ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଭାଗ - ୩୦

ବୃକ୍ଷ ପର୍ବତ ଛାୟା ଯେହ୍ନେ

ନିଶ୍ଚଳ ଜଳ ଅକମ୍ଫନେ।

ଜଳ ଚଳିଲେ ଯେହ୍ନେ ଚଳେ

ଭ୍ରମଇ ଅବନୀ ମଣ୍ଡଳେ।

ସ୍ଵପ୍ନେ ଅନର୍ଥ ଦେଖି ଯେତେ

ମିଥ୍ୟା ବିଚାର କର ଚିତ୍ତେ।

କେବେହେଁ ନୁହଁଇ ଏ ସତ୍ୟ

ଏ ମୋହମାୟା ବିକଳ୍ପିତ।

ଏଣୁ ତୁ ଭ୍ରମ ପରିହର

ଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର କର।

( ଅତିବଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ,

ଏକାଦଶ ସ୍କନ୍ଧ, ତ୍ରୟୋବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ )

ପ୍ରସଙ୍ଗ - ଚିତ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା

ଅର୍ଥ -ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ କହିଲେ,ହେ ଉଦ୍ଧବ! ଜଳାଶୟରେ ଜଳ ସ୍ଥିର ଥିଲାବେଳେ ସେଥିରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଜଳରେ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପାଣି ହଲିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସବୁ ହଲିଲା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି ଯଦିଓ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତ ସ୍ଥିର ଥାଆନ୍ତି।ତେଣୁ ଜଳର ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁ ସ୍ଥିର ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତର ଛାଇ ଅସ୍ଥିର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।ଯେହେତୁ ଏହା ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଅସ୍ଥିରତା ନୁହେଁ ଜଳର ଅସ୍ଥିରତା ତେଣୁ ଛାଇର କମ୍ଫନ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କେବଳ ଭ୍ରମ।ମଣିଷ ଚକା ଭଉଁରୀ ଖେଳିଲାବେଳେ ଆଖି ବୁଲିବା କାରଣରୁ ସାରା ପୃଥିବୀ ବୁଲିବା ଭଳି ଦେଖା ଯିବାଟା ଓ ଚିତ୍ତର ଚଞ୍ଚଳତା ଯୋଗୁ ନିଦ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖିବାଟା ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ଭ୍ରମ।ଠିକ୍ ସେହିପରି ସଂସାରର ମାୟା ଓ ମୋହ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସବୁବେଳେ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ମଣିଷର ମନ ସଂସାରର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଵରୂପକୁ ଦେଖି ପାରେନାହିଁ।ଚିତ୍ତର ଚଞ୍ଚଳତା ଯୋଗୁ ମଣିଷ ଯାହା ଦେଖେ ତାହା କେବଳ ମିଥ୍ୟା ଓ ଭ୍ରମ।ତେଣୁ ହେ ଉଦ୍ଧବ! ତୁମେ କେବଳ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ତୁମର ଏ ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇପାରିବ।

ଭାବାର୍ଥ- ସଂସାରର ମାୟା ମୋହ ଦ୍ଵାରା ଭ୍ରମିତ ମଣିଷ ଚିତ୍ତର ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁ ଯାହା ସବୁ ଦେଖେ ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କେବଳ ମନର ଭ୍ରମ ମାତ୍ର ଅଟେ। ତେଣୁ ଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତକୁ ସାଧନା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥିର କରି ପାରିଲେ ମଣିଷ ନିଜ ମନର ଭ୍ରମ ଦୂରକରି ସଂସାରର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଵରୂପ ଦେଖି ପାରିବ।