଇତିହାସଜ୍ଞ ପରିବ୍ରାଜକ ଟେଲେମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀରେ ବର୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ଏହି ବିରଣୀରୁ ଓରାମ, ଖଡ଼ିଆ, ମୁଣ୍ଡା, କିଶାନ, କୋଲହ ଆଦି ସଂପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ବସବାସ କରୁଥିବାର ଜଣାପଡ଼େ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମୂଳଭାଷାକୁ ‘ଅଷ୍ଟିକ’ ବା ଆଗ୍ନେୟଭାଷା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ଯଦି ଓ ସେ ସମୟରେ ନୂଆଁଖାଇ ପାଳନ କରୁଥିବାର ବିଷୟ ଅତିଥୁ ଅଧ୍ୟୟନକାରୀ ଜାଣିପାରି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ବୈଦିକ କାଳରୁ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଅନ୍ନପୂଜା ପରଂପରାକୁ ଆଧ୍ୟାମିକ ସ୍ଵୀକୃତି ମିଳିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ।

ନୁଆଁଖାଇ ବିଶେଷ, ଭାଗ - ୦୩

ନୁଆଁଖାଇ ବିଶେଷ, ଭାଗ - ୦୩