ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ର ମହତ୍ବ ଓ significance

ଭାଦ୍ରବ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ବା ରାଧାଷ୍ଟମୀ ଦିବସକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଓ ରଚୟିତା ଅତିବଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ଦିବସକୁ ଭାଗବତ ଦିବସ ରୂପେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପାଳନ ହୋଇଥାଏ।ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରଚିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ପୁରାତନ ପଦ୍ୟାବଳୀ ରଚନା । ଭାଗବତ ପ୍ରଥମେ ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା । ପରେ ଏହି ପୋଥିମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ତାହାକୁ ଛପା ବହି ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରାଗଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗି ଓ ଭାଗବତ ଗାଦି ବା ଭାଗବତ ଗୋସାଇଁ ଆଦି ସାମୁହିକ ଭାଗବତ ପାଠ ପାଇଁ ରହିଥିଲା । ସେଠାରେ ସଞ୍ଜ ଦେବା ପରେ ଭାଗବତ ବୋଲାଯାଉଥିଲା । ପରେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିର ସଂଖ୍ୟା କମିଯିବା ହେତୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଘର ମାନଙ୍କରେ ବୋଲାଯାଇଥାଏ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଗବତ ପଢ଼ାଯାଏ । ଭାଗବତ ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ହିନ୍ଦୁ ଘରେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେବା ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳରେ ଏବଂ ମୁମୂର୍ଷର ଶେଯ ପାଖରେ ପଢ଼ାଯାଏ । ଆଗରୁ ବସନ୍ତ, ମହାମାରୀ, ହଇଜା ଓ ଗ୍ରାମର ଅନିଷ୍ଟ ଆଶଙ୍କା ଭୟରେ ଭାଗବତ ପାଠ କରାଯାଉଥିଲା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ବାର ସ୍କନ୍ଧରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରତି ସ୍କନ୍ଧ ଦଶରୁ ତିରିଶଟି ଅଧ୍ୟାୟ ବିଭକ୍ତ । ହୋଇ ଏଭଳି ରଚିତ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କଲେ ଏହା ଠିକ ଏକ ବର୍ଷ ବା ୩୬୫ ଦିନରେ ସମାପ୍ତ ହେବ ।

କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ଚିତ୍ର ଭାଗବତ ପୁରାଣ ରୁ

ବ୍ୟାସଦେବ ରଚିତ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଦୃତ ହୋଇପାରିନଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ଦାସ ବଡ଼ଦେଉଳରେ ପୁରାଣପଣ୍ଡା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ପୁରାଣପଣ୍ଡା ହେଲେ । ସେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତକୁ ସରଳଭାଷାରେ ବୁଝାଇ ଦେଉଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବୋଉ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପଦ୍ୟରୂପରେ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ପୁଅକୁ କହିଲେ । ତେଣୁ ସେ ଅଧ୍ୟାୟେ ଅଧ୍ୟାୟେ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ ଶୁଣାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ ଭାଗବତ ଗ୍ରନ୍ଥର ରୂପ ନେଲା ଓ ଲୋକାଦୃତ ହେଲା । ପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ାରେ ନିତି ଭାଗବତ ପାଠ ହୁଏ ଓ ଭକ୍ତଗଣ ଶୁଣିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ଏଥିରେ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତର ମଙ୍ଗଳାଚରଣ ସ୍ଥାନ ପାଇବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଭାଗବତ ନବାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତର ମର୍ମାନୁବାଦ ରହିଛି । ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ ଭଳି ଏହା ବାର ସ୍କନ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ତେବେ କେତେକ ରଚନାରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ସ୍କନ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ତାତ୍କାଳିକ ଓଡ଼ିଆ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ରଚିତ ଲୋକସାହିତ୍ୟ । ଏଥିରେ ସୁଖପାଠ୍ୟତା, ଲଳିତ ଓ କୋମଳ ପଦାବଳୀ ତଥା ସହଜ ଗାନଯୋଗ୍ୟ ନବାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦ ରହିଛି ।

ଗୋବିନ୍ଦ ଗୋବିନ୍ଦ ଗୋବିନ୍ଦ ।

ପଦୁ ଗଡ଼ୁଛି ମକରନ୍ଦ ॥

ସେ ମକରନ୍ଦ ପାନ କରି ।

ହେଳେ ତରିଲେ ବ୍ରଜନାରୀ ॥

ସେ ବ୍ରଜନାରୀଙ୍କ ପୟରେ ।

ମନ ମୋ ରହୁ ନିରନ୍ତରେ ॥

ମନ ମୋ ନିରନ୍ତରେ ଥାଉ ।

ଏହି ନବାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି କାଳଜୟୀ ରଚନା ଯାହାକୁ ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଶୁଣିଥିବେ ତାହା ହେଉଛି ଭାଗବତ, ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରିଚୟ ପୁସ୍ତକ ହେଉଛି ଏହି ଭାଗବତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ର ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ବା ମୂଳ ରୂପ ର ପ୍ରମାଣ ଗତ ରଚନା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ, କୋଟି ଓଡ଼ିଆ ଙ୍କ ମଉଡ଼ ମଣି ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ର ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଆଉ ସେହି ଜଗତର ନାଥ ଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କ ଭକ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳଜୟୀ ରଚନା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ।

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଓଡ଼ିଶାର ସହିତ୍ୟାକାଶ ରେ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ। ଯେହେତୁ ତାଙ୍କର ବାପା ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ଥିଲେ ଯେଉଁ ମାନେ ପୁରାଣ ପଠନ କରି ଏହାକୁ ସରଳ ଭାଷା ରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି ତେଣୁ ଖୁବ୍ କମ୍ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନ ଉପରେ ନିଜର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜି ପାରିଥିଲେ। ଯାହା ତାଙ୍କୁ ବେଦବ୍ୟାସ ଙ୍କ ରଚିତ ଭକ୍ତି ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ କୁ ବୁଝିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ପାରିଥିଲେ। ଯଦି ଭାଗବତ ରଚନା ଉପରେ ଆସିବା ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେହି ସମୟରେ ତତ୍କାଳିନ ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତ ରେ ଭାଗବତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କ ମାଆ ହବିଷ ପାଳନ ସମୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ହେଲେ ସେଠି ଏହା ପାଇଁ ଅର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିଲା ଯାହା ତାଙ୍କ ଭଳି ଅନେକ ବିଧବା ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ନଥିଲା ଓ ଏହା ଛଡ଼ା ସଂସ୍କୃତ ରେ ଭାଗବତ କୁ ସେମାନେ ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ୟା କୁ ଦୂର କରିବା ନିମନ୍ତେ ସେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯଦିଓ ପ୍ରଥମେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଏହାକୁ ନେଇ ଦ୍ଵନ୍ଦ ରେ ଥିଲେ ହେଲେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାରୁ ସେ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ। ନବାକ୍ଷରୀ ରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ର ପଦ୍ୟ ରୂପ ରେ ସେ କାଳଜୟୀ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ ଓ ବଟ ଗଣେଶ ଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ଏହାକୁ ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ହିସାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସରଳରେ ବୁଝାଇ ଦେଉଥିଲେ। ସ୍ଵୟଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଏହା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏଥିରେ କିଛି ପଂକ୍ତି ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ହିଁ ପୁରା କରିଛନ୍ତି । ଏହାର ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଉଛି ଏହା ବେଦ ବ୍ୟାସ ଙ୍କ ରଚିତ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ ର ଆକ୍ଷରିକ ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ ଏହା କୁ ଆଧାର କରି

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କ ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ପରିପ୍ରକାଶ।

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ କେତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାହା କୌଣସି ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତେବେ ଜାଣିବା ଏହାର ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହେବାର କାରଣ କଣ? ପ୍ରଥମ ରେ ଏହାର ରଚନା ରେ ଶୁଦ୍ଧ ସରଳ ଶବ୍ଦ ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ଯାହା ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ ସାଧାରଣ ଜନତା ଙ୍କ ପାଇଁ। ଦ୍ଵିତୀୟ ରେ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଙ୍କ ଆଗମନ ପରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ର ଓଡ଼ିଶାର ପୁର ପଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା ଓ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ନିମିତ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କୁ ରାଜ ଦରବାର ରେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ ସେଥିରେ ବି ଭାଗବତ ର ପ୍ରଚାର ହେଲା। ଶେଷ ରେ ଯାହା ସ୍ଵଂୟ ବିଶ୍ଵ ନିୟନ୍ତା ଙ୍କ ଆଦେଶ ରେ ରଚିତ ସେ ତ ତାର ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ପାଇବାର ହିଁ ଥିଲା। ଶେଷରେ ତାହା ଏତେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଗଲା ତାହା ପ୍ରତି ଗାଁ ଗାଁ ଘର ଘର ରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।

ପ୍ରତିଟି ଗାଁ ରେ ଆଗରୁ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ରହୁଥିଲା। ପ୍ରତିଟି ସଂଧ୍ୟା ରେ ଏହାକୁ ପାଠ କରାଯାଉଥିଲା ଓ ଏହାକୁ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଲୋକ ମାନଙ୍କ ର ଅନେକ ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟ ଦେଖା ଯାଉଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଏକ କାରଣ ଏହା ଥିଲା କି ଦିନ ସାରା ର ଥକାପଣ ପରେ ଭାଗବତ ର ଅମୃତ ବାଣୀ ଶୁଣି ନିଜକୁ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ଯେହେତୁ ସେତେବେଳେ ଦୂର ଦର୍ଶନ କି ମୋବାଇଲ ଭଳି ମନୋରଞ୍ଜନ ମାଧ୍ୟମ ନଥିଲା ଏହା ଥିଲା ସେତେବେଳେ ଏକ ମନୋରଞ୍ଜନ ର ମାଧ୍ୟମ। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା ଏହା ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଭିତ୍ତିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ଯାହା ଆଜିର ସମୟରେ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ଯେତେବେଳେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରେଡ଼ିଓ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ର ପ୍ରସାର ବଢିଲା ସେତେବେଳେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ବ୍ୟାବହାରିକ କ୍ଷେତ୍ର ରୁ ଆସି କେବଳ ଭକ୍ତି ନିମିତ୍ତ ରହିଗଲା। ସରକାର ଙ୍କ ତରଫରୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ନିମିତ୍ତ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଇ ଦିଆ ଯାଉଛି।

ପ୍ରତି ବୟୋଜ୍ୟଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ କରି ଆମର ପୁର୍ବ ପୀଢ଼ି ମାନେ ମାନୁଥିଲେ କି ମଣିଷ ର ଶେଷ ସମୟରେ ତୁଳସୀ ଜଳ ସହ ଯଦି ଭାଗବତ ପଢ଼ାଯାଏ ତେବେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା କୁ ସ୍ବର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତେଣୁ ଏହା ଆସ୍ଥା ର କେନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି।

ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ର ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ଭାଗବତ , ସ୍ବର୍ଗ କୁ ଯିବାର ପଥ ହେଉଛି ଭାଗବତ , ଚରିତ୍ର ଗଠନ ର ନକ୍ସା ହେଉଛି ଭାଗବତ , ସ୍ଵଂୟ ଭଗବାନ ଙ୍କ ଚରିତ ହେଉଛି ଭାଗବତ ଓ କାଳିଆ ଠାକୁର ର ପ୍ରିୟ ହେଉଛି ଭାଗବତ।

ଶେଷ ରେ ଏତିକି କହିବି ନୂତନ ପୀଢ଼ି ପାଖକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ କୁ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେଲେ ଆଧୁନିକ ପନ୍ଥା ର ବ୍ୟବହାର ଆବଶ୍ୟକ ଓ କେମିତି ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଜୀବନ କୁ ଆହୁରି ସୁଗମ କରିହେବ ସେଥିପାଇଁ ଚିନ୍ତନ ମନନ ର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି।

ମଧୁସ୍ମିତା ସାହୁ

ବ୍ରହ୍ମା ନଗର ପ୍ରଥମ ଗଳି

ବ୍ରହ୍ମପୁର

ଜିଲ୍ଲା-ଗଞ୍ଜାମ

ଓଡ଼ିଶା

ମୋ-୯୩୪୮୨୮୫୪୧୬

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଓ ମହତ୍ୱ(Odia Bhagabat and Significance)

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ର ମହତ୍ବ