ପ୍ରାକ୍ କଥନ-

*************

ଓଡିଆ ଭାଗବତ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ନୁହେଁ।ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ଜୀବନ ର ମାର୍ଗ ଦର୍ଶକ। ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଶ୍ରୀମଦ ଭାଗବତ ଗୀତା ରଚନା କରିଥିଲେ,ଯାହାକି ମହା କାବ୍ୟ ମହାଭାରତର ଅଂଶ ବିଶେଷ ଥିଲା। ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାକୁ ପଢିବା ବା ବୁଝିବା ଓଡିଶା ର ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର ଥିଲା।ତେଣୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଦୃତ ହୋଇପାରିନଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ଦାସ ବଡ଼ଦେଉଳରେ ପୁରାଣପଣ୍ଡା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ପୁରାଣପଣ୍ଡା ହେଲେ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ଅନ୍ୟ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ପାରୁଥିଲେ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମାଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପଦ୍ୟରୂପରେ ଭଗବତ ଗୀତାକୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ପୁଅକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ବିଧବା ମା’ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ସମୟର ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିବା ନିମନ୍ତେ କୃଷ୍ଣଚରିତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ମାଆ ଙ୍କର ଏହି ଅଭିଳାଷ କୁ ପୂରଣ ନିମନ୍ତେ ଅଧ୍ୟାୟେ ଅଧ୍ୟାୟେ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ ଶୁଣାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ ଭାଗବତ ଗ୍ରନ୍ଥର ରୂପ ନେଲା । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଗୋସ୍ୱାମୀ ବଟ ଗଶେଶଙ୍କ ନିକଟରେ ବସି ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ନବାକ୍ଷରୀ ବୃତ୍ତରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ,ଲୋକ ଆଦୃତି, ଲୋକ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହାସଲ କରି ପାରିଥିଲା।

ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

*****************

ଭାରତ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସଂସ୍କୃତ, ପାଲି, ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ଅପଭ୍ରଂଶ ରୁ ଓଡିଆ ଭାଷା ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲା। ଏହା ର ବିକାଶ ଦଶମ ଓ ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିଲା । ଲିପିର ବିକାଶ ସହିତ ସାହିତ୍ୟର ମଧ୍ୟ ବହୁ ଉନ୍ନତି ସାଧିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା, ଜୀବନାନୁଭବ, ଆଚାର ବିଚାର, ସମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟି ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଵତଃ ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରୁ କବିତା, ଢଗଢମାଳି ଓ ପ୍ରବାଦ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ର ଲିଖିତ ରୂପ ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକାଶ ସାଧିତ ହୋଇନଥିଲା। ଲିଖିତ ବିକାଶ କୁ ଜଣେ ସାଧିତ କରିଥିଲେ ଏହାକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଥିଲେ ଉତ୍କଳ ର ଅନେକ ସାହିତ୍ୟ ସାଧକ। ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜ୍ୟ ଭାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବହୁ ପରିମାର୍ଜିତ କରାଯାଇଥିଲା। ମାଟିର ମହାକବି ସାରଳା ଦାସ ଏହି ସମୟରେ ରଚନା କଲେ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମହାଭାରତ, ଚଣ୍ଡୀପୁରାଣ, ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥ। ତେଣୁ ସାରଳା ଦାସ ହିଁ ହେଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଦିକବି। ତେଣୁ ଆମେ କହି ପାରିବା ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ର ଲିଖିତ ବିକାଶ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଠାରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଥିଲା। ବ୍ୟାସ ଦେବ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିଥିଲେ ମାତ୍ର ସାରଳାଦାସ ଏହା କୁ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ରଚନା କରି ହୋଇ ପାରିଥିଲେ ଉତ୍କଳ ର ବ୍ୟାସ। ଏହି ଯୁଗ କୁ କୁହା ଯାଇଥିଲା ସାରଳା ଯୁଗ। ଏହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ପଞ୍ଚ ସଖୀୟ ଯୁଗ।

ପଞ୍ଚସଖୀୟ ଯୁଗର ପ୍ରାରମ୍ଭ-

*****************************

ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ପରେ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ସନ୍ଥ କବିଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ଘଟିଥିଲା । ସେମାନେ ହେଲେ ବଳରାମ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ ଓ ଶିଶୁ ଅନନ୍ତ ଦାସ । ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଭକ୍ତ କବି ପଞ୍ଚସଖା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ସେମାନେ ସାହିତ୍ୟ ର ବିକାଶ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ସେ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ଭାବେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ । ସେ ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ କୃତି ରେ ବହୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଭାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ପଞ୍ଚସଖାଏ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାପରି। ପଞ୍ଚସଖାଏ ଯୋଗ ଓ ଶୂନ୍ୟବାଦ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ,ସମସ୍ତ ଜାତିକୁ ଏକ ଜାତି ଘୋଷଣା କରି ମଣିଷ ଜାତିକୁ ଶେଷ୍ଠ ଜାତି ଭାବେ ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଶୂଦ୍ର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ଚେତନାଟି ବଳିଷ୍ଠ ହୋଇଉଠିଲା ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ଏକ ମାନବବାଦୀ ଭାବନାରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା ।

ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଓଡିଶାରେ ପ୍ରେମଭକ୍ତି ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ତିରୋଧାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରେମଧର୍ମ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପାରି ନଥିଲା । ସେ ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚସଖା ମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ଙ୍କ ପରେ ପଞ୍ଚସଖା ଗଣ ଓଡିଶାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପ୍ରେମ ଭକ୍ତି କୁ ନିଜ ବଳିଷ୍ଠ ଲେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରି ଥିଲେ। ପଞ୍ଚସଖାଗଣ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଗୋଟାଏ ନୂତନ ସାରସ୍ୱତ ପରମ୍ପରା ତିଆରି କରିପାରିଥିଲେ ।ସେହି ପରମ୍ପରା ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା ଓ ଏବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଅଛି । ଏହି ପଞ୍ଚସଖା ଗୋଷ୍ଠୀର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ କବି ଥିଲେ ବଳରାମ ଦାସ । ସେ ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ରାମାୟଣର କଥାବସ୍ତୁ ଅବଲମ୍ବନରେ ରଚନା କରିଥିଲେ ଜଗମୋହନ ରାମାୟଣ। ଏହା ଦାଣ୍ଡୀ ବୃତ୍ତରେ ରଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ‘ଦାଣ୍ଡୀ ରାମାୟଣ’ କୁହାଯାଏ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତ ପରି ବଳରାମଙ୍କ ରାମାୟଣ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ଆପଣାର ହୋଇପାରିଥିଲା । ବଳରାମଙ୍କର ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ’ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥ, ଯାହା ତାଙ୍କର ମୌଳିକ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ବଳରାମ ଦାସ ରଚନା କରିଛନ୍ତି ‘ଭାବସମୁଦ୍ର’, ‘ବଟ ଅବକାଶ’, ‘ଗୁପ୍ତ ଗୀତା’, ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭୂଗୋଳ’, ବହୁ ଭଜନ, ଜଣାଣ, କୋଇଲି ଓ ମାଳିକା ।

ଓଡିଆ ଭାଗବତ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଜୀବନ ବେଦ ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହୋଇ ପାରିଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ମଧ୍ଯ ରଚନା କରିଛନ୍ତି ‘ଅର୍ଥ କୋଇଲି’, ‘ତୁଳାଭିଣା’, ବହୁ ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ, ମାଳିକା, ଚଉପଦୀଶା । ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ସିଦ୍ଧ କବି ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ। ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ରଚନା ମଧ୍ୟରେ ‘ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର’ ହେଉଛି ପ୍ରଧାନ। ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ ପଞ୍ଚସଖା ଖାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଷ୍ଠ କବି ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶକ୍ରମେ ସନାତନ ଗୋସାଇଁ ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ‘ହରିବଂଶ’ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାଣଗ୍ରନ୍ଥ। ସେ ଜଣେ ମାଳିକାକାର ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶା ଓଡ଼ିଶାରେ ବେଶ୍ ସୁପରିଚିତ।ତାଙ୍କ ରଚନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ‘ଶୂନ୍ୟସଂହିତା’, ‘ଅକଳିତ ସଂହିତା’, , ‘ ‘ଶୂନ୍ୟରାସ’, ‘ମହାଶୂନ୍ୟରାସ ଶୂନ୍ୟରାସ’, ‘ବୃନ୍ଦାରାସ’, ଆଦି ପ୍ରଧାନ । ଶିଶୁ ଶିଶୁ ଅନନ୍ତ ଦାସଙ୍କ ରଚନାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ‘ହେତୂଦୟ ଭାଗବତ’, ‘ଚୁମ୍ବକ ଆଗତ, ଭବିଷ୍ୟ ମାଳିକା’, ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ ଆଦି ପ୍ରଧାନ ଥିଲା। ସାରଳା ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଯେଉଁ ଭିଭି ସ୍ଥାପନ କରିଯାଇଥିଲେ ତାହାରି ଉପରେ ପଞ୍ଚସଖାଏ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ନାନା ସୁଦୃଶ୍ୟ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିପାରିଥିଲେ।ସେମାନେ ପୁରାଣ, ଗୀତା ସଂହିତା, ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ ଆଦି ରଚନା କଲେ। ତେଣୁ ପଞ୍ଚସଖାଏ ହୋଇଗଲେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ପାତ୍ର । ସେମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଦେବ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଧର୍ମଗତ ସଂକୀର୍ଘତାକୁ ସେମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ । ସେମାନେ ପୁଣି ହେଲେ ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବୀ । ଉଚ୍ଚଜାତି ଓ ନିମ୍ନଜାତି ଭିତରେ ସେମାନେ ଏକତ୍ଵ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିଥିଲେ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ସମକାଳରେ ବତ୍ସା ଦାସଙ୍କ ‘କଳସା ଚଉତିଶା’ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡ ଦାସ ଙ୍କ ‘କେଶବ କୋଇଲି’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ କୋଇଲି କବିତା ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଆସିଥିଲା ତାହା ମଧ୍ଯ ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ କରିଥିଲା । ତେଣୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ରଚନା କରିଥିଲେ ‘ଅର୍ଥ କୋଇଲି’ ଓ ବଳରାମ ଦାସ ରଚନା କଲେ ‘କାନ୍ତକୋଇଲି’। ବତ୍ସା ଦାସଙ୍କ ଚଉତିଶା ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନାନା ଚଉତିଶା ରଚନା କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗେଇଥିଲା।

ଓଡିଆ ଭାଗବତ ର ଉତ୍ପତ୍ତି -

*******************************

ପଞ୍ଚସଖା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଖା ଥିଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ। ସେ କେବଳ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ନୁହେଁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହସ୍ତ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ଦାସ ପୁରୀ ବଡଦେଉଳ ର ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗ ରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା ଙ୍କ ଶେଷ ସମୟ ରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ବାଣୀ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ମାତ୍ର ସେ ସମୟ ରେ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ କୃଷ୍ଣ ଙ୍କ ଆଧାରିତ କୌଣସି ପୁସ୍ତକ ନଥିଲା। ବ୍ୟାସ ଦେବ ଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ଭଗବତ ଗୀତା ସାଧାରଣ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଝିବା ଓ ପଢିବା କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର ଥିଲା। ତେଣୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଓଡିଆ ରେ ଭାଗବତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ରଚନା ଦ୍ବାରା ଓଡ଼ିଶା ର ଜନସାଧାରଣ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ କୃଷ୍ଣ ଙ୍କ ବାଣୀ ପଢିବାକୁ ଓ ବୁଝିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ।ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲେଖା ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ହୋଇପାରିଥିଲେ।

ମାଆ ଯେତେବେଳେ କହିଦେଇଛନ୍ତି ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ତୋର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ। ତୋର ଜନ୍ମ ହେବା ମୂଲ୍ୟହୀନ। ଏକଥା ଶୁଣି ବହୁ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ। ରାତି ସାରା କ୍ରନ୍ଦନ କରିଥିଲେ। ମାଆ ଙ୍କର ଏପରି ମନ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଶେଷରେ ମାଆ ଙ୍କ ପାଖରେ ମାଆ ଙ୍କ ର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମାଆ କହିଲେ ତୋର ଜନ୍ମ କୁ ଯଦି ସଫଳ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ତେବେ ଵ୍ୟାସ ଦେବଙ୍କର ସଂସ୍କୃତ ଭଗବତ ଗୀତା କୁ ଓଡିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିପାରିବୁ। ମାଆ ଙ୍କ ର ଇଚ୍ଛା କୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଯାଇ , ଅତିବଡି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ରଚନା କଲେ ଓଡିଆ ଭାଷା ର ଭାଗବତ।

ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଥିଲେ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧ କବି । ସେ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ଜଣେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ବିନୀତ ଭକ୍ତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ ଥିଲା ଓଡିଆ ‘ଭାଗବତ’। ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତକୁ ସେ ସରଳ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଏତେ ଥିଲା ଯେ ଏହା ସଂପ୍ରତି ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପଠନ କରାଯାଇଥାଏ।ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମ ମାନଙ୍କରେ ଭାଗବତ ଘର ବା ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେଠାରେ ଭାଗବତ ପଠନ କରାଗଲା। ଭାଗବତ ପୋଥିକୁ ଗାଦିରେ ରଖି ସ୍ଵୟଂ ବାସୁଦେବ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଗଲା। ପ୍ରତିଦିନ ସଂଧ୍ୟାରେ ଗ୍ରାମବାସୀ ମାନେ ଏହି ଟୁଙ୍ଗୀ ନିକଟରେ ରୁଣ୍ଡିଭୁତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି ଓ ସେହିଠାରେ ଭାବଗତ ଗାଦିକୁ ସାକ୍ଷୀରଖି ନାନା ଗଣ୍ଡଗୋଳକୁ ସମାଧାନ କରିଥାନ୍ତି । ସେ ବ୍ୟାସଦେବ ଙ୍କ ଭଗବତ ଗୀତା କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଉତାରି ନଥିଲେ ।ଏହାର କିଛି ଅଂଶରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଭାର ମଞ୍ଜି ବୁଣି ଦେଇଥିଲେ। ଆମେ କହି ପାରିବା କିଛି ଅଂଶ ଥିଲା ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଙ୍କ ମୌଳିକ ସୃଷ୍ଟି।

ଭାଗବତ ପଠନ ର ବିଧି ବିଧାନ ଓ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ଵ -

********************************************

ଭାଗବତ ଶବ୍ଦ ଟି ଚାରୋଟି ଅକ୍ଷର କୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହାର ଅର୍ଥ ଭାବ, ଜ୍ଞାନ ,ବ୍ରହ୍ମ ଓ ତତ୍ତ୍ବ। ମାତ୍ର ଏହାର ପ୍ରତିଟି ଅକ୍ଷର ସମୟ କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ।ଯେପରି 'ଭା' ର ଅର୍ଥ ଭବିଷ୍ୟ, 'ଗ' ର ଅର୍ଥ ଗତ କିମ୍ବା ଅତୀତ , 'ବ' ର ଅର୍ଥ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ 'ତ' ର ଅର୍ଥ ତତ୍ତ୍ବ ।ଅତୀତ , ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ର ତତ୍ତ୍ବ କୁ ଯିଏ ବିଶ୍ଲେଷଣ କରେ ତାହା ହିଁ ଭାଗବତ।ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର ର ଅଧ୍ୟୟନ ବିନା ଜୀବନ ନିରର୍ଥକ।ଏ ଭାଗବତ ଏକ ସାଧାରଣ କୃଷ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ପୁସ୍ତକ ନୁହେଁ,ଏ ହେଉଛି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ। ଏହାର ପଠନ ସାଧାରଣ ଭାବେ ହୋଇ ନଥାଏ। ଏଥିରେ ଅନେକ ବିଧି ବିଧାନ ରହିଥାଏ। ଏହାର ପଠନ ସମୟରେ ବାମ ହସ୍ତରେ ପୁସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା କିମ୍ବା ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବା ଅନୁଚିତ୍। ଏହାକୁ ପଠନ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ମନ ଏବଂ ଶରୀର କୁ ଶୁଦ୍ଧ ବା ପବିତ୍ର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପଠନ ସମୟରେ କାନ୍ଧରେ ଗାମୁଛା ଟିଏ ପକେଇବା ଆବଶ୍ୟକ।ଭାଗବତ ପାଠ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ପଠନ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କ ବନ୍ଦନା ସହ ମାତା ସରସ୍ୱତୀ ଙ୍କ ର ବନ୍ଦନା କରିବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ଭାଗବତ ପଠନ ରେ ପାଠକ ର ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ।ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ଭାଗବତ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

କଥାରେ ଅଛି - ନିରତେ ଶୁଣି ପଦେ ପଦେ, ମନ ଲଗିବ କୃଷ୍ଣ ପାଦେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଭାଗବତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନଥାଇ ବି ଯଦି ଏହାକୁ ଶୁଣାଯାଏ ,ତେବେ ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ର ମନ ଆପଣାଛାଏଁ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ , ସଂନ୍ଧ୍ୟା ରେ ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନ ରେ ଭଗବାନ ଆପେ ଆପେ ଚାଲିଯାଇ ଥାନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଟି ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଟିଏ ତାର ସ୍ବାମୀ ର ସେବା କରୁଥାଏ , ଦ୍ବିତୀୟ ରେ ଯେଉଁଠାରେ ପିତା ମାତା ଙ୍କର ବନ୍ଦନା କରାଯାଉଥାଏ। ତୃତୀୟ ରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅତିଥି ମାନଙ୍କର ସେବା ହୁଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗବତ ପାଠ କରାଯାଏ।ଭାଗବତ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ ଯେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି - ହେ ବ୍ରହ୍ମା ,ଯେପରି ଗାଈ ଟିଏ ବାଛୁରି ପଛରେ ଧାଉଁ ଥାଏ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଭାଗବତ ପାଠ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଛେ ପଛେ ମୁଁ ଧାଉଁଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଭାଗବତ ପଠନ ,ଈଶ୍ବର ପ୍ରାପ୍ତିର ଏକ ମାଧ୍ୟମ।

ଭାଗବତ ରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ କହି ଯାଇଛନ୍ତି-

କହଇ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ,

ମୂଳଟି ଅଟଇ ବିଶ୍ବାସ,

ବିଶ୍ବାସ ବିନା କର୍ମ ଯେତେ,

ଫଳନ ଫଳେ କଦାଚିତେ।

ବାସ୍ତବରେ ଆମେ ଯଦି ବିଶ୍ବାସ ର‌ ସହିତ ଭାଗବତ ପଠନ କରିବା ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଆମର ଅଭିଳାଷ ବା ମନସ୍କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇବ‌।କୌଣସି ସ୍ଥାନ ରେ ଭାଗବତ ପଠନ ସମୟ‌ରେ ଯଦି ଆମେ ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣିପାତ ନ କରିବା କିମ୍ବା ବ୍ୟସ୍ତତା ମଧ୍ୟରେ ନ ପଢି ପାରିଲେ ବି ,ଭାଗବତ କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଦଣ୍ଡବତ ନ ହେବା ତେବେ ଜୀବନ ର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇ ଥାଏ। ଭାଗବତ ପାଠକ ସମସ୍ତ ମନସ୍କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ । ଏକ ବନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଭାଗବତ ପଠନରେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ।

ବିଷୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ-

***************

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ଯେ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିବା ଘଣ୍ଟାକୁ ଏ ମଣିଷ ସଜାଡି ଦେଇ ପାରିବ ମାତ୍ର ଖରାପ ହେଇ ଯାଇଥିବା ସମୟ କୁ ସଜାଡି ପାରିବ ନାହିଁ। ଏହାକୁ କେବଳ ପାରିବେ ସ୍ବୟଂ ଈଶ୍ବର। ଆଜିକାଲି ସମାଜରେ ଶିକ୍ଷା ର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଛି ମାତ୍ର ଧର୍ମ ର ଅବସାନ ମଧ୍ୟ ଘଟୁଛି। ପୁତ୍ର ବଧୂ ଆଉ ପୂର୍ବ ପରି ଶାଶୁ ଶ୍ୱଶୁର ଙ୍କୁ ଭାଗବତ ଶୁଣେଇବାର ଆବଶ୍ୟକ ପଡୁନି । ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗି ଆଜି ତାଲା ପଡିଛି। ଆଧୁନିକ ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରି ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟ ର ଡିଙ୍ଗିରା ବାଡେଇ ଚାଲିଛି ଏ ମଣିଷ ‌। ବାସ୍ତବରେ ଆମେ ଆମର ପରିଚୟ କୁ ହରାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି। ଓଡିଆ ଜାତିର ପରିଚୟ , ଓଡିଆ ଜାତିର ଗୌରବ ଅଧୁନା ବିଲୁପ୍ତ ର ଦ୍ବାର ଦେଶରେ। ମାତ୍ର ଏହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବସାଧ୍ୟ , ଏବଂ ଏହା କେବଳ ଆମ୍ଭ ମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ହିଁ ସମାପନ ହୋଇ ପାରିବ।

*******************************************

ପ୍ରସ୍ତୁତି- ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ର ମହତ୍ତ୍ଵ ଓ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି | Significance of Odia Bhagabata and it's Origin

ଭାଗବତ ପଠନ- ଈଶ୍ବର ପ୍ରାପ୍ତିର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଧ୍ୟମ